Trời chưa sáng hẳn khi tiếng xe cứu thương của trạm y tế huyện dừng lại ở sân đình, đèn pha vẫn bật dù đã có ánh mờ mờ phía đông. Tôi nghe tiếng cửa xe đóng mở, tiếng người gọi nhau í ới từ xa, và bước ra khỏi nhà bà Rớt khi trời còn đủ tối để sương chưa tan hết trên mấy bụi cỏ ven đường.

Đến nơi, sân đình đã đông người hơn tôi tưởng. Không phải kiểu đông đúc ồn ào, mà là cái đông của một buổi sáng làng có việc, người này đứng cạnh người kia, nói chuyện khẽ, thỉnh thoảng có tiếng cười nhỏ, cố tình nhỏ. Bà chủ quán tạp hoá mang ra một túi trứng gà luộc, dúi vào tay cháu trai cụ Trạc, người sẽ đi cùng cụ, dặn để dành ăn dọc đường. Ông Lịnh đứng gần cổng đình, tay cầm cái quạt nan nhưng không phe phẩy, chỉ cầm không, mắt nhìn về phía cửa xe.

Cụ Trạc ngồi trên một cái ghế nhựa kê ngay cạnh xe, khoác thêm cái áo ấm bên ngoài áo bông, một túi vải nhỏ để dưới chân, chắc đựng vài bộ quần áo và giấy tờ. Cụ không nói nhiều, chỉ gật đầu chào từng người tới hỏi thăm, thỉnh thoảng đáp một câu ngắn, giọng vẫn khàn như hôm tôi tới thấy cụ ho, nhưng có vẻ đã chuẩn bị tinh thần hơn, ít phải dừng giữa câu hơn.

"Cụ đi mấy hôm ạ?" Một chị đứng gần hỏi, tay bế đứa con nhỏ trên hông.

"Bác sĩ bảo nằm viện độ một tuần, mổ xong theo dõi thêm vài ngày." Cháu trai cụ đáp thay, giọng cố giữ bình thường. "Không có gì nặng đâu, mổ xong là về."

Không ai hỏi thêm câu nào về "mổ cái gì", dù tôi đoán phần lớn người đứng đó đều đã nghe loáng thoáng chuyện cụ phải đi khám ở tỉnh từ mấy hôm trước, sau đợt ho kéo dài. Cả làng có cách riêng để lo lắng: không hỏi thẳng, không tụ tập bàn tán to tiếng, chỉ mang ra một túi trứng, một nắm xôi gói lá chuối, dặn dò vài câu về đường sá, rồi đứng đó, chờ.

Miên chạy tới chỗ tôi đứng, tay còn cầm cái điện thoại, thở hổn hển như vừa đạp xe gấp từ nhà lên.

"Chị dậy từ bao giờ vậy?" Miên hỏi, giọng cố nói nhỏ nhưng không giấu được vẻ hối hả. "Em nghe bà em bảo có xe tới đón cụ Trạc sáng nay, chạy vội lên, sợ không kịp."

"Chị cũng mới ra thôi." Tôi đáp.

Miên đứng cạnh tôi, mắt cũng dõi theo phía cụ Trạc đang ngồi, không nói gì thêm một lúc, chỉ đưa tay bấm điện thoại chụp vội một tấm, không giơ máy lên cao, chỉ chụp ngang tầm ngực, kín đáo, như sợ ai để ý thấy mình đang làm việc đó thì lại thành ra làm quá lên chuyện vốn đang được cả làng cố giữ cho nhẹ.

Cách đó vài bước, thầy Dền đứng cùng vài phụ huynh học sinh, tay xách một túi cam, chờ tới lượt hỏi thăm. Ông không nói gì to tát, chỉ dặn cháu trai cụ Trạc nhắn tin báo tình hình cho làng biết, "để cô giáo lớp trên còn thông báo cho các cháu, khỏi đứa nào lo mà học không vào."

Bà Rớt cũng có mặt, đứng hơi lùi lại phía sau đám đông, không chen lên gần xe như những người khác. Bà không mang gì theo lần này, chỉ đứng, tay khoanh trước ngực, mắt nhìn về phía cụ Trạc. Tôi nhớ tới cảnh hai người đứng nhìn nhau qua khung cửa hôm trước, và nghĩ có lẽ điều cần nói giữa họ đã được nói theo cách của họ rồi, không cần lặp lại ở đây, trước mặt cả làng.

Người lái xe, một anh trẻ mặc áo đồng phục y tế, bước ra khỏi cabin, nhìn đồng hồ, nói với cháu trai cụ Trạc là nên đi sớm để kịp giờ khám trước, tránh phải chờ lâu ở viện tỉnh. Đám đông bắt đầu có động tác dịch chuyển, người ta lùi ra một khoảng, nhường lối cho xe quay đầu.

Cụ Trạc đứng dậy khỏi ghế nhựa, chậm, có người đỡ một bên tay, đi vài bước về phía cửa xe. Rồi cụ dừng lại, quay đầu tìm quanh, ánh mắt lướt qua đám đông một lượt.

"Cô Hoài đâu." Cụ hỏi, không lớn tiếng, nhưng đủ để tôi nghe thấy từ chỗ đứng.

