Tôi khép miệng lại trước khi kịp bật ra chữ nào.

Không phải vì không có gì để nói. Tôi có, ít nhất năm sáu câu khác nhau đang xếp hàng sẵn trong đầu, câu nào cũng bắt đầu bằng "Chị..." rồi đứt ngang ở đó. Tôi chọn câu ngắn nhất trong số đó.

"Chị cũng không chắc," tôi nói, cố giữ giọng đều. "Để chị hỏi thử cụ Trạc xem sao."

Miên nhìn tôi một lúc, tay vẫn ôm khư khư cái rổ quần áo trước ngực. Cô không cãi lại, chỉ gật, một cái gật chậm hơn bình thường, kiểu gật của người vừa nhận một câu trả lời mà chính mình biết chưa phải câu trả lời thật.

"Vậy đi báo cụ đi," cô nói. "Chứ để vậy em không dám ra hái rau sau vườn nữa."

Cô đặt rổ quần áo xuống bậc thềm, chậm, như sợ động mạnh sẽ làm cái gì đó ở sau nhà nghe thấy. Tôi nhìn cô làm việc đó, thấy tay cô không run, chỉ chậm hơn mọi khi, và tôi hiểu cái chậm ấy là một cách để trì hoãn việc phải quay lưng đi ngang qua chỗ bụi tre thêm một lần nữa.

Chúng tôi để nguyên cái rổ trên bậc thềm, đi bộ sang nhà cụ Trạc. Đường tắt qua sau đình gần hơn đường vòng ngoài ngõ, nhưng sáng đó tôi đi đường vòng, không hiểu vì sao, chỉ biết chân mình rẽ theo hướng ấy trước khi đầu kịp cân nhắc.

Cụ đang ngồi dưới gốc mít, điếu cày đặt trên đầu gối, chưa châm. Thấy hai đứa tới cùng lúc, mặt đứa nào cũng không bình thường, cụ đặt điếu cày xuống hè trước khi tôi kịp mở miệng.

"Bụi tre sau nhà bà Rớt," Miên nói, nhanh hơn tôi. "Cụ qua xem đi. Nó là lạ."

"Lạ sao."

"Cháu không tả được," Miên nói. "Cụ qua là biết."

Cụ nhìn tôi. Tôi tránh bằng cách cúi xuống nhìn đôi dép cụ vừa xỏ vào, chuyện đó mất đúng nửa giây, đủ để tôi không phải trả lời một câu hỏi cụ chưa hỏi ra.

Cụ đứng dậy, không hỏi thêm gì, đi theo chúng tôi.

Đi giữa đường, cụ không hỏi han gì cả, chỉ chống gậy trúc, bước đều, thỉnh thoảng dừng lại ho một tràng ngắn rồi đi tiếp. Tôi đi bên cạnh, cách cụ nửa bước, cố nghĩ ra một câu để mở đầu cho việc mình sắp phải nói dối, nhưng không câu nào nghe lọt tai cả trong đầu tôi.

Tới sân nhà bà Rớt, cụ dừng ở mép sân, không đi thẳng vào chỗ bụi tre như tôi tưởng. Cụ đứng đó một lúc, nhìn từ xa.

"Còn xa chỗ đó bao nhiêu," cụ hỏi, không quay đầu lại.

"Chừng mười bước," tôi nói.

Cụ gật, đi thêm năm bước, dừng lại, đứng yên. Tôi nhận ra cụ không tiến sát như tôi đã làm hôm qua. Cụ giữ khoảng cách, mắt nhìn từ trên xuống dưới, rồi từ trái sang phải, chậm, kiểu người đang đọc một trang giấy chữ nhỏ mà không đeo kính.

Miên đứng nép sau lưng tôi, không dám lại gần hơn cụ.

Có một cơn gió qua sân. Cây khế đầu hồi kêu xào xạc như mọi lần. Bụi tre nghiêng một lượt, cùng một góc, cùng một chiều, rồi trả về chỗ cũ, không một tiếng động nào đi kèm.

Cụ Trạc đứng thẳng hẳn lên khi thấy điều đó. Không nói gì, chỉ đứng thẳng hơn, như người vừa nghe thấy tên mình được gọi từ xa.

Cụ cúi xuống, nhặt một hòn sỏi nhỏ dưới chân, ném khẽ về phía gốc tre ngoài cùng, không mạnh, chỉ đủ chạm lá. Hòn sỏi rơi trúng một tàu lá, lẽ ra phải có tiếng lịch bịch khô khan quen thuộc. Không có gì cả. Cụ nhặt thêm một hòn khác, ném vào chỗ đất trống cạnh đó để so sánh, và lần này tiếng sỏi rơi vang lên rõ ràng, đúng như mọi khi. Cụ đứng nhìn hai chỗ đó một lúc, không ném thêm lần nào nữa.

"Cụ thấy chưa ạ," Miên hỏi, giọng nhỏ hẳn. "Nó không kêu."

"Ừ," cụ nói. "Tôi thấy rồi."

Cụ không hỏi thêm câu nào về việc nó bắt đầu từ bao giờ, ai phát hiện ra trước, đêm qua có ai ra ngoài không. Cụ chỉ đứng đó thêm một lúc, nhìn cái bụi tre đứng im giữa nắng, lá sáng đều hai mặt như một tấm giấy dán, rồi quay sang tôi và Miên.

