Bà Tú Vân mời cô vào nhà, pha một ấm trà nóng, tay vẫn còn hơi run khi rót nước. Căn nhà gỗ đơn sơ nhưng gọn gàng, một khung vải dựng ở góc phòng, tường treo vài tấm ảnh cũ đã ố màu, một bàn thờ nhỏ đặt trang trọng ở góc trong.

"Cháu kể tôi nghe hết đi." Bà nói, ngồi xuống đối diện, giọng đã lấy lại được sự điềm tĩnh.

Nguyệt kể. Không giấu chỗ nào.

Đêm bà Sim mất, không thợ nào tới kịp, cô mười tám tuổi tự đo, tự cắt, tự khâu. Cái gút đầu đời trên gấu áo ấy. Chuyến đi cô còn quá non để đọc được. Cái sự thật cô thêu vào đường thở: một người đàn bà mạnh mẽ, luôn là chỗ dựa, không bao giờ cần ai giúp.

Rồi mười một năm không thấy mẹ cô ở bất cứ đâu, trong khi cô thấy tất cả người khác. Rồi cái chợ chưa có điện, cái xưởng hàn, cái nghĩa trang có ngôi mộ không bia. Rồi buổi chiều bên hiên nhà có hoa bưởi rụng, khi mẹ cô ngồi cạnh một người trọ lạ mặt và nói ra cái điều bà không nói với con gái mình.

"Cháu tính làm sao để cứu chị ấy?" Bà hỏi, khi cô kể xong.

"Cháu nghĩ tới việc tháo hết các gút đang mang, lấy chỗ chỉ đó thêu áo mới." Cô đáp. "Nhưng cháu không tháo nổi. Cháu ngồi cả tối mà không chọn được bỏ ai trước."

Nguyệt tưởng bà sẽ nói câu người ta hay nói: cứu mẹ cô quan trọng hơn. Bà không nói.

"Cháu sợ mất người ta, hay sợ mất phần mình đã trả cho người ta?" Bà hỏi.

Nguyệt ngồi im khá lâu với câu hỏi đó. Không ai từng hỏi cô như vậy. Ông Kỳ thì thương cô quá nên không hỏi được, Doãn thì đứng ngoài nghề nên không biết đường mà hỏi.

"Cháu không biết ạ." Cô đáp. Đó là câu thật nhất cô nói ra trong cả chuyến đi.

Bà gật đầu, như thể câu trả lời đó mới là câu bà chờ.

Rồi bà bắt đầu kể về nhánh nghề của mình. Một nhánh tách khỏi dòng chính đã nhiều thế hệ, đi riêng theo thời gian và theo cái nghèo của vùng núi này.

"Nghề mình truyền bằng tay, không bằng sách, cháu biết đó." Bà nói. "Mỗi nhánh xa nhau lâu ngày, tự khắc sẽ lệch đi ít nhiều, có khi thêm vào một chút, có khi bớt đi một chút, tùy hoàn cảnh mỗi nơi. Bên nhánh chị Sim chắc không có kỹ thuật này, vì nó chỉ sinh ra ở chỗ người ta không đủ sức trả nguyên giá."

"Kỹ thuật gì vậy bà?" Cô hỏi, tay siết chặt chén trà.

"Người ta gọi là rút mảnh." Bà đáp. "Thay vì tháo trọn một gút, lấy hết chỗ chỉ, mất hết ký ức đi kèm, mình rút một phần thôi. Rút từ nhiều gút khác nhau, mỗi gút một ít. Ký ức không mất hẳn, chỉ mờ đi, như tấm ảnh cũ phai màu chứ không phải bị xé."

Nguyệt ngồi thẳng người dậy. "Vậy cháu vẫn giữ được phần nào ký ức về những người cháu từng giúp?"

"Giữ được." Bà gật, nhưng ánh mắt nghiêm lại. "Nhưng tôi nói trước cho rõ, kẻo cháu mừng hụt: cái giá không rẻ hơn đâu. Cùng chừng ấy chỉ, cùng chừng ấy dương khí. Chỉ khác là nó dàn mỏng ra. Rút xong, tất cả các ca cũ đều nhạt đi một chút, như nhìn qua một lớp sương. Không có ai bị xóa hẳn, mà cũng không còn ai rõ nét như trước nữa."

"Nghĩa là thay vì mất trọn một người, cháu mất một phần của tất cả." Cô nói.

"Đúng." Bà đáp. "Có người chịu được cách này, có người không. Người không chịu được thường nói với tôi rằng thà quên hẳn một người còn hơn nhớ mờ mờ tất cả mọi người. Tôi không cãi họ. Không có cách nào đúng cho tất cả."

Nguyệt nghĩ tới bà Mão, tới cái đêm một cân gạo. Nghĩ tới cái tên Bình. Nghĩ tới cậu thanh niên trong xưởng hàn, tới bàn tay dập nát trên nền xưởng. Nếu tất cả những khuôn mặt ấy phai đi một lớp, họ vẫn còn ở đó. Cô vẫn còn làm chứng được cho họ, chỉ là làm chứng bằng một giọng mờ hơn.

Còn nếu cô tháo trọn, sẽ có một người biến mất hẳn khỏi cô, và người ấy sẽ không còn ai trên đời này nhớ nữa.

"Cháu muốn thử." Cô nói, dứt khoát.

"Bà học kỹ thuật này từ đâu vậy ạ?"

"Từ mẹ tôi, bà học từ bà ngoại tôi, cứ vậy truyền xuống." Bà cười nhẹ, nụ cười đầu tiên kể từ lúc biết tin. "Nhánh mình nghèo, khách hàng cũng nghèo, không phải ai cũng đủ sức trả giá đắt như tháo trọn một gút. Rút mảnh sinh ra từ cái nghèo đó, cháu à."

Nguyệt ngồi lặng một lúc với chuyện ấy. Suốt mười một năm cô tin mình là người cuối cùng biết nghề này, và tin luôn rằng cái cô biết là toàn bộ cái nghề. Hóa ra cách nhà cô hai ngày đường, có một nhánh khác đã tìm ra một lối đi mà nhánh cô không có, chỉ vì họ nghèo hơn và buộc phải tìm.

Nếu mẹ cô và bà còn giữ liên lạc, mẹ cô đã biết kỹ thuật này. Và nếu mẹ cô biết, thì cái đêm cô mười tám tuổi, có thể mọi chuyện đã khác.

Nguyệt không nói ý nghĩ ấy ra. Nó không giúp được gì cho ai, và bà thì vừa khóc xong ngoài sân.

Bà đứng dậy, đi tới góc phòng nơi khung vải đang dựng, tay xếp lại mấy cuộn chỉ.

"Được. Nhưng phải làm cho đúng cách, không thì cháu mất nhiều hơn cần thiết mà vẫn không đủ chỉ. Đêm nay ngủ lại đây, mai mình bắt đầu, cần cả một ngày dài mới xong."