Tối đó tôi về nhà sớm hơn thường lệ, không ghé đâu, không mua gì dọc đường, chỉ muốn ngồi xuống bàn càng nhanh càng tốt với đống dữ liệu mình đã gom được suốt một tuần. Tôi trải tất cả ra: cuốn sổ tay ba dòng viết tay, file Excel mười chín dòng gõ tối thứ Năm, và giờ thêm ảnh tag giấy chụp lại từ chiếc đồng hồ của bà Hạnh.

Tôi dán một tờ giấy A4 lên mặt bàn, kẻ ba cột bằng bút chì: ngày tháng, đặc điểm đồng hồ, và một cột tôi tạm gọi là "dấu hiệu chung". Rồi tôi bắt đầu chuyển từng dòng dữ liệu từ máy tính sang tờ giấy đó, chậm rãi, như thể việc viết tay lại một lần nữa sẽ giúp tôi nhìn ra được điều gì đó mà màn hình không cho thấy.

Mười chín ticket. Mười bảy có tag giấy rõ ràng. Cả mười bảy đều là đồng hồ cơ, không có đồng hồ điện tử hay đồng hồ thông minh nào lẫn vào. Cả mười bảy đều có nét chữ viết tay cùng kiểu nghiêng, cùng kiểu run, dù không phải lúc nào cũng cùng một màu mực chính xác — có cái xanh dương đậm, có cái đã phai gần thành xám nhạt, nhưng cùng một cách viết, cùng một cách buộc dây quanh núm vặn hoặc quanh một mắt dây gần khoá.

Tôi ngồi nhìn tờ giấy A4 một lúc lâu, cây bút chì trong tay dừng lại giữa chừng một đường kẻ. Có một cảm giác rất rõ ràng đang hình thành trong đầu tôi, khác hẳn với sự gợn nhẹ mơ hồ của tuần trước. Đây không còn là chuyện ba lần tình cờ, không còn là chuyện một mẫu dữ liệu quá nhỏ để tin được. Đây là một mẫu hình có thật, lặp lại đủ nhiều lần, đủ nhất quán, để không thể là ngẫu nhiên nữa.

Tôi từng đọc đâu đó, hồi còn học công nghệ thông tin trước khi bỏ ngang, rằng một hệ thống học máy không "nhìn" mọi thứ theo cách con người nhìn. Nó không thấy một chiếc đồng hồ đẹp hay cũ, nó thấy hàng triệu điểm ảnh được sắp xếp theo một quy luật thống kê nào đó, và nó học cách phản ứng với những quy luật lặp lại đủ nhiều trong dữ liệu người ta cho nó xem lúc huấn luyện. Nếu ba mươi năm trước có ai dạy nó nhìn một dấu hiệu cụ thể, và bảo nó dấu hiệu đó có nghĩa là "nguy hiểm" hay "đáng ngờ", nó sẽ không bao giờ hỏi lại vì sao. Nó chỉ nhớ, và lặp lại y hệt, mỗi khi gặp lại dấu hiệu ấy, mãi mãi, cho tới khi có ai đó dạy lại nó điều khác.

Tôi không biết chắc mình có đang nghĩ đúng hướng hay không. Tôi không phải kỹ sư, những gì tôi hiểu về học máy chỉ dừng ở mức một sinh viên năm hai từng học qua, rồi bỏ dở giữa chừng. Nhưng cảm giác đó, một khi đã hình thành, không dễ gì gạt bỏ được nữa: đây không phải một lỗi ngẫu nhiên. Đây là một hệ thống đang phản ứng đều đặn với một thứ gì đó cụ thể, một thứ nó đã học được từ trước, và không ai trong công ty này, kể cả tôi, biết vì sao.

Tôi viết dòng cuối cùng lên tờ giấy A4, không phải dữ liệu, mà là một câu hỏi, viết to hơn những dòng khác: "Nếu đây không phải lỗi, thì nó đang cố nói điều gì?"

Tôi nhìn câu hỏi đó một lúc lâu, rồi cụp mắt xuống bàn tay mình, vẫn còn dính chút bụi than chì. Có một cảm giác lạ đang len vào ngực tôi, không hẳn là sợ, cũng không hẳn là hào hứng, gần giống cảm giác đứng ở mép một cầu thang tối, biết chắc có bậc thang phía dưới nhưng chưa nhìn thấy hết, chỉ có thể bước xuống từng bước một và tin rằng chân mình sẽ chạm đất.

Tôi gấp tờ giấy A4 lại làm tư, kẹp vào giữa cuốn sổ tay, cất cả hai vào ngăn kéo bàn học, khoá lại bằng cái ổ khoá nhỏ tôi mua từ hồi sinh viên để giữ nhật ký, món đồ tôi tưởng đã không còn dùng tới bao giờ nữa. Tôi tắt đèn bàn, nằm xuống giường trong bóng tối, nhưng không ngủ được ngay. Câu hỏi tôi vừa viết cứ lặp đi lặp lại trong đầu, không có câu trả lời nào theo sau, chỉ có một quyết tâm đang lớn dần lên, âm thầm, chưa thành lời: mình sẽ tìm ra bằng được câu trả lời, dù có phải đi xa tới đâu.

Tôi trở mình vài lần trong bóng tối, nghe tiếng xe cộ ngoài đường thưa dần theo từng giờ khuya, tay vẫn còn nắm hờ góc mền như một thói quen từ nhỏ. Trước khi thiếp đi, tôi còn kịp nghĩ một điều: sáng mai, khi ngồi lại vào bàn làm việc, mình sẽ không còn nhìn những chiếc đồng hồ cơ bằng con mắt cũ nữa.