Ông Lịnh ghé qua nhà bà Rớt lúc xế chiều, không vào sân, chỉ đứng ngoài cổng gọi vọng vào, bảo tôi thay đồ rồi ra, cùng ông sang nhà cụ Trạc một chuyến. Ông không cầm quạt nan, tay không, chỉ mặc thêm cái áo ngoài dù trời không lạnh lắm, tóc chải lại gọn hơn thường ngày, như người sắp đi gặp một ai đó cần giữ ý.

Tôi thay vội cái áo đang mặc dở dính bụi củi, dặn bà Rớt tôi đi có việc với ông Lịnh, không nói thêm. Bà nhìn hai chúng tôi một lượt, không hỏi, quay vào bếp tiếp tục việc đang làm, chỉ dặn với theo một câu bảo về sớm kẻo tối đường trơn.

Chúng tôi đi chung một đoạn, không nói gì nhiều. Ông đi trước một bước, tay đút túi quần, dáng đi chậm hơn mọi khi tôi thấy ông trên sân đình, không có dáng thong thả quen thuộc. Qua khỏi cây cầu tre, tiếng ván kêu cọt kẹt dưới chân hai người, ông mới lên tiếng.

"Cô để tôi nói phần lớn," ông nói, không quay đầu lại. "Cô chỉ cần xác nhận khi cụ hỏi thẳng cô. Không cần kể lại từ đầu, tôi kể thay cho."

"Dạ." Tôi đáp, thấy nhẹ hẳn một phần trong ngực, dù phần còn lại vẫn nặng y nguyên.

Tới nhà cụ Trạc, trời đã ngả vàng, nắng chiều hắt xiên qua hàng cau, đổ bóng dài trên sân đất nện. Cụ đang ngồi trên bậc thềm, một bát cháo đã ăn gần hết để bên cạnh, tay cầm cái tăm nhưng chưa xỉa, mắt nhìn ra sân, không làm gì cụ thể.

Thấy hai chúng tôi tới cùng lúc, cụ nhìn ông Lịnh trước, rồi nhìn tôi, ánh mắt dừng lại ở tôi lâu hơn một chút.

"Ngồi đi," cụ nói, giọng khàn hơn cả hôm tôi hỏi chuyện mục 61, chỉ tay vào hai cái ghế đẩu kê sẵn cạnh bậc thềm, chắc vẫn còn từ bận có khách trước đó.

Ông Lịnh ngồi xuống trước, tôi ngồi sau, hai tay đặt trên đùi như đã ngồi ở nhà ông Lịnh mấy hôm trước.

"Cụ còn nhớ hôm bụi tre không," ông Lịnh mở lời, giọng chậm, không vòng vo lâu như cách ông vẫn hay đùa. "Con tới hôm nay là để nói với cụ, tôi đã biết vì sao."

Cụ Trạc đặt cái tăm xuống bát cháo, không nói gì, chỉ khẽ gật, ra hiệu ông nói tiếp.

Ông Lịnh kể, gọn, không thêm bớt, không nhấn vào chỗ nào để nghe nặng hơn hay nhẹ hơn thực tế. Ông kể việc Miên vô tình nhắc tới chuyện con vật không bóng, việc cô bé kể tiếng cổng mở khuya, việc ông ráp lại với đêm bãi Trổ, việc tôi đã thú nhận hết ở nhà ông tối hôm kia. Ông kể tôi đã đặt nghĩa cho mục 77, một mục mòn, đọc sai, và cái lệch đã sinh ra từ đó.

Tôi ngồi nghe ông kể lại chuyện của chính mình bằng giọng người khác, thấy nó bớt nặng hơn khi chính tôi phải kể, nhưng vẫn không nhẹ đi được bao nhiêu.

Cụ Trạc nghe hết, không ngắt lời một câu nào, mắt vẫn nhìn ra sân, thỉnh thoảng chớp chậm. Khi ông Lịnh kể xong, cụ ngồi im thêm một lúc nữa, lâu hơn tôi tưởng, đủ để tôi bắt đầu thấy sốt ruột, chờ một câu trách móc mà tôi đã tự chuẩn bị tinh thần từ trước khi tới đây.

Không có câu trách móc nào cả.

Cụ thở ra một hơi dài, cái thở của người vừa đặt xuống một gánh nặng đã mang từ lâu chứ không phải người vừa nhận thêm một cái mới. Cụ đưa tay xoa lên đầu gối một lúc, chậm, rồi mới nói.

"Tôi không giận đâu," cụ nói, từng chữ rời, cách nhau một quãng ngắn vì hơi thở không đủ để nói liền mạch. "Chỉ mệt."

"Cụ mệt vì con ạ?" Tôi hỏi, giọng nhỏ, không kìm được.

