Từ sân đình về, tôi không nói với ai một câu nào cho tới lúc cất được máy ghi âm vào túi chống ẩm. Bà Rớt hỏi tôi có ăn thêm bát cơm nữa không, tôi lắc đầu, xin phép đi rửa mặt trước, rồi ngồi lì ngoài giếng một lúc lâu hơn cần thiết, múc từng gáo nước dội lên gáy cho tỉnh hẳn người. Miên đã về xóm Bến từ chiều, không kịp hỏi tôi buổi họp thế nào.

Đèn dầu nhà bà Rớt hết dầu lúc chín giờ tối, tôi phải chuyển sang ngồi cạnh cửa sổ, hứng ánh đèn pin điện thoại dựng nghiêng trong một cái cốc để đọc cho khỏi mỏi tay cầm. Cả nhà đã ngủ. Tiếng bà Rớt trở mình bên buồng trong thỉnh thoảng vọng ra, đều đặn, không phải thức.

Tôi mở lại tập ảnh chụp sổ chữ trên điện thoại, lướt qua từng trang, không có mục đích rõ ràng lúc bắt đầu. Câu của thầy Dền ở sân đình vẫn còn nằm trong đầu tôi, không phải nội dung, mà cái cách cả sân nhìn ông khi ông đứng lên, cái cách ông nói một câu và cả đám đông im lặng nghe theo. Rồi tôi nghĩ tới Nhượng, tới câu ông nói hôm trước, nhẹ như gió: cô giỏi hơn hầu hết những người tôi từng gặp ở đây. Câu đó không phải lời khen. Nó là một cách xếp tôi vào hàng, phía sau ông, cùng những người khác từng ngồi đúng chỗ tôi đang ngồi.

Tôi không thích cảm giác đó. Hai mươi lăm năm nay tôi chưa từng thích cảm giác bị xếp vào hàng.

Tôi lướt chậm lại, dừng ở những trang có nhiều mục còn để trống nghĩa, ngón tay phóng to từng ô một trên màn hình. Phần lớn mục trống nhìn giống nhau: một dòng chữ Nôm cụ Trạc viết lại bằng chữ quốc ngữ bên cạnh, khoảng trống bên dưới sạch, không một vết mực nào, như thể trang giấy đang chờ.

Có một mục khác hẳn. Số 77, chữ "nhợn". Khoảng trống bên dưới không sạch như những mục kia. Có một vệt mờ, gần như đã phai hết, dáng như từng có chữ viết ở đó rồi bị chính người viết gạch xoá, không phải xoá bằng tẩy, mà bằng cách miết đi miết lại nhiều lần cho tới khi chỉ còn lại một cái bóng của nét mực cũ. Tôi phóng to hết cỡ, nghiêng màn hình theo nhiều góc để ánh đèn pin bắt được rõ hơn, nhưng vẫn không đọc nổi chữ gì đã từng nằm ở đó. Chỉ có cái vệt, và cảm giác trang giấy này đã bị chạm vào nhiều hơn những trang bên cạnh.

Tôi không nghĩ nhiều về cái vệt. Tôi nghĩ về cơ hội.

Trước khi dừng lại ở đó, tôi đã lướt qua ba mục khác, thử cân nhắc từng mục một cách nghiêm túc như đang chọn đề tài luận văn. Mục 91, chữ "khun", trông cũng ngắn, nhưng khoảng trống bên dưới rộng bất thường, dài gấp đôi những mục quanh nó, như thể lời giảng nghĩa của nó, nếu có, phải cần nhiều chữ hơn tôi sẵn sàng đoán liều. Mục 104 tôi bỏ qua ngay vì cụ Trạc từng dừng tay ở đúng trang đó một lần, im lặng hơi lâu rồi lật sang trang khác không nói gì, một phản ứng tôi nhớ kỹ dù lúc ấy chưa hiểu vì sao. Chỉ mục 77 là khiến tôi dừng lại thật sự, ngồi thẳng người lên, gõ bút xuống mép bàn theo nhịp suy nghĩ.

Đây là một mục ngắn, một âm tiết, kiểu từ mà theo kinh nghiệm bốn tuần vừa rồi thường chỉ một con vật nhỏ hoặc một hiện tượng đơn giản, không phải loại từ trừu tượng khó gọi tên như mấy mục tôi từng thấy cụ Trạc lắc đầu bỏ qua. Nếu tôi đặt nghĩa được cho một mục nữa, sau khươm, thì đó không còn là chuyện may mắn một lần. Đó là năng lực. Là thứ tôi có thể mang ra so với ông Nhượng, dù ông ba trăm từ và tôi mới một.

