Má ơi,

Con viết cái thơ này gởi về cho má hay, con mới được ông Hội Đồng kêu lên nhà lớn làm việc, không phải giữ trâu ngoài đồng nữa. Má đừng lo, việc nhẹ hơn nhiều, chỉ ngồi trong nhà chép chép viết viết, không phơi nắng dầm mưa như hồi trước.

Chuyện là vầy má. Hôm bữa ông thầy ký cũ của ông Hội Đồng, ông Bảy Tòng, ổng bịnh nặng quá, nằm liệt giường không dậy nổi, mà sổ sách trong nhà lớn thì bao nhiêu năm nay chỉ mình ổng rành, không ai rớ vô được. Ông Hội Đồng kêu người đi kiếm đứa nào biết chữ trong xóm, tình cờ thầy giáo trường làng nhớ tới con, nói thằng Kìm học lanh, chữ đẹp, vậy là con được kêu lên thử việc.

Bữa đầu con run lắm má. Nhà lớn ông Hội Đồng ở gần chợ Cạnh Đền, nhà ngói ba gian, sân gạch Tàu láng bóng, khác hẳn nhà mình. Ông Hội Đồng coi bộ nghiêm, nhưng không dữ, chỉ hỏi con biết đọc biết viết cỡ nào, biết tính toán không, rồi biểu con thử chép lại một trang sổ cũ coi coi.

Con chép được, ông gật đầu, kêu con ở lại làm luôn, công một tháng hai đồng bạc, ăn cơm trong nhà, tháng nào rảnh cho về thăm má một lần. Con mừng quá trời má, hai đồng bạc bằng cả tháng con đi giữ trâu mướn cộng lại còn dư.

Việc con làm là chép lại sổ điền, sổ nợ của mấy chú bác tá điền trong vùng. Ông Bảy Tòng hồi còn khỏe giữ hết trong đầu, giờ ổng bịnh, chữ viết cũng run, nên ông Hội Đồng biểu con chép sạch lại từ đầu, cuốn nào cũ quá rách gáy thì chép qua cuốn mới, cho dễ coi, dễ tính sổ cuối năm.

Con chép cả tuần nay rồi má, tay mỏi nhừ, nhưng vui, vì được ở trong nhà mát, khỏi lo trâu bò chạy rong phá lúa người ta.

Nhà lớn có ba gian, gian giữa thờ tổ tiên ông Hội Đồng, gian bên trái ông ở, gian bên phải là chỗ làm việc, kê một cái bàn gỗ căm xe to bằng cả cái phản, trên bàn chất đầy sổ sách, có cuốn bìa da đã mòn láng, có cuốn bìa giấy bồi mới toanh. Con được xếp ngồi ở góc bàn gần cửa sổ, sáng nào cũng có nắng chiếu vô, đủ sáng để chép chữ mà khỏi tốn dầu đèn ban ngày. Cơm nước trong nhà lớn cũng khá hơn nhà mình nhiều, bữa nào cũng có cá, có khi còn có thịt, chị bếp thấy con ăn ít cứ giục ăn thêm, nói con nít mới lớn phải ăn cho có sức mà làm việc.

Có một chuyện con kể má nghe cho vui, chớ không có gì đâu.

Bữa kia, ông Bảy Tòng kêu con lại giường bịnh, nắm tay con, giọng thều thào, dặn một câu lạ lắm: "Con chép sổ thì chép, nhưng nhớ, đừng bao giờ chép hết một trang trong một lần ngồi. Chép gần hết thì dừng, chừa lại một hai dòng cuối, để bữa sau chép tiếp. Đừng có ham xong sớm mà chép liền một mạch cho hết trang."

Con hỏi ông tại sao vậy ông, ông chỉ lắc đầu, nói ông làm vậy mấy chục năm nay quen rồi, con cứ nghe lời ông là được, đừng hỏi nhiều. Con dạ, rồi thôi, tưởng ông già bịnh nói mê sảng gì đó, cũng không để bụng lắm.

Mấy bữa đầu con làm đúng như lời ông dặn, chép gần hết trang thì dừng lại, hôm sau chép tiếp. Cũng không thấy chuyện gì lạ. Chỉ có điều, mỗi lần giở qua trang mới, con hay thấy trong đầu mình lởn vởn một cảm giác là lạ, như mình đang thiếu nợ ai đó một chuyện gì, mà nghĩ hoài không ra là thiếu ai, thiếu cái gì.

Con chép tới cuốn sổ nợ tá điền, dày cui, mấy trăm trang, ghi tên từng nhà, ghi số lúa vay, số tiền vay, ghi luôn cả đời cha truyền đời con, nhà nào thiếu từ hồi ông cố ông sơ mà tới giờ con cháu vẫn còn ghi tiếp. Có nhà vay có ba giạ lúa giống hồi mất mùa năm nào đó, tính lời tính lãi cộng dồn qua mấy chục năm, tới giờ con cháu phải è lưng cấy trả gần nửa công ruộng mỗi mùa mới đủ. Có nhà nợ từ đời ông cố, ông cố mất rồi, tới đời cháu vẫn còn thấy tên ghi rành rành, chưa gạch xóa một chữ. Con chép mà rùng mình, không phải sợ ma gì đâu má, mà thấy tội cho bà con mình, nợ đè cả mấy đời không dứt ra được.

Con thư này con viết tiếp đây má, để con kể chuyện hôm qua.