Tôi bước lên, len qua vài người đang đứng chắn lối.

"Cháu đây ạ."

Cụ ra hiệu tôi lại gần hơn, gần tới mức chỉ còn hai người nghe được nhau giữa tiếng máy xe đang nổ chờ và tiếng người xì xào phía sau. Cụ đưa tay vào túi áo trong, lấy ra một chùm chìa khoá nhỏ, buộc bằng một sợi dây gai đã sờn, trong đó có cái chìa đồng tôi từng thấy cụ dùng để mở cánh tủ gỗ ở gian trong, cái tủ cất sổ chữ.

"Cầm lấy." Cụ nói, dúi chùm chìa khoá vào tay tôi, không đưa ra từ từ mà đặt hẳn vào lòng bàn tay tôi rồi khép các ngón tay tôi lại quanh nó, như sợ tôi sẽ từ chối nếu có thời gian nghĩ.

Tôi nhìn xuống chùm chìa khoá, rồi nhìn lại cụ, không hiểu hết ngay ý cụ.

"Cụ ơi, cháu..."

"Tủ trong nhà." Cụ nói, cắt ngang, giọng đứt quãng vì phải cố nói nhanh trước khi xe đi. "Sổ vẫn ở trong đó, chỗ cũ. Cô giữ hộ tôi ít hôm."

"Cụ đi có mấy hôm thôi mà, cụ về là cháu trả lại ngay." Tôi nói, cố giữ giọng nhẹ, dù tay tôi đã nắm chặt chùm chìa khoá tới mức mấy cái răng cưa cấn vào lòng bàn tay.

Cụ Trạc không đáp thẳng vào câu đó. Cụ nhìn tôi thêm một lúc, ánh mắt không có gì đặc biệt kịch tính, chỉ là một cái nhìn thẳng, chậm, như đang xác nhận lại lần cuối rằng người trước mặt mình là đúng người cụ định trao việc này.

"Giữ cẩn thận." Cụ nói, chỉ vậy. "Đừng cho ai mở khi tôi chưa về."

"Vâng ạ." Tôi đáp, không dám hỏi thêm câu nào nữa, dù trong đầu có hàng chục câu hỏi đang dồn lại, tại sao là cháu, tại sao không phải ông Lịnh hay ai đó trong làng lâu năm hơn, tại sao đúng lúc này.

Cụ gật đầu một cái, ngắn, rồi quay đi, để người cháu dìu lên xe. Trước khi bước hẳn vào trong, cụ còn ngoái lại nhìn một lượt cả sân đình, nhìn từng khuôn mặt quen, dừng lại một nhịp ở chỗ bà Rớt đứng, rồi mới cúi đầu chui vào cửa xe.

Cửa xe đóng lại. Người lái xe leo lên cabin, nổ máy, xe từ từ lăn bánh, vòng qua khoảng sân rộng trước đình rồi hướng ra con đường bê tông dẫn tới dốc Nghẹo. Mấy người đứng gần vẫy tay, không ai gọi to, chỉ vẫy nhẹ, im lặng theo cách của cả làng.

Tôi đứng nguyên chỗ cũ, nhìn theo cho tới khi cái xe khuất hẳn sau khúc cua đầu tiên, tiếng máy nhỏ dần rồi tắt hẳn, chỉ còn lại tiếng gió sớm lùa qua mấy tán cây quanh sân đình và tiếng người bắt đầu tản ra, ai về việc nấy, đúng như một buổi sáng bình thường khác.

Miên đứng lại cạnh tôi thêm một lúc, rồi cũng đi về phía sân trước, hoà vào đám người đang tản dần, không hỏi tôi cụ vừa nói gì lúc nãy, dù chắc cô cũng thấy cụ gọi riêng tôi lại. Tôi thầm nghĩ cô đủ tinh để biết đó không phải chuyện nên hỏi ngay giữa sân đình.

Tôi vẫn đứng đó một lúc lâu sau khi mọi người đã đi gần hết, chùm chìa khoá nằm gọn trong lòng bàn tay tôi, nhỏ, chỉ ba cái chìa buộc chung một sợi dây gai, cân nặng thật của nó chắc không hơn một nắm gạo là bao. Tôi mở bàn tay ra nhìn lại một lần nữa, cái chìa đồng nằm giữa hai cái chìa sắt nhỏ hơn, chắc là chìa cổng và chìa buồng trong, mép đã mòn nhẵn ở chỗ ngón tay cụ vẫn cầm suốt bao nhiêu năm mở ra đóng vào. Tôi cất nó vào túi trong cùng của ba lô, chỗ vẫn để cuốn sổ tay quan trọng nhất, kéo khoá lại cẩn thận, kiểm tra thêm một lần nữa xem khoá đã kín chưa.

Nhưng khi tôi siết bàn tay lại, cảm giác nặng trong lòng bàn tay vẫn còn nguyên, dù chùm chìa khoá đã nằm gọn sau lớp vải, không liên quan gì tới cân nặng thật của ba mẩu kim loại nhỏ ấy nữa, đủ để tôi đứng yên thêm một lúc lâu giữa sân đình đã vắng hẳn, không muốn bước đi ngay.