Tờ giấy thông báo được dán lên bảng tin xí nghiệp từ sáng thứ Hai, viết tay bằng mực tím, nét chữ nghiêng đều tăm tắp của chị Hạnh văn phòng:

"Thông báo: Nhân dịp tổng kết thi đua cuối quý III, xí nghiệp tổ chức đêm văn nghệ vào tối thứ Sáu 26/9/1986 tại hội trường lớn. Mỗi tổ sản xuất chuẩn bị ít nhất một tiết mục. Ban giám khảo gồm đồng chí Giám đốc, đồng chí Bí thư chi bộ và đồng chí Chủ tịch Công đoàn. Tiết mục hay nhất được thưởng phiếu mua hàng mậu dịch trị giá 5 đồng."

Năm đồng. Mẫn nhìn tờ thông báo, nhẩm tính. Năm đồng năm 1986 mua được khoảng... anh cũng không rõ. Nhưng nhìn mặt mọi người hào hứng như vừa nghe tin trúng xổ số, chắc không phải ít.

Vấn đề là buổi chiều hôm đó, trong cuộc họp tổ, tổ trưởng Bảo nhìn một lượt mọi người rồi chỉ thẳng vào Mẫn:

"Đồng chí Mẫn đọc thơ."

Mẫn ngẩng đầu. "Sao lại tôi?"

"Trông đồng chí có vẻ văn nghệ."

Mẫn nhìn xuống bộ đồ công nhân bạc màu của mình, rồi nhìn lại tổ trưởng Bảo. Anh muốn hỏi "có vẻ văn nghệ" nghĩa là gì, nhưng thấy cả tổ đang gật đầu đồng thuận nên thôi.

"Tôi... không thuộc nhiều thơ lắm."

"Đọc Tố Hữu đi. Bài nào cũng được. Dễ ợt."

Dễ ợt.

Tối hôm đó về phòng trọ, Mẫn ngồi trên tấm chiếu mỏng, gõ ngón tay xuống sàn gỗ, cố vắt óc nhớ lại những gì học hồi cấp ba — tức là cấp ba của năm 2005-2008, tức là chưa xảy ra ở cái thời điểm này, tức là anh đang nhớ thơ từ một tương lai mà về mặt kỹ thuật không tồn tại.

"Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ..." — được, bài này anh còn nhớ. Nhưng đọc xong hai câu thì tắc. Phần còn lại mờ như sương.

"Việt Nam ơi, máu và hoa..." — cũng được vài câu rồi mất.

"Khi con tu hú gọi bầy..." — khoan, cái này của Tố Hữu không? Hay của ai? Văn học lớp mười mấy cũng mờ nhạt dần theo năm tháng làm kỹ sư phần mềm với Python và SQL.

Anh thở dài, nằm ngửa nhìn trần nhà.

Ở năm 2024, nếu cần đọc thơ, anh Google. Đơn giản vậy thôi.

Buổi tập diễn ra vào giờ nghỉ trưa thứ Tư, trong góc xưởng vắng người. Mẫn đứng trước mặt Bảo và ba người khác trong tổ, giọng trầm đều, đọc bài "Từ Ấy" theo trí nhớ chắp vá:

"Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộng thanh âm..."

Anh dừng lại. Hết phần nhớ được.

Bảo cau mày. Hai người khác nhìn nhau. Không khí im lặng như bê tông.

Có tiếng cười khúc khích từ phía sau. Mẫn quay lại — Linh đang đứng tựa cột, ôm một tập hồ sơ trước ngực, miệng cười không che được.

"Đồng chí Mẫn đọc thơ nghe như đọc bảng kỹ thuật vậy," cô nói. "Đều đều, không lên không xuống. Cứ như đọc thông số máy."

"Cảm ơn nhận xét," Mẫn nói, giọng khô khốc.

"Không, ý tôi là..." Linh bước lại gần hơn, vẫn cười nhưng không ác ý, "Thơ Tố Hữu phải đọc có nhịp. Như thế này này—"

Cô đặt tập hồ sơ xuống bệ máy, đứng thẳng lưng, và đọc lại từ đầu. Cùng những câu đó — nhưng khác hoàn toàn. Giọng Linh lên xuống theo nhịp thơ, chỗ ngắt chỗ kéo dài, như người ta hát hơn là đọc. Cả xưởng tự nhiên im lặng.

Bảo gật đầu chậm rãi. "Thế này mới được."

Mẫn nhìn Linh. Linh nhìn lại anh, ánh mắt vừa thách thức vừa hỏi: Em đọc thay nhé?

Anh chưa kịp trả lời thì Bảo đã quyết định: "Đồng chí Linh đọc thơ. Đồng chí Mẫn phụ trách kéo màn."

"Kéo màn," Mẫn nhắc lại.

