Tôi không nói cái âm ấy ở giữa đường.

Tôi bỏ tay xuống, đi tiếp, về tới cổng nhà bà Rớt lúc gần tám giờ. Trong sân chỉ có mấy con gà và cái chậu quần áo bà ngâm từ tối qua. Bà đi sang xóm Trên xem người ta bơm thử bể nước, dặn lại qua hàng xóm là trưa mới về.

Tôi vào buồng, khép cửa, ngồi xuống mép giường, và lấy sổ ra làm cái việc duy nhất tôi biết làm.

Tôi ghi lại cái miệng mình. Không ghi âm, vì tôi chưa phát ra tiếng nào. Tôi ghi tư thế: môi trề nhẹ, lưỡi lùi, ngạc mềm hạ, thanh môn khép một nửa, kết thúc bằng một cái nghẽn ngắn ở cuống họng. Tôi viết ra bằng ký hiệu phiên âm quốc tế, hai lần, lần thứ hai chậm hơn để kiểm lại. Tay tôi viết bình thường. Chữ không run.

Rồi tôi đọc chỗ ký hiệu ấy lên thành tiếng.

Nó ra dễ. Đó là điều tôi không chuẩn bị trước. Ba tháng nay tôi tập từng cái phụ âm đầu của tiếng trong, tập tới mức đau gốc lưỡi, và cái nào cũng phải sửa tới lần thứ tư thứ năm mới nghe tạm được. Cái này ra tròn ngay từ lần đầu, đúng độ dài, đúng chỗ ngắt, như một câu chào mình vẫn nói mỗi ngày.

Tôi nói lại lần nữa. Rồi tôi ngồi im trong buồng đóng cửa, và cái buổi chiều ấy về.

Tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười chín. Tôi mười tám tuổi, năm nhất, thứ hai có bài thi cuối kỳ đầu tiên trong đời sinh viên. Chiều thứ bảy tôi bắt xe buýt lên viện, mang theo cuốn giáo trình dẫn luận và một hộp cháo mua ở cổng. Phòng sáu giường. Giường mẹ tôi kê sát cửa sổ. Trên trần có cái quạt cũ, quay thì kêu è è một tiếng ở mỗi vòng, và tôi nhớ tiếng đó rõ hơn tôi nhớ bất cứ thứ gì khác trong phòng ấy.

Bố xuống dưới nhà đóng tiền viện. Trong phòng lúc ấy có hai bà bệnh nhân khác đang ngủ và một người nhà ngồi bấm điện thoại ở cuối phòng. Tôi ngồi ở cái ghế nhựa cạnh giường, mở giáo trình ra, gạch chân mấy dòng.

Mẹ tôi nắm cổ tay tôi.

Bà yếu tới mức bàn tay đặt lên chứ không nắm được thật, nhưng bà giữ ở đó, và bà nói cái âm ấy. Nói khẽ. Rồi nói lại. Rồi nói lại nữa, cách nhau chừng vài nhịp thở, mắt nhìn tôi, mắt tỉnh táo hoàn toàn.

Tôi hỏi mẹ muốn uống nước không. Bà lắc. Tôi hỏi có phải cái khăn không, cái gối không, có nóng không để con tắt quạt. Bà lắc. Tôi đứng dậy, đi vòng ra đầu giường, mở cái tủ nhỏ, lôi ra từng thứ một giơ lên cho bà nhìn, hộp sữa, cái lược, đôi tất, cái cốc có nắp. Bà lắc hết. Rồi bà nói lại cái âm ấy, lần này chậm hơn, tách ra rõ từng phần, kiểu người ta đánh vần cho một đứa trẻ.

Tôi ngồi xuống lại. Tôi nhớ mình đã sợ. Không phải sợ mẹ chết, cái sợ đó lúc ấy đã thành một thứ nền, lúc nào cũng có, không nhói lên nữa. Tôi sợ cái khác. Tôi sợ mẹ tôi đang cần một thứ và tôi là người duy nhất trong phòng, và tôi không hiểu.

Rồi tôi thôi không đoán nữa.

Tôi nhớ rõ cái khoảnh khắc chuyển. Tôi bỏ tay ra khỏi mép giường, ngồi thẳng lên, và tôi nói với mẹ tôi bằng cái giọng tôi vẫn dùng trong lớp khi mình chắc chắn về một đáp án. Tôi nói: con biết rồi. Rồi tôi nói tiếp một câu bắt đầu bằng hai chữ là cái.

Sau hai chữ đó là một khoảng trống.

Tôi ngồi trong buồng nhà bà Rớt bảy năm sau, hai tay để trên đùi, và tôi cố với xuống chỗ ấy đủ lâu để chắc chắn rằng không phải tôi quên. Tôi nhớ nhịp của câu ấy. Tôi nhớ nó dài chừng bảy tám tiếng. Tôi nhớ mình nói nó rành rọt, không ngập ngừng chỗ nào, vì lúc mười tám tuổi tôi tin rằng nói rành rọt là một cách chăm sóc người ốm. Cái nằm giữa thì không có. Không mờ, không lẫn. Không có.

Mẹ tôi nhìn tôi trong lúc tôi nói. Rồi mặt bà đổi.

Tôi không tả được cái đổi ấy bằng chữ chính xác hơn, và tôi đã cố tìm chữ suốt từ hôm đó tới giờ mà không tìm ra. Bà không cười. Bà không khóc. Cái nếp căng giữa hai lông mày bà giãn ra, và bà thở ra một hơi dài, và bà gật đầu một cái rất nhỏ.

