Thằng cu con chú Thức chạy tới sân nhà bà Rớt lúc tôi đang giúp bà xếp lại đống củi mới bổ, thở hổn hển, nói ông Lịnh nhắn tôi sang, càng sớm càng tốt.

"Ông bảo gì thêm không?" Tôi hỏi, tay vẫn cầm khúc củi chưa xếp xong.

"Không ạ. Ông bảo cháu chạy sang nói vậy thôi." Thằng bé đứng thở một lúc, rồi quay ngoắt chạy đi tiếp, chắc còn phải đưa tin cho ai khác nữa.

Tôi để lại khúc củi, xin phép bà Rớt đi có việc, không nói rõ việc gì. Bà nhìn tôi một lúc, không hỏi, chỉ dặn về sớm kẻo cơm nguội. Tôi rửa qua tay ở giếng cho sạch nhựa củi bám trên ngón, xỏ dép, đi thẳng ra ngõ.

Nắng trưa đứng bóng, đường qua mấy vườn chuối khô ráo hơn hẳn tối hôm qua, bụi đất đỏ bốc lên mỗi bước chân, bám vào gấu quần. Tôi đi nhanh, không phải vì vội, mà vì đi chậm thì có thời gian nghĩ, mà tôi không muốn nghĩ nhiều trước khi tới nơi. Qua đoạn rẽ có cây mít già, tôi gặp một bà cụ đang gánh nước từ giếng chung về, tránh sang một bên nhường đường, bà cụ gật đầu chào, không hỏi han gì thêm, cứ thế đi tiếp, quang gánh kĩu kịt theo từng bước.

Ông Lịnh ngồi ngoài hiên, không phải trên phản trong nhà như tối qua. Trước mặt ông là một cái điếu cày cũ, chưa châm, để cạnh chén nước đã nguội. Ông không cười khi thấy tôi, cũng không có vẻ nặng nề, chỉ có vẻ của người đã thức khá lâu để nghĩ cho ra một việc.

"Ngồi đi," ông nói, chỉ cái chiếu trải sẵn trên hiên.

Tôi ngồi xuống, hai tay để trên đầu gối.

"Tôi nghĩ cả đêm," ông nói, không vòng vo. "Có mỗi một cách tôi biết để xử lý cái này, khi nó còn non như bây giờ. Để lâu thêm thì cách đó cũng không chắc còn dùng được."

"Cách gì ạ?"

"Bỏ tiếng," ông nói. "Bỏ tiếng cho nhợn."

Tôi ngồi thẳng người lên. "Bỏ tiếng thì... con lệch nó cũng mất theo ạ?"

"Tôi không dám nói chắc mất hẳn," ông nói. "Nhưng theo cái tôi biết, cái tôi làm từ trước tới giờ, một từ mòn mà bị bỏ hẳn, cái gì sinh ra từ nó cũng không còn chỗ đứng. Nó không có gốc để bám nữa. Đó là cách duy nhất tôi biết, không phải cách chắc chắn."

Tôi nghe câu đó, cảm giác nhẹ hẳn đi một chút, cái nhẹ của người vừa được đưa cho một lối ra sau nhiều ngày không thấy lối nào. "Vậy mình làm luôn được không ạ? Ông làm được không ạ?"

"Làm được." Ông gật. "Nhưng cô nghe cho hết đã, đừng mừng vội."

Ông với tay cầm cái điếu cày lên, không châm, chỉ cầm cho tay có việc, giống hệt cách ông cầm sợi lạt tối qua.

"Bỏ một tiếng không phải chuyện không mất gì," ông nói. "Cô còn nhớ tôi nói với cô hồi nào không, cái đêm cô hỏi tôi làm nghề gì ấy. Tôi bảo giữ cũng có giá, bỏ cũng có giá. Giá của việc bỏ là phải có mồi."

"Mồi là gì ạ?"

"Một từ đầy khác," ông nói, chậm, để tôi nghe rõ từng chữ. "Phải bị bỏ cùng lúc với nhợn. Không phải tôi đặt ra luật đó. Cha tôi dạy tôi thế, ông tôi dạy cha tôi thế. Không ai bỏ được một tiếng mà không trả một tiếng khác."

Tôi ngồi im một lúc, cố hiểu hết câu ông vừa nói. "Ý ông là... để sửa cái con làm sai, phải có một từ khác, một từ đang tốt, cũng phải mất theo ạ?"

"Đúng vậy."

"Nhưng từ đó có làm gì sai đâu." Tôi nghe giọng mình cao lên, không kìm được. "Sao lại phải mất một cái đúng chỉ vì con làm sai một cái?"