"Ừ. Quan trọng lắm đấy. Kéo đúng lúc không là hỏng hết tiết mục."

Suốt hai ngày còn lại trước đêm văn nghệ, Mẫn học cách kéo màn.

Không phải đùa. Cái màn nhung đỏ ở hội trường xí nghiệp đã cũ, thanh trượt gỉ sét, phải kéo đúng lực và đúng tốc độ không thì màn sẽ dừng giữa chừng, hoặc tệ hơn, tuột khỏi ray rơi xuống sân khấu. Chú Hoàng phụ trách hội trường dạy Mẫn kỹ thuật kéo với thái độ nghiêm túc như dạy vận hành máy tiện.

"Hai tay nắm đây. Kéo đều, đừng giật. Nghe tiếng ký hiệu của người dẫn chương trình thì bắt đầu. Chú ý: tiếng ký hiệu là gõ ba cái vào cánh gà, không phải vỗ tay khán giả. Vỗ tay khán giả mà kéo màn là xong."

Mẫn gật đầu, tập kéo màn trong hội trường trống, ánh chiều tắt dần qua ô cửa sổ cao.

Kỹ sư phần mềm 10 năm kinh nghiệm, thành thạo React, Node.js, và PostgreSQL, hiện đang tập kéo màn nhung ở Hà Nội năm 1986.

Anh tự nhủ như vậy, không biết nên cười hay nên khóc.

Tối thứ Sáu, hội trường sáng lên dưới hai dãy đèn huỳnh quang — loại đèn ống dài, ánh sáng trắng lạnh, thỉnh thoảng lại chớp một cái như đang thở. Ghế xếp gỗ kê thành hàng, chật cứng người. Công nhân cả xí nghiệp — mấy trăm người — áo quần là lượt nhất có thể, mặt mày tươi rói như đi hội.

Mẫn đứng sau cánh gà, tay nắm sẵn dây kéo màn, nhìn qua khe hẹp ra phía khán giả.

Cái thứ anh nhìn thấy làm anh dừng thở một giây.

Mọi người đang cười. Không phải cười vì có gì buồn cười — chỉ là đang cười, đang nói chuyện, đang huých vai nhau, đang chỉ trỏ lên sân khấu còn chưa bắt đầu gì. Bà Nguyệt kế toán đang chỉnh lại tóc cho cô gái ngồi cạnh. Chú Hùng thợ tiện đang kể gì đó khiến cả hàng cười rộ. Mấy anh thanh niên tổ cơ khí ngồi hàng đầu, hào hứng như sắp xem bóng đá.

Năm 1986. Giữa thời bao cấp khó khăn — tem phiếu, xếp hàng, lương không đủ sống — người ta vẫn tìm ra cách để cười như thế này.

Mẫn đứng sau màn nhung đỏ, thấy ngực mình siết lại theo một cách lạ.

Chương trình bắt đầu. Tổ một hát tốp ca bài "Như Có Bác Hồ Trong Ngày Vui Đại Thắng" — sáu người, giọng tham sai nhau cả nửa tông nhưng nhiệt huyết bù đắp tất cả. Khán giả vỗ tay rầm rầm.

Tổ hai diễn một màn kịch ngắn về anh công nhân tiên tiến vượt chỉ tiêu. Kịch bản đơn giản, diễn xuất mộc, nhưng chỗ nào hài là cả hội trường cười ngặt. Mẫn đứng sau cánh gà cũng bật cười theo.

Tổ ba — tổ của Mẫn — đến lượt.

Ba tiếng gõ vào cánh gà.

Mẫn kéo màn.

Đều tay, không giật, đúng như chú Hoàng dạy. Màn trượt sang hai bên mượt mà, mở ra sân khấu trống với một cái micro đứng ở giữa, ánh đèn huỳnh quang chiếu trắng.

Linh bước ra.

Cô mặc áo dài xanh — cái áo dài mà Mẫn đoán là để dành cho dịp đặc biệt, vải đã cũ nhưng được giặt ủi cẩn thận. Tóc cô búi gọn. Không son phấn, hoặc rất ít. Trước ba trăm người, cô đứng thẳng, không run.

"Kính thưa các đồng chí," giọng Linh rõ và ấm, "Tổ ba xin trình bày bài thơ 'Từ Ấy' của nhà thơ Tố Hữu."

Rồi cô đọc.

Mẫn đã nghe cô tập hai lần rồi, nhưng lần này khác. Có thể vì hội trường thực sự im lặng — không phải im lặng của góc xưởng buổi trưa mà là im lặng của ba trăm người cùng nín thở. Có thể vì ánh đèn huỳnh quang chớp nhẹ trên mặt cô tạo ra một cái gì đó kỳ lạ, không hẳn là đẹp theo nghĩa hiện đại mà là thật, rất thật.