"Cả hai đứa lùi ra," cụ nói. "Lùi hẳn ra ngoài sân."

Chúng tôi lùi. Cụ đi vòng ra phía sau nhà, tới chỗ chái bếp, lục một lúc trong đống củi xếp cạnh vách, lấy ra một đoạn tre già đã khô, dài chừng gang tay, một đầu vót nhọn sẵn từ lâu, chắc là để làm cọc gì đó bỏ dở. Cụ mang đoạn tre ra, cắm xuống đất, cách mép bụi chừng ba bước, đúng chỗ ranh giới giữa cỏ ướt và cỏ khô mà tôi đã nhìn thấy hôm qua.

Cụ không nói gì trong lúc cắm cọc. Cắm xong, cụ cởi cái khăn vắt vai, buộc một vòng quanh đầu cọc, thắt nút, kéo cho chặt.

"Từ giờ," cụ nói, quay lại phía chúng tôi, "không ai bước qua cái cọc này. Người lớn, trẻ con, gà vịt, kệ. Không ai bước qua."

"Vì sao ạ," Miên hỏi.

"Cứ nghe tôi," cụ nói. Không gắt, chỉ dứt khoát, kiểu dứt khoát của người không định giải thích thêm dù có bị hỏi lại bao nhiêu lần.

"Đêm cũng không ai ra đây," cụ nói tiếp. "Nhất là đêm. Ai ra ngoài lối này ban đêm thì mang theo đèn, để xa cái cọc một khoảng mà soi, không lại gần."

Bà Rớt về tới sân đúng lúc đó, tay xách một túi nilon đựng gì đó từ xóm Trại, thấy cả ba người đứng quây quanh chỗ bụi tre thì bước nhanh hơn, mặt hoang mang.

"Có chuyện gì đấy," bà hỏi, giọng gấp.

"Không có gì," cụ Trạc nói. "Chị đừng lại gần cái cọc kia. Dặn cả nhà thế."

Bà Rớt nhìn cụ, rồi nhìn cái cọc cắm khăn, rồi nhìn bụi tre. Bà không hỏi thêm, chỉ đứng lặng một lúc, tay siết chặt quai túi nilon, rồi quay vào nhà cất đồ, bước chân nhanh hơn bình thường.

Cụ Trạc đứng thêm một lúc nữa, nhìn lại cái cọc, chỉnh lại nút khăn cho chắc hơn một chút, rồi mới quay ra chỗ tôi và Miên đang đứng.

"Về thôi," cụ nói.

Trên đường về, cụ đi chậm hơn lúc đi, thỉnh thoảng dừng chống gậy nghỉ, không phải vì mệt hẳn mà như đang để cho một ý nghĩ nào đó chạy hết trong đầu trước khi bước tiếp. Miên đi trước một đoạn, mải nhắn tin cho ai đó, không để ý gì tới cách cụ đi.

Tôi đi ngang hàng với cụ. Có mấy lần tôi định hỏi, một câu bất kỳ, kiểu "cụ có biết cái này là gì không ạ", nhưng mỗi lần định mở miệng tôi lại thấy câu đó không đúng, vì tôi đã biết câu trả lời cho một nửa câu hỏi ấy rồi, và phần tôi không biết thì hỏi cũng không chắc được nghe.

Tới chỗ rẽ vào nhà cụ, cụ dừng lại, quay sang nhìn tôi.

Cụ nhìn tôi lâu hơn mọi lần cụ từng nhìn tôi trước đó, kể cả lần đầu tiên tôi tới xin phỏng vấn, kể cả lần cụ đưa tay ngăn tôi lật sổ nhanh quá. Không phải cái nhìn dò xét, cũng không giống cái nhìn của người đang nghi ngờ ai đó nói dối. Nó giống hơn cái nhìn của người vừa nhặt lại một con số cũ trong đầu, đặt cạnh một con số mới vừa có, rồi thấy hai con số đó không khớp nhau như trước nữa.

"Cô về đi," cụ nói, sau cùng, rẽ vào cổng nhà mình, không nói thêm gì khác.

Tôi đứng lại ở chỗ rẽ một lúc, nhìn theo cụ đi khuất sau hàng rào. Miên đợi tôi ở đầu ngõ, tay đã cất điện thoại, nhìn tôi hỏi có sao không, mặt vẫn còn chưa hết hoang mang từ lúc nãy.

"Không sao," tôi nói. "Cứ làm theo cụ dặn thôi."

Miên gật, không hỏi thêm, hai đứa đi tiếp về phía nhà bà Rớt. Dọc đường, cô kể lại cho tôi nghe chuyện sáng nay cô định chụp ảnh gửi bạn ra sao, giọng nhanh dần, như đang cố lấp khoảng trống bằng những câu không đâu vào đâu. Tôi nghe, gật, không góp thêm gì. Trong đầu tôi vẫn còn nguyên chỗ rẽ ấy, và cái cách cụ nhìn tôi trước khi quay vào cổng, một cái nhìn tôi chưa từng nhận được từ cụ suốt hơn một tháng qua, dù cụ chưa hỏi tôi một câu nào.