Ông không trả lời ngay. Ông đặt điếu cày xuống, nhìn tôi, ánh mắt không có gì trách móc, cũng không có gì vỗ về.

"Cô hỏi tôi câu đó, tôi cũng từng hỏi cha tôi y hệt, hồi tôi mới học nghề," ông nói. "Cha tôi bảo, cô tưởng cái gì trong sổ chữ cũng công bằng chắc. Không có công bằng ở đây đâu cô ạ. Chỉ có cái nó vận hành thế nào thôi. Cô đặt sai, thế giới lệch một chỗ. Muốn kéo lại chỗ lệch đó, phải bỏ đúng một tiếng đang giữ thế giới đứng yên ở một chỗ khác. Không ai hỏi tiếng đó có đáng bị bỏ hay không. Nó chỉ đáng, vì nó đang có người dùng, có gánh, có sức để rời đi."

"Vậy chọn từ nào cũng được ạ? Cứ từ nào đang đầy là được ạ?" Tôi hỏi, giọng đã nhỏ lại, không còn cao như lúc nãy.

"Không phải từ nào cũng được," ông nói. "Từ càng ít người dùng thì càng dễ bỏ, càng ít người phải chịu cái hụt khi nó đi. Từ nhiều người dùng mà bỏ, cả làng hụt một lượt, còn nguy hơn cả con lệch. Nên chọn từ nào không phải chuyện tôi ngồi một mình quyết được."

Tôi nhìn xuống hai bàn tay mình, nghĩ tới ba mươi từ mỗi người chỉ giữ được chừng ấy, nghĩ tới việc mỗi từ trong số đó là của ai đó, được ai đó dùng vào một buổi sáng cụ thể, một câu nói cụ thể, không phải một con số trừu tượng trong sổ.

"Con không ngờ," tôi nói, chậm, "sửa cái mình làm sai lại cần thêm một cái giá, đánh vào một cái không liên quan gì."

"Đời nó vậy," ông nói, không phải để an ủi, chỉ như đang nói một sự thật ông đã sống chung từ lâu. "Tôi làm nghề này bốn mươi mấy năm, tôi vẫn chưa quen được cái đó, nhưng tôi không còn ngạc nhiên nữa."

Chúng tôi ngồi im một lúc. Có tiếng gà mổ thóc dưới hiên, tiếng chổi ai đó quét sân xa xa vọng lại từ phía xóm Trại.

"Vậy giờ mình tính sao ạ?" Tôi hỏi.

"Phải họp." Ông đứng dậy, phủi quần, ra vẻ đã nói xong việc cần nói. "Chọn mồi không phải việc của một mình tôi, càng không phải việc của một mình cô. Đó là của cả làng."

"Con phải làm gì ạ?"

"Có mặt," ông nói. "Nghe. Và đừng nghĩ vì mình gây ra chuyện thì mình có quyền tự chọn cái sẽ mất. Cô không có quyền đó, tôi cũng không."

Ông cúi xuống nhặt cái chén nước nguội, hắt chỗ nước còn lại xuống gốc cây gần hiên, không nói thêm gì về việc từ nào sẽ được đưa ra, ai sẽ đề nghị trước, khi nào buổi họp diễn ra. Tôi hiểu, những cái đó ông chưa biết, hoặc ông biết mà chưa muốn nói ra lúc này.

"Khi nào họp ạ?" Tôi hỏi, cố giữ giọng bình thường dù trong bụng đã nôn nao.

"Tôi phải bàn với cụ Trạc trước đã." Ông đứng lại ở bậc cửa, quay nửa người về phía tôi. "Cụ mới là người triệu tập được cả làng, không phải tôi. Tôi chỉ là người biết cách làm, không phải người có quyền gọi ai tới."

"Con có phải nói trước với cụ không ạ? Về việc con..."

"Chuyện đó để tôi lo," ông ngắt lời, nhẹ nhưng dứt khoát. "Cô cứ để tôi với cụ nói trước, cô theo sau."

Tôi gật, không hỏi thêm, dù trong đầu vẫn còn nguyên câu hỏi lớn nhất: từ nào. Tôi hình dung sơ qua vài cái tên mình từng nghe người làng nhắc, tên một loại lá gói bánh, tên một cách buộc dây, tên một món ăn ngày lễ, rồi tự dừng lại, thấy việc ngồi đoán như vậy còn tệ hơn không biết gì, vì mỗi cái tên tôi nghĩ tới đều có một khuôn mặt cụ thể đứng sau nó, một người đang dùng nó vào đúng lúc này, không biết mình sắp được đưa ra bàn.

"Không phải việc của một mình tôi hay cô," ông nói lại lần nữa, như để chốt câu chuyện trước khi quay hẳn vào trong nhà.