Giọng Linh lên ở chỗ cần lên, hạ ở chỗ cần hạ. Không phô trương. Chỉ là đọc thơ, đọc thật lòng.

Mẫn đứng sau cánh gà, tay vẫn giữ dây màn, không biết từ lúc nào đã nhìn xuyên qua khe hẹp ra phía khán giả thay vì nhìn Linh.

Bà Nguyệt kế toán. Chú Hùng thợ tiện. Mấy anh thanh niên tổ cơ khí. Tất cả đều lặng yên, mắt hướng về phía sân khấu, trên khuôn mặt mỗi người có một thứ gì đó Mẫn không gọi được tên ngay — không phải xúc động kiểu khóc, không phải hào hứng kiểu vỗ tay, mà là một thứ bình yên rất đặc biệt, như người ta đang được nhắc nhở về điều gì đó mình đã biết từ lâu mà hay quên.

Bài thơ kết thúc.

Im lặng một giây.

Rồi cả hội trường vỗ tay.

Sau khi chương trình kết thúc — tổ tám giành giải nhất với tiết mục ảo thuật bằng khăn mùi soa mà Mẫn đến giờ vẫn không hiểu họ làm thế nào — mọi người tản ra sân xí nghiệp. Đêm tháng Chín, gió hơi lành lạnh, trời không có trăng nhưng đủ sáng để nhìn thấy nhau.

Linh tìm Mẫn ở góc sân, chỗ anh đang ngồi trên bậc thềm, nhìn mọi người ra về.

"Sao không vào trong?"

"Ra đây thở," Mẫn nói.

Cô ngồi xuống bậc thềm cạnh anh, vẫn mặc áo dài xanh, hai tay ôm gối. "Anh kéo màn tốt đấy."

"Cảm ơn. Tôi đã tập hai ngày."

Linh bật cười. "Hai ngày để kéo màn?"

"Chú Hoàng nói kéo màn quan trọng lắm. Và chú ấy đúng."

Một lúc yên lặng. Từ phía hội trường vọng ra tiếng mấy người đang dọn dẹp ghế. Tiếng cười vẫn còn đó, xa hơn rồi.

"Linh đọc hay lắm," Mẫn nói, và không thêm gì nữa vì không cần thêm.

Linh không trả lời ngay. Cô nhìn ra sân tối, chỗ mấy chiếc xe đạp đang được dắt ra cổng.

"Anh Mẫn," cô nói sau một lúc, "anh có thấy... người ta vui hôm nay không?"

"Có."

"Tôi hay nghĩ," cô tiếp tục, chậm rãi, như đang nghĩ to, "bây giờ khó khăn quá. Tem phiếu, xếp hàng, lương tháng chả đủ. Nhưng mà..." cô dừng, tìm chữ, "...hôm nay họ vui thật. Không phải vui giả vờ."

Mẫn nhìn những người cuối cùng đang ra về dưới ánh đèn cổng xí nghiệp. Một đôi vợ chồng dắt tay nhau. Mấy chị công nhân đi thành nhóm, vẫn cười rúc rích về điều gì đó. Một anh thanh niên đang huýt sáo một bài Mẫn không nhận ra.

Anh nghĩ đến năm 2024. Đến những buổi team-building công ty với ngân sách triệu đồng, thuê MC chuyên nghiệp, âm thanh ánh sáng xịn sò. Người ta nhìn điện thoại nhiều hơn nhìn sân khấu. Chụp ảnh để đăng story nhiều hơn để nhớ. Vui có, nhưng cái vui đó... nó khác. Nhẹ hơn. Mỏng hơn.

Cái vui anh vừa chứng kiến tối nay — dưới ánh đèn huỳnh quang chớp nhẹ, với màn nhung đỏ đã cũ và ghế gỗ xếp hàng — nó nặng hơn. Đặc hơn. Như cái gì được nấu lâu.

"Không phải vui giả vờ," anh nhắc lại câu của Linh.

"Ừ."

Họ ngồi thêm một lúc không nói gì. Không cần nói gì.

Gió tháng Chín thổi nhẹ qua sân xí nghiệp, mang theo mùi dầu máy và lá cây hòe đâu đó, mùi của Hà Nội năm 1986, mùi của một thời mà Mẫn không thuộc về nhưng đêm nay, trong một khoảnh khắc ngắn ngủi nào đó, anh cảm thấy mình gần với hơn bất cứ điều gì anh từng biết.

Bên trong hội trường, ai đó tắt dãy đèn huỳnh quang cuối cùng.

Sân xí nghiệp tối hẳn, chỉ còn ánh đèn cổng vàng vàng xa xa.

Và tiếng huýt sáo của người thanh niên kia vẫn còn vang, mãi cho đến khi khuất sau góc tường cuối phố.