Sân đình sáng hôm đó có một chiếc xe bán tải trắng đỗ chéo ngay trước bậc tam cấp, thùng sau chất mấy bao xi măng xếp gọn và một cuộn ống nhựa xanh cỡ bằng cái nong phơi thóc. Trẻ con xóm Trên chạy quanh xe, sờ vào thành thùng rồi rụt tay lại vì nắng đã hắt lên vỏ kim loại nóng ran từ sớm. Hai người đàn ông mặc áo phông đồng phục xanh lá, in chữ trắng nhỏ trước ngực, đang khiêng một cái máy gì đó xuống, đặt cạnh gốc cây đa.

Tôi tới muộn hơn dự định vì phải chờ máy ghi âm sạc đủ pin, dắt xe vào sân thì thấy cụ Trạc đã đứng sẵn ở đó, một tay chống gậy, tay kia chỉ về phía góc sân gần giếng cũ, nói gì đó với một người phụ nữ đứng cạnh, sổ tay bìa cứng cầm ngang ngực. Người phụ nữ nghe cụ nói, gật đầu liên tục, thỉnh thoảng ghi vội vài chữ, dáng đứng thẳng, chắc chắn, kiểu người quen việc đi hiện trường.

Cụ Trạc thấy tôi, vẫy tay gọi lại.

"Đây là cô Hoài, người ở nhà bà Rớt tôi kể hôm trước." Cụ nói với người phụ nữ, giọng chậm nhưng rõ. "Làm nghiên cứu tiếng, ở đây ba tháng."

Người phụ nữ quay sang tôi, chìa tay ra bắt, nắm chặt và ngắn, đúng kiểu bắt tay công việc.

"Em là Thoan, bên Nam Sơn." Chị nói, cười, hàm răng đều, một nốt ruồi nhỏ bên khoé miệng. "Hôm qua chị nhắn tin cho em rồi đấy, sợ em không kịp đọc. Cụ Trạc bảo em mới về là hỏi liền, em siêng thật."

"Em chào chị." Tôi đáp, hơi lúng túng vì không chuẩn bị trước câu nào. "Bên Nam Sơn là bên nào ạ, em chưa rõ lắm."

"Công ty dược liệu, chị làm bên phát triển vùng nguyên liệu." Thoan đáp gọn, không vòng vo, tay vẫn cầm sổ. "Nói nôm na là đi tìm mấy vùng có cây thuốc tốt, làm việc với bà con, ký hợp đồng thu mua lâu dài, ổn định giá. Chị đi mấy xã quanh đây gần một năm nay rồi, Kẻ Sồi là lần thứ ba chị lên."

Chị nói tiếp, chỉ tay về phía cuộn ống nhựa đang được hai người đàn ông khiêng qua sân, giọng vẫn đều, không cao giọng dù đang nói chuyện tiền bạc.

"Bể nước này công ty chị tài trợ hết, khoảng bốn mươi mấy triệu, làm xong trong tháng này. Bà con ở đây lấy nước khe Mọ quanh năm, mùa mưa nước đục, có năm còn lẫn cả xác súc vật trôi từ trên nguồn xuống, chị nghe cụ Trạc kể mà xót. Bên chị có kinh phí hỗ trợ cộng đồng, mỗi năm phải giải ngân cho vài chỗ, năm nay chị chọn Kẻ Sồi."

"Chị cho làng cái bể, không kèm điều kiện gì ạ?" Tôi hỏi, cố giữ giọng bình thường, dù trong đầu đã tự động nghĩ tới cảnh bà Rớt ngồi đếm tiền trong phong bì hôm nào, tới câu nói lạnh của bà, chưa ai lừa ai, sòng phẳng. Tôi chưa quên được cảm giác khó chịu mơ hồ hôm đó, dù đến giờ vẫn chưa gọi tên nổi nó cho chính xác.

"Không kèm gì hết." Thoan đáp ngay, không chút do dự. "Bể em làm xong trong tháng này, bà con cứ dùng, công ty không đòi gì lại vì cái này cả. Chuyện khác, nếu có, mình bàn riêng sau, lúc nào bác Trạc với bà con rảnh."

Cụ Trạc gật gù, nói thêm một câu ngắn, giọng khàn hơn mọi khi.

"Con này thẳng thắn. Năm ngoái nó lên khảo sát, không hứa hẹn gì cả, chỉ hỏi rồi ghi. Giờ về làm thật."

Một đám đàn ông làng đứng gần đó, có cả ông Vượng, đang bàn với nhau chỗ đặt bể sao cho gần nhà mà không vướng lối đi ra ruộng. Có người hỏi bể chứa được bao nhiêu khối, có người hỏi nước có phải lọc trước khi bơm lên hay không, Thoan trả lời từng câu một, số liệu rành mạch, không cần lật sổ tra lại. Chị nói chuyện với ông Vượng bằng giọng như đang nói với người quen lâu, hỏi thăm cả chuyện đứa con trai ông đang đi làm ở khu công nghiệp, nhớ cả tên nó.

