Buổi trưa hôm đó tôi gần như không ăn được gì, chỉ ngồi ở bàn nhìn màn hình, đầu óc quay cuồng giữa cuộc gọi ban sáng và câu chuyện dở dang với anh Bình từ hơn một tháng trước. Tôi biết mình không thể chờ thêm, không thể để mọi thứ tiếp tục nằm im trong im lặng như đã từng, nên tôi nhắn tin cho anh Bình ngay chiều hôm đó, không còn vòng vo như lần trước: "Anh Bình, em cần nói chuyện nghiêm túc, không phải qua email nội bộ. Chuyện lần trước mình chưa nói hết. Anh có thời gian không ạ?"

Tin nhắn trả lời tới sau gần một tiếng, lâu hơn tôi tưởng: "Được. Sau giờ làm, quán cà phê góc đường Điện Biên Phủ, không phải chỗ gần công ty."

Tôi hiểu ngay ý nghĩa của việc chọn một quán xa công ty. Sáu giờ chiều, tôi tới nơi, thấy anh đã ngồi sẵn ở bàn trong cùng, quay lưng ra cửa, một chỗ ngồi kín đáo không dễ bị ai đó tình cờ nhìn thấy từ ngoài đường.

"Em ngồi đi." Anh nói, đẩy về phía tôi một ly cà phê đã gọi sẵn.

Tôi ngồi xuống, không mở đầu bằng câu chuyện phiếm nào, đi thẳng vào vấn đề. "Em có thêm dữ liệu, không chỉ là cảm giác nữa. Mười chín ticket trong sáu tháng, mười bảy trong đó đều có cùng một chi tiết: cái tag giấy buộc dây, chữ viết tay giống nhau. Em so với hai mươi ticket đồng hồ khác định giá bình thường, không cái nào có đặc điểm đó. Anh Bình, đây không phải trùng hợp."

Anh Bình im lặng, xoay ly cà phê trong tay, ánh mắt nhìn xuống mặt bàn một lúc lâu trước khi ngẩng lên. "Em nói đúng. Đây không phải trùng hợp."

Câu đó, dù tôi đã chuẩn bị tinh thần từ trước, vẫn khiến tôi khựng lại một nhịp. Có một khác biệt rất lớn giữa việc tự mình nghi ngờ điều gì đó và việc nghe chính người có chuyên môn xác nhận nó là sự thật.

"Model không có ý thức đâu, Ngọc Anh." Anh nói, giọng chậm rãi, như đang chọn từng chữ thật cẩn thận. "Nó không cố tình làm gì cả, không có chủ đích gì trong đó. Nó chỉ là một cỗ máy thống kê khổng lồ, học cách phản ứng theo những gì nó đã thấy lặp đi lặp lại trong dữ liệu người ta đưa cho nó xem lúc huấn luyện. Nếu có một đặc trưng nào đó xuất hiện đủ nhiều, đủ nhất quán, gắn liền với một nhãn cụ thể trong tập dữ liệu, nó sẽ học cách nhận ra đặc trưng đó, mãi mãi, cho tới khi có ai dạy lại nó điều khác."

"Vậy nó đang nhận ra cái gì?" Tôi hỏi thẳng.

Anh Bình do dự, tay siết chặt hơn quanh ly cà phê. "Anh chưa chắc chắn một trăm phần trăm, nhưng anh có một phần dữ liệu. Cách đây năm năm, năm 2021, anh xây một lớp trong hệ thống định giá, mục đích là để chặn hàng nghi vấn, đồ ăn trộm hoặc tang vật, khỏi được định giá cao và giao dịch trót lọt qua nền tảng. Một nhu cầu có thật, một tính năng công ty cần gấp trước một vòng gọi vốn. Anh dùng một tập dữ liệu huấn luyện mua từ một đơn vị trung gian, thời gian gấp, anh không kiểm tra kỹ nguồn gốc từng tấm ảnh trong đó."

"Rồi sao?" Tôi hỏi, tim đập nhanh hơn.

"Rồi model học được một thứ gì đó từ tập dữ liệu đó, một đặc trưng cụ thể, và nó cứ lặp lại phản ứng đó mỗi khi gặp lại đặc trưng tương tự." Anh nói, mắt nhìn thẳng vào tôi lần đầu tiên trong cả buổi nói chuyện. "Anh nghi ngờ điều này từ lâu rồi, nhưng chưa bao giờ đủ can đảm mở lại tập dữ liệu gốc để kiểm tra cho chắc. Anh sợ nếu mở ra, anh sẽ phải chịu trách nhiệm cho một thứ anh không biết chắc mình có gây ra hay không."

Chúng tôi ngồi im một lúc, tiếng nhạc nền trong quán vang khe khẽ, tiếng người phục vụ dọn bàn ở góc xa.

"Anh cần thời gian để chắc chắn hơn." Anh Bình nói, đứng dậy, để lại tờ tiền trên bàn trước khi tôi kịp phản ứng. "Đừng nói chuyện này với ai nữa, kể cả chị Diệu, cho tới khi anh xác nhận được rõ ràng hơn."

Tôi ngồi lại một mình sau khi anh rời quán, nhìn ly cà phê đã nguội trước mặt, cảm giác vừa như vừa được trao một mảnh ghép quan trọng, vừa như vừa được giao thêm một gánh nặng chưa từng có tên gọi.

Tôi lấy điện thoại ra, không gọi cho ai, chỉ mở ghi chú, gõ lại từng câu anh Bình vừa nói trong khi trí nhớ còn tươi mới: năm 2021, lớp chống hàng nghi vấn, tập dữ liệu mua vội, chưa kiểm nguồn. Tôi đọc lại những dòng đó nhiều lần, cố hình dung ra hình ảnh anh của năm năm trước, một kỹ sư trẻ hơn, có lẽ cũng đang chịu áp lực deadline như tôi vẫn chịu áp lực KPI mỗi ngày, đưa ra một quyết định nhỏ tưởng chừng vô hại giữa hàng trăm quyết định kỹ thuật khác, để rồi năm năm sau nó trở thành một sợi dây buộc chặt cả hai chúng tôi vào cùng một câu chuyện chưa có hồi kết.