Cụ nhìn tôi, ánh mắt không có gì gay gắt, nhưng có một cái gì đó xa hơn câu hỏi của tôi, như đang nhìn qua tôi để thấy một khoảng nào đó trong quá khứ của chính cụ. Tay cụ đưa sang, chạm nhẹ vào cuốn sổ chữ vẫn để cạnh chỗ ngồi, bọc trong lớp vải, không mở ra, chỉ đặt bàn tay lên đó một lúc rồi rút lại.

"Không hẳn vì cô," cụ nói. "Chuyện này tôi... " Cụ dừng lại, không nói tiếp câu đó, đổi hướng. "Chuyện này không phải lần đầu tôi phải ngồi nghe kiểu này trong đời tôi."

Tôi định hỏi thêm, cụ đã lâu hơn ai từng lần trước, nhưng ông Lịnh đưa mắt sang tôi một cái, kín đáo, ý bảo đừng hỏi. Tôi ngậm lại câu hỏi, chỉ nhìn cụ, thấy vai cụ hơi trùng xuống, khác hẳn dáng ngồi thẳng cụ vẫn giữ mỗi lần tôi tới hỏi chuyện mục từ.

Cụ Trạc không nói thêm gì về chuyện cũ ấy. Cụ chỉ ngồi thêm một lúc, mắt lại quay ra sân, nơi có hai con gà đang bới đất dưới gốc cau, rồi hỏi ông Lịnh, giọng đã trở lại kiểu hỏi việc thường ngày.

"Ông tính sao."

"Bỏ tiếng cho nhợn," ông Lịnh nói. "Cần mồi. Con nghĩ phải họp cả làng để chọn, không phải chuyện tự con với cô Hoài quyết được."

"Đúng," cụ nói, chỉ một chữ.

"Cụ triệu tập được không ạ," ông hỏi. "Con biết cách làm, nhưng gọi cả làng thì phải cụ."

Cụ gật, chậm. "Được. Tối mai, sân đình."

Tôi ngồi im, nghe hai người bàn tiếp vài chi tiết, ai sẽ đi báo mấy nhà xa, có cần đợi mấy người đi làm ca dưới thị trấn về không, cụ Trạc có đủ sức đứng nói cả buổi hay phải nhờ ai đọc thay đoạn dài. Cụ bảo nhân tiện họp thì xướng luôn mấy mục khác đang gần đầy gánh, không riêng gì nhợn, để đỡ phải gọi cả làng thêm một lần nữa trong tháng. Ông Lịnh gật, bảo vậy càng gọn, đỡ ai phải nghỉ việc đồng hai buổi liền. Tôi không góp gì, chỉ ngồi nghe, thấy mình như một người đứng ngoài đang xem người khác dọn dẹp hậu quả do chính mình gây ra, trong khi phần việc thật sự của mình chỉ là ngồi đó và chờ tới lượt bị gọi tên.

"Cụ ơi," tôi nói, khi câu chuyện có vẻ đã ngã ngũ, "con xin lỗi cụ."

Cụ Trạc nhìn tôi, không nói gì trong một lúc lâu. Ông Lịnh cũng im, không đỡ lời cho tôi lần này.

"Xin lỗi thì để dành," cụ nói, sau cùng, giọng khàn đứt quãng giữa câu. "Chưa xong việc mà."

Câu đó không nặng như tôi tưởng, cũng không nhẹ như một lời tha thứ. Nó chỉ là một sự thật, đúng kiểu cụ vẫn hay nói, gọn, không thừa chữ nào.

Ông Lịnh đứng dậy, chuẩn bị cáo từ, rồi dừng lại, quay sang cụ Trạc, nói thêm một câu, như để cụ yên tâm về phần việc của chính ông trong chuyện này.

"Con biết cụ không thích cách con làm nghề," ông nói, giọng vẫn nhẹ như mọi khi. "Nhưng con vẫn nghĩ, không phải cái gì cũng nên có tên. Có khi bỏ đi một cái, làng còn dễ thở hơn giữ tất."

Cụ Trạc không đáp câu đó, chỉ nhìn ông một lúc, rồi khẽ gật, một cái gật không hẳn đồng ý, cũng không hẳn phản đối, giống hơn một cái gật của người đã nghe câu đó quá nhiều lần trong đời để còn phải tranh luận lại.

Chúng tôi chào cụ ra về. Ông Lịnh cúi xuống bưng hộ cái bát cháo đã nguội, mang vào để trên chạn bếp giúp cụ khỏi phải đứng dậy, rồi mới bước ra cổng. Tôi đi sau, tới bậc cửa còn quay lại nhìn, thấy cụ vẫn ngồi nguyên chỗ cũ, mắt nhìn ra sân, không nhìn theo chúng tôi.

"Không biết lần này ai," cụ nói, không hẳn nói với ai, giọng khàn đến mức gần như chỉ còn là một hơi thở có hình dạng của lời.