Hôm qua con chép tới trang ba trăm của cuốn sổ nợ, gần hết một cuốn rồi. Bữa đó con mắc lo Tết sắp tới, tính chép cho lẹ để còn xin phép ông Hội Đồng về thăm má sớm hơn dự tính, nên con quên bẵng lời ông Bảy Tòng dặn, chép liền một mạch cho hết trang ba trăm, không chừa dòng nào lại.

Chép xong, con buông bút, thở phào, mừng vì xong sớm.

Đêm đó con ngủ không được ngon má, cứ chập chờn, mơ thấy mình vẫn còn ngồi chép sổ, chép hoài không hết, tay mỏi mà không dừng được. Sáng dậy, con vô coi lại cuốn sổ, tính đóng bìa lại cho gọn.

Con giở tới trang ba trăm lẻ một, trang kế tiếp trang con vừa chép xong hôm qua.

Trên đó có một dòng, chữ viết y hệt chữ con, nét giống tới mức con tưởng chính tay con viết, ghi tên con, Nguyễn Văn Kìm, kèm theo một khoản nợ, số tiền không nhỏ, ghi rõ ngày vay từ năm Tân Sửu.

Má ơi, năm Tân Sửu là năm mười lăm năm trước, hồi đó con còn chưa sanh ra mà.

Con đứng chết trân một chỗ, tay run lật lại mấy trang trước coi có phải mình lỡ tay viết bậy hồi hôm không, tính lại từng chữ, so từng nét, không phải, không có chỗ nào con viết trước đó cả, trang này mới toanh, mực còn thơm mùi mực Tàu vừa mài, mà nét chữ thì cũ, phai màu như đã viết từ lâu lắm rồi.

Con không dám hỏi ai. Con lật thử qua mấy trang sau nữa, coi có tên ai quen không, thấy có tên ông nội con, tên bác Hai, tên mấy người trong xóm mình, mỗi người kèm một khoản nợ, có người ghi ngày vay từ hồi chưa có con đường xe ngựa chạy ngang chợ, có người ghi ngày còn chưa tới nữa, chưa tới mà đã ghi rồi, má à.

Con đem chuyện này hỏi khẽ ông Bảy Tòng, không dám nói huỵch toẹt, chỉ hỏi vòng vo, tại sao ông dặn con đừng chép hết trang. Ông nhìn con hồi lâu, mắt đùng đục, rồi nói một câu, giọng yếu ớt: "Ông cũng không biết tại sao. Ông học lại từ thầy ký trước ông, ổng cũng dặn y vậy, không giải thích. Ông nghe lời, làm theo mấy chục năm, không có chuyện gì. Con lỡ một lần rồi, thôi ráng cẩn thận mấy lần sau."

Con hỏi tiếp, vậy có cách nào sửa lại không ông, ông chỉ lắc đầu, nhắm mắt lại, không nói thêm câu nào nữa, coi như mệt, không muốn nói chuyện tiếp. Con ngồi bên giường ổng một lúc lâu, nhìn ổng thở khò khè, tay chân gầy guộc nằm trên tấm mền cũ, mà nghĩ bụng chắc ổng cũng từng là một đứa nhỏ được kêu lên nhà lớn làm việc y như con bây giờ, cũng từng nghe ai đó dặn dò một câu không giải thích được, rồi nghe theo, rồi giữ luôn cái không hiểu đó suốt cả đời mình.

Má ơi, con không dám kể chuyện này cho ông Hội Đồng nghe, sợ ổng cho con là đứa bịa chuyện, đuổi việc thì uổng công. Con cũng không dám xé trang sổ đó đi, sợ càng làm thêm chuyện gì không hay. Con để nguyên vậy, chép tiếp mấy trang sau, lần này con nhớ kỹ lời ông Bảy Tòng dặn, chép gần hết là dừng, không dám chép liền một mạch nữa.

Con kể má nghe vậy thôi, chắc tại con mới lên đây làm, chưa quen việc, đầu óc còn lo ra, nhìn gà hóa cuốc vậy mà, má đừng lo cho con.

Tết này con xin phép ông Hội Đồng về sớm ba bữa, con sẽ mua cho má một cây roi đường ngoài chợ Cạnh Đền, ngọt lắm, con nếm thử rồi. Con cũng dành dụm được ít tiền công, để dành mua cho má đôi guốc mới, guốc cũ của má mòn gót rồi, đi cấn chân.

Con chỉ có điều lạ, dạo này thỉnh thoảng con hay quên trước quên sau, có bữa người ta kêu tên con ngoài chợ, con phải khựng lại một chút mới nhớ ra là kêu mình, rồi mới dạ. Chắc tại con thức khuya chép sổ hoài, đầu óc mệt mỏi, ngủ không đủ giấc đó thôi má, con nghỉ ngơi vài bữa chắc hết.

Má giữ gìn sức khỏe, đừng làm nhiều quá, đợi con về Tết phụ má dọn dẹp nhà cửa, gói bánh tét như mọi năm.

Con viết vậy thôi, thư sau con viết tiếp, kể má nghe chuyện trong nhà lớn cho má nghe cho vui.

Con của má, Kìm

Má ơi,

Con về ăn Tết với má xong, lên lại nhà lớn được mấy bữa rồi, con viết thơ này kể má nghe chuyến về vừa rồi, có chuyện con thấy lạ mà không dám hỏi má trực tiếp, sợ má rầy con nói bậy.

Bữa con đi ghe từ nhà lớn về nhà mình ăn Tết, trời trong, nước ròng, ghe chèo cũng nhẹ, con ngồi trên ghe mà lòng cứ rộn ràng, nghĩ tới nồi bánh tét má gói, nghĩ tới thằng Út chắc lớn hơn hồi con đi, nghĩ tới mùi khói un trong bếp nhà mình