Một bà cụ đội nón lá, tay xách rổ rau muống vừa hái, đứng lại ở rìa sân, hỏi vọng sang liệu có phải đóng góp gì không, kiểu tiền công thợ hay tiền điện chạy máy bơm về sau. Thoan quay lại, đáp ngay, không vòng vo: bể xây xong, đường ống kéo tới tận đầu xóm là hết phần công ty lo, còn tiền điện bơm nước hằng tháng thì làng tự chia nhau trả, chị nói rõ luôn con số ước tính mỗi hộ một tháng chừng bao nhiêu, để không ai phải đoán mò rồi lo lắng vu vơ. Bà cụ gật đầu, có vẻ yên tâm hơn, quay sang nói với người bên cạnh rằng ít nhất lần này có người nói thẳng ngay từ đầu, không như hồi có đoàn về đo đạc gì đó năm kia, hứa đủ thứ rồi biệt tăm.

Tôi đứng nghe, ghi lại vài con số vào sổ tay theo phản xạ nghề nghiệp, dù biết đây không phải thứ mình cần cho luận án. Có một đứa trẻ chừng bảy tám tuổi, tay còn dính đất, chen vào giữa đám người lớn, ngửa cổ hỏi Thoan bể nước có to bằng cái ao nhà nó không. Thoan cười, ngồi thụp xuống ngang tầm mắt nó, giơ hai tay ra đo khoảng cách trong không khí, nói bể sẽ to hơn cái ao một chút, nhưng sâu hơn nhiều, và dặn nó tuyệt đối không được trèo vào chơi lúc đang xây, giọng nghiêm nhưng không doạ. Đứa trẻ gật đầu lia lịa rồi chạy đi mất, để lại Thoan đứng dậy, phủi tay lên quần jean lấm bụi.

Tôi đứng cạnh, quan sát nhiều hơn hỏi. Có một điều tôi không phủ nhận nổi: cách chị Thoan nói chuyện không giống cách Nhượng vẫn nói. Nhượng chọn từng chữ như đang cân đo, ngay cả lúc thân mật nhất vẫn giữ một khoảng cách vừa đủ, kiểu người luôn biết mình đang được ghi âm dù chẳng có máy nào bật. Thoan nói nhanh hơn, thẳng hơn, không có khoảng cách đó, nhưng cũng không có gì để tôi bám vào mà nghi ngờ, không một chữ nào nghe như đang tô vẽ. Chị không hỏi tôi ghi chép được bao nhiêu mục, không hỏi tôi có thấy tiếng trong đẹp không, không có bất cứ câu nào chạm tới cái phần việc tôi vẫn quen nghe người khác khen hoặc dò xét. Với chị, có vẻ tôi chỉ là một người ở trọ nhà bà Rớt, không hơn không kém, và cảm giác đó lạ tới mức khiến tôi hơi mất phương hướng trong vài giây.

"Chị làm nghề này lâu chưa ạ?" Tôi hỏi, khi đám đàn ông đã tản ra để bàn tiếp chỗ đặt bể.

"Sáu năm rồi." Thoan đáp, gấp sổ lại, kẹp dưới nách. "Trước làm ở phòng kinh doanh trên tỉnh, chán cảnh ngồi bàn giấy, xin chuyển xuống mảng này. Đi nhiều hơn, mệt hơn, nhưng chị thích, vì làm xong việc gì thấy được việc đó ngay trước mắt, không phải chờ báo cáo quý mới biết mình có làm được gì hay không."

Tôi gật, cảm giác lạ lẫm vì đây là lần đầu tiên trong ba tháng ở thung, tôi nghe một người ngoài nói về công việc của mình mà không nhắc tới một chữ nào liên quan tới tiếng trong, tới việc gìn giữ, tới cái gì gọi là quý giá sắp mất. Chị nói về bể nước như nói về một cái máy bơm, cụ thể, không thi vị hoá lấy một câu.

"Em hỏi thật một câu được không ạ." Tôi nói, khi Thoan đã quay ra định về phía xe, chuẩn bị chỉ đạo hai người kia dỡ nốt số vật liệu còn lại. "Công ty chị quan tâm gì ở làng em vậy ạ? Ngoài chuyện xây bể."

Thoan dừng lại, quay sang tôi, cười, một nụ cười không có gì che giấu nhưng cũng không trả lời thẳng.

"Để từ từ đã em." Chị nói, giọng vẫn ấm như lúc nãy. "Hôm nay chị chỉ ghé thăm thôi."