Rồi bàn tay bà trượt trên mặt ga trải giường, đi được chừng một gang, và các ngón tay khép lại.

Tôi nhớ hình bàn tay đó. Ngón cái đặt chéo lên ngón trỏ, ba ngón còn lại cong vào, để hở một khoảng ở giữa lòng bàn tay, cái khoảng vừa đủ cho một vật không lớn. Tôi nhớ bà giữ tay như thế cho tới lúc tôi về. Tôi nhớ trên đường ra bến xe buýt tôi đã thấy nhẹ người, thấy mình vừa làm được một việc, và tôi không kể với bố, vì lúc đó nó không có vẻ gì là một việc đáng kể.

Ba tuần sau mẹ tôi mất.

Bố kể lại với tôi ở dốc Nghẹo hồi tháng mười, rằng có mấy hôm nửa đêm bà lẩm bẩm một cái gì đó có vần có điệu, lặp đi lặp lại, bố với dì ngồi nghe mà chịu. Mấy hôm. Không phải đêm nào cũng có. Tôi ngồi đếm lại theo lời bố kể, đếm bằng ngón tay trên đầu gối, và tôi đếm được cái khoảng cách đều đặn giữa những hôm ấy.

Bố bảo bây giờ bố không bắt chước lại nổi cái âm đó cho đúng.

Từ hôm mẹ tôi mất tới hôm đưa bà đi là bốn ngày.

Tôi lấy điện thoại ra. Máy này tôi đổi năm ngoái, nhưng ảnh cũ thì tôi chuyển sang nguyên cả thư mục, tôi chưa xoá tấm nào bao giờ. Tôi kéo về cuối, tới cái thư mục ghi năm 2019, mở ra, lướt ngược lên.

Có bảy tấm chụp trong phòng bệnh. Sáu tấm là chụp chung, có bố, có dì, có mẹ tôi ngồi tựa gối. Tấm thứ bảy chụp một bàn tay đặt trên ga trải giường.

Chỉ có bàn tay. Ngón cái chéo lên ngón trỏ, ba ngón kia cong vào, giữa lòng bàn tay hở một khoảng. Trong khoảng ấy là vải ga màu xanh nhạt, phẳng, không có nếp nhàu nào.

Tôi chụp tấm ảnh đó. Tôi không nhớ mình chụp nó lúc nào, và trong bảy năm qua tôi chưa lần nào tự hỏi tại sao mình lại đi chụp một bàn tay không cầm gì cả.

Tôi đặt điện thoại úp xuống giường. Tôi ngồi thêm một lúc, thở, rồi tôi làm nốt việc còn lại, vì việc ấy chỉ mất hai phút và tôi đã biết trước kết quả từ lúc còn đứng ngoài đường bê tông.

Tôi viết cái âm ấy ra bằng chữ quốc ngữ, theo đúng cách tôi vẫn ký âm tiếng trong suốt ba tháng nay.

Rồi tôi mở cuốn bìa cứng, lật tới phần cột trống, dò xuống theo số thứ tự ghi ở lề trong.

Nó nằm ở cột thứ năm mươi tám. Chữ tôi chép, mực tôi, ngày mười bốn tháng mười. Bên dưới nó là ba dòng giấy để trắng, đúng bằng khoảng trắng tôi chừa cho tất cả các cột trống khác, không rộng hơn, không hẹp hơn.

Tôi đã tự tay chép nó cách đây sáu tuần, ngồi dưới cái bóng đèn vàng, muỗi bay vòng quanh, và tôi chép xong thì lật sang cột tiếp theo.

``` ▸ nghẹ — mục 58 thớ: trống miệng: 0 nghĩa: — tiếng: — ```

Tôi cầm bút, định gạch chữ trống đi và viết đè lên đó chữ mòn. Đầu bút chạm xuống giấy rồi tôi nhấc lên, vì tôi không có gì để chứng minh cả. Không có ai nghe thấy tôi nói câu ấy ngoài mẹ tôi. Không có tấm ảnh nào chụp được cái nằm trong lòng bàn tay bà. Bố tôi không nhớ nổi cái âm, dì tôi càng không, hai bà bệnh nhân cùng phòng thì tôi không biết tên.

Cái hình trong đầu tôi thì vẫn ở đấy, nhẵn thín, nhỏ, nằm sâu hơn mọi thứ khác, và nó là cái duy nhất còn lại.

Ngoài sân, một con gà nhảy lên thành chậu quần áo rồi lại nhảy xuống. Xa hơn, phía xóm Trên, có tiếng máy bơm nổ mấy nhịp rồi tắt, rồi nổ lại, người ta đang thử cái bể nước mới.

Tôi lật cuốn sổ tay sang trang trắng tiếp theo và giữ nó mở ra bằng cái thước kẻ nhựa, đúng như tôi vẫn làm trước mỗi buổi ghi chép, từ ngày mồng một tháng chín tới nay, không sót một buổi nào.

Tôi ngồi trước trang giấy ấy rất lâu.

Rồi tôi đặt bút xuống bên cạnh cuốn sổ, đúng chỗ tôi vẫn đặt nó mỗi tối, và tôi để nguyên trang giấy trắng như thế cho tới sáng hôm sau.