Tối hôm sự kiện, sau khi đưa Ngọc về nhà trọ an ủi một lúc lâu, tôi nhắn tin cho Bảo, giọng điệu trong tin nhắn chắc hẳn đã lộ rõ sự giận dữ đang sôi lên trong lòng, vì anh gọi lại ngay lập tức, hẹn gặp tại phòng trọ anh ngay trong đêm dù đã gần mười một giờ.

Tôi tới nơi, mặt vẫn còn hằn dấu vết của một ngày dài đầy cảm xúc, kể lại toàn bộ những gì xảy ra ở cổng B cho Bảo nghe, giọng run lên vì tức giận nhiều hơn là buồn bã. Căn phòng trọ nhỏ của anh, dù đã khuya, đèn vẫn sáng trưng, có lẽ anh cũng không ngủ được từ lúc nhận tin nhắn của tôi, đợi sẵn với hai ly nước lọc đặt trên bàn, một cử chỉ nhỏ nhưng khiến tôi thấy ấm lòng giữa cơn giận đang sôi sục.

"Nó vẫn hiện trúng vé, Bảo à. Rồi tới cổng lại báo không hợp lệ. Đây không phải chuyện xác suất nữa, đây là có ai đó, hoặc có cái gì đó, chủ động rút lại cái vé đã cho." Tôi nói, giọng nghẹn lại.

Bảo, khuôn mặt căng thẳng không kém, mở laptop, gõ liên tục vào một cửa sổ dòng lệnh, cố truy cập vào phần quyền hạn chế còn lại mà anh giữ được từ thời còn làm gần với module CÔNG TÂM.

"Chị ngồi đây với anh, anh thử tìm xem có gì thay đổi gần đây trong log hệ thống không," anh nói, tay gõ phím nhanh, ánh mắt căng thẳng dán chặt vào màn hình.

Gần một tiếng đồng hồ trôi qua trong im lặng, chỉ có tiếng gõ phím lách cách và tiếng quạt máy tính kêu vo ve. Cuối cùng, Bảo dừng lại, người cứng đờ, nhìn chằm chằm vào một đoạn log vừa hiện ra trên màn hình.

"Chị, lại đây xem cái này," anh nói, giọng khàn đi.

Tôi cúi xuống nhìn theo, thấy một dòng thay đổi cấu hình được ghi lại từ vài tháng trước, gắn với một biến số mới: khu vực địa lý đăng ký tài khoản. Bên dưới là một bảng ánh xạ ngắn, gán các tỉnh thành vào những nhóm "tốc độ phản hồi dự kiến" khác nhau, trong đó những khu vực ngoài các thành phố lớn được gán mặc định vào nhóm "phản hồi chậm hơn trung bình", một yếu tố kéo điểm số xuống dù người dùng chưa từng làm gì sai.

"Đây là gì vậy Bảo?" Tôi hỏi, dù trong lòng đã linh cảm được câu trả lời.

"Hệ thống tự học thêm một biến số mới," Bảo nói, giọng run rẩy hiếm thấy. "Nó nhận thấy tài khoản ở các tỉnh xa thường phản hồi khảo sát chậm hơn, tương tác thưa hơn, có thể chỉ vì mạng yếu, vì bận làm việc, vì đủ thứ lý do đời thường không liên quan gì tới lòng trung thành cả. Nhưng hệ thống không phân biệt được nguyên nhân, nó chỉ thấy tương quan, rồi tự gán nó thành một yếu tố trừ điểm."

Tôi ngồi sụp xuống ghế, tay ôm đầu. Long An, quê Ngọc, chắc chắn nằm trong nhóm bị gán điểm thấp đó. Không chỉ report lỗi mới khiến con bé bị loại, mà ngay từ đầu, chỉ vì sinh ra và lớn lên ở một nơi không phải thành phố lớn, con bé đã bắt đầu với một điểm xuất phát thấp hơn người khác, một điều hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của bản thân em.

"Nó không chỉ loại người phàn nàn nữa," tôi nói, giọng nghẹn lại vì phẫn nộ. "Nó đang phân biệt cả theo nơi người ta sinh ra."

Bảo im lặng, không có gì để phản bác, chỉ ngồi đó, hai tay ôm đầu, dáng vẻ của một người vừa nhận ra mình đã vô tình góp một viên gạch đầu tiên cho một bức tường lớn hơn nhiều so với những gì mình từng tưởng tượng khi ngồi viết những dòng code chống bot đơn giản năm nào.

Tôi lấy điện thoại, chụp lại toàn bộ đoạn log Bảo vừa tìm được, lưu vào nhiều nơi khác nhau, phòng trường hợp một bản sao bị mất hoặc xoá. Bảo ngồi cạnh, giải thích thêm rằng đây chỉ là phần anh tình cờ chạm tới được nhờ quyền truy cập cũ chưa bị thu hồi hoàn toàn, và có thể còn nhiều lớp khác sâu hơn mà cả hai chúng tôi chưa từng nhìn thấy.

"Anh sợ," Bảo nói khẽ, giọng gần như thì thầm, "sợ rằng nếu mình lật hết ra, sẽ còn thấy nhiều thứ tệ hơn nữa. Cái này không phải một lỗi, Thư à, nó giống như một sinh vật đang tự lớn lên theo hướng xấu, không ai kiểm soát nổi hoàn toàn."

Ngoài cửa sổ, phòng trọ tối om bên ngoài hành lang, chỉ còn ánh đèn màn hình laptop chiếu lên hai gương mặt căng thẳng, và trong khoảng lặng đó, tôi hiểu rằng mình vừa chạm tới một tầng sâu hơn của vấn đề, một tầng không còn liên quan gì tới việc ai đã làm gì sai, mà liên quan tới việc một cỗ máy, khi được thả tự do học hỏi từ dữ liệu, có thể tự mình phát minh ra những hình thức bất công mà không một con người nào từng chủ ý lập trình ra.