Tôi lục lại trong đầu, cố tìm một cái gì để bám vào, một câu chuyện, một hình ảnh, bất cứ thứ gì có thể là gốc của một con vật tên "nhợn". Rồi tôi nhớ ra, hồi tuần thứ hai, lúc Miên dẫn tôi đi tắt qua khe Mọ buổi tối để về sớm hơn, cô đã kể một chuyện vặt, giọng đùa cợt như kể chuyện ma cho trẻ con nghe. Cô đi trước, cầm cái đèn pin soi xuống chân, vừa đi vừa kể, không quay đầu lại.

"Bà em bảo hồi bà còn bé, tối nào cũng có một con gì đó lởn vởn sau vườn, ăn cỏ ướt sương, gặm sát đất. Đứa nào nghịch, trốn ngủ trưa ra ngoài chơi, người lớn doạ ngay: coi chừng con đó nó bắt." Miên cười, đá một hòn đá nhỏ văng xuống khe. "Cái lạ là bà em kể, trăng sáng cỡ nào nó cũng không có bóng. Chị tin được không? Bóng của người, của cây, của cái gì cũng có, mỗi nó là không."

Tôi hỏi có ai từng nhìn thấy tận mắt chưa. Miên nhún vai, bảo làm gì có, chuyện nhảm bà hay doạ cho trẻ con sợ không dám ra ngoài chơi khuya thôi, chứ ai đi soi tối mà tìm bóng của một con vật không tồn tại. Tôi cười theo, gật đầu, rồi cả hai đi tiếp, chuyện đó trôi qua như hàng chục chuyện vặt khác Miên hay kể dọc đường, không đọng lại gì.

Tôi đã quên chuyện đó cho tới đúng lúc này.

Tôi ngồi thẳng lại, gõ nhanh vào sổ tay giấy đang mở trước mặt, dưới dòng "mục 77, nhợn": con vật ăn cỏ ướt ban đêm, không có bóng. Viết xong tôi đọc lại, thấy nó gọn, thấy nó có lý, thấy nó khớp với cái vệt mực mờ kia theo một cách tôi không giải thích được nhưng tin là đúng, kiểu tin của người vừa ráp xong một câu đố sau khi mò mẫm khá lâu.

Tôi chưa đọc nó thành tiếng. Tôi tự nhắc mình, lần nào lật sổ chữ ra cũng vậy, đọc thầm thôi, cụ Trạc dặn từ hôm đầu. Tôi coi đó là quy tắc an toàn, không phải luật. Nhưng đêm nay tôi thấy có gì đó khác đi trong chính mình, một sự háo hức nhỏ, gần giống cảm giác lúc sắp nộp một bài báo mà mình biết chắc sẽ được duyệt.

Tôi ngồi nhìn dòng chữ mình vừa viết một lúc lâu, ngón tay gõ nhẹ lên mép sổ. Có một phần trong tôi muốn ra bãi Trổ ngay bây giờ, đọc lên cho xong, để sáng mai có cái gì đó chắc chắn mang ra kể, không cần kể với ai, chỉ cần tự mình biết là mình vừa làm được. Có một phần khác, nhỏ hơn, ngồi lì lại, không phải vì sợ, mà vì một cảm giác mơ hồ rằng nghĩa này đến quá dễ, dễ hơn hẳn khươm, và cái gì đến dễ quá thường có chỗ chưa nhìn ra.

Tôi gấp sổ lại, không quyết. Đứng dậy, đi ra hiên sau múc thêm gáo nước rửa tay cho tỉnh, đứng đó một lúc nhìn ra sân tối om, chỉ có ánh trăng lấp ló qua tán cây khế. Quay vào, tôi kiểm tra lại máy ghi âm, thay pin mới dù pin cũ còn gần nửa, một việc lặt vặt để tay mình bận rộn trong lúc đầu vẫn còn xoay quanh cái tên "nhợn". Xếp máy, xếp sổ vào túi vải, tôi tắt đèn pin, ngồi trong bóng tối một lúc, nghe tiếng côn trùng ngoài vườn kêu đều, tiếng nước khe Mọ chảy xa xa qua vách nứa. Tôi để nguyên trang sổ mở dở ở đầu giường, định bụng sáng mai đọc lại một lần nữa cho tỉnh táo rồi mới tính, dù trong bụng tôi đã biết, gần như chắc, mình sẽ không đổi ý.

Tôi nằm xuống, kéo chăn mỏng lên tới ngực, nghe tiếng bà Rớt trở mình một lần nữa bên buồng trong. Câu chữ "con vật ăn cỏ ướt ban đêm, không có bóng" cứ lặp lại trong đầu tôi như một câu chưa đọc hết, một câu tôi vừa mới thuộc, còn dang dở ở dấu chấm cuối cùng.