Gần hai giờ sáng thứ Ba, tôi vẫn ngồi trước laptop, đèn phòng tắt hết chỉ còn ánh màn hình chiếu lên mặt, một thói quen tôi vốn tự hứa sẽ bỏ từ lâu nhưng chưa lần nào giữ được lời hứa đó quá một tuần.

Tôi đã có hai mươi hai điểm dữ liệu từ khảo sát cuối tuần, cộng thêm dữ liệu của Ngọc và của chính mình, tổng cộng hai mươi bốn người. Không phải mẫu lớn theo chuẩn thống kê nghiêm ngặt, nhưng đủ để tôi thử chạy một phép kiểm định đơn giản, loại tôi vẫn dùng ở công ty để so sánh hai nhóm khách hàng xem hành vi mua sắm của họ có khác nhau về mặt thống kê hay không.

Tôi chia hai mươi bốn người thành hai nhóm: nhóm từng công khai phàn nàn hoặc report lỗi ít nhất một lần, và nhóm chưa từng làm vậy. Nhóm đầu có tám người, nhóm sau có mười sáu người. Tôi tính tỷ lệ trúng trung bình của mỗi nhóm trong một năm gần nhất.

Nhóm chưa từng phàn nàn: tỷ lệ trúng trung bình xấp xỉ sáu mươi phần trăm, cao hơn hẳn con số công bố chính thức của VéChuẩn nhưng vẫn nằm trong khoảng có thể giải thích được nếu tính cả yếu tố may mắn cá nhân và tần suất mua nhiều để tăng tương tác.

Nhóm từng phàn nàn: tỷ lệ trúng trung bình chỉ khoảng tám phần trăm.

Tôi kiểm tra lại từng dòng dữ liệu một lần nữa, không phải vì nghi ngờ phép tính mà vì bản năng nghề nghiệp: mọi kết luận đáng ngờ đều phải được xem lại chính bảng nguồn trước khi tin. Tôi đối chiếu từng tên viết tắt với ghi chú gốc, kiểm tra xem có ai bị xếp nhầm nhóm không, có ai vừa phàn nàn vừa lại có tỷ lệ trúng cao bất thường làm lệch trung bình không. Không có. Dữ liệu sạch, không có điểm ngoại lai nào đủ lớn để một mình kéo lệch cả một nhóm.

Tôi nhìn hai con số đó cạnh nhau rất lâu, tay đưa lên gõ nhịp trống quen thuộc lên mép bàn phím, bốn nhịp rồi hai nhịp ngắn, như một cách trấn an bản thân bằng chính giai điệu đã theo mình sáu năm. Tám phần trăm không phải là con số ngẫu nhiên có thể xảy ra một cách tình cờ với mẫu tám người. Nếu đúng là hệ thống hoàn toàn công bằng như VéChuẩn vẫn tuyên bố, xác suất để một nhóm nhỏ tám người đều rơi vào vùng thấp bất thường như vậy, trong khi nhóm còn lại lại cao hơn hẳn mức trung bình, là điều gần như không thể xảy ra một cách tự nhiên.

Tôi chạy lại phép tính hai lần, đổi cách chia nhóm, đổi cách tính trung bình, thử loại bỏ từng người một để xem kết quả có phụ thuộc quá nhiều vào một trường hợp cá biệt nào không. Kết quả vẫn nhất quán. Sự khác biệt giữa hai nhóm quá lớn để có thể gạt qua bằng lý do "mẫu nhỏ, trùng hợp ngẫu nhiên" như tôi đã tự trấn an mình suốt mấy ngày qua.

Tôi ngồi lặng đi một lúc, cảm giác giống hệt lần đầu tiên phát hiện lỗi định giá ở công ty hai năm trước: một hỗn hợp giữa hưng phấn nghề nghiệp vì mình vừa tìm ra điều người khác không thấy, và một nỗi bất an mơ hồ vì biết rằng phát hiện này, một khi đã nhìn thấy, sẽ không thể coi như chưa từng thấy được nữa.

Có một khác biệt lớn giữa hai lần phát hiện đó mà tôi chỉ nhận ra sau vài phút ngồi im: lỗi định giá ở công ty là một sai sót kỹ thuật, sửa xong là xong, không ai bị tổn thương ngoài vài dòng số liệu trên báo cáo quý. Còn cái này, nếu đúng như tôi nghĩ, không phải một lỗi kỹ thuật vô tình. Nó có một mục đích, dù tôi chưa biết mục đích đó là gì, và mục đích luôn cần có ai đó đứng đằng sau quyết định nó.

Tôi định gõ tin nhắn cho Ngọc, báo ngay kết quả, nhưng đồng hồ đã chỉ gần hai giờ sáng, con bé chắc đang ngủ để mai còn dậy sớm đi làm ca. Tôi để tay lên bàn phím, gõ dở một dòng "Chị tìm ra..." rồi xoá đi, không chắc mình nên viết tiếp thế nào cho một điều mình còn chưa hoàn toàn dám tin.

Đúng lúc đó, điện thoại rung nhẹ, một tin nhắn mới từ người thứ hai mươi lăm trong khảo sát, một fan tôi không thân lắm, gửi muộn vì "mới nhớ ra chưa trả lời chị". Tin nhắn kể một chuỗi bốn lần trượt liên tiếp, kèm một dòng cuối: "Chắc tại năm ngoái em có report app bị lỗi thanh toán, không biết có sao không ha chị."

Tôi nhìn dòng tin nhắn đó, tay dừng hẳn trên bàn phím, cảm giác cái hạt cát trong giày từ chiều thứ Bảy giờ đã lớn thành một viên đá thật sự, không còn cách nào lờ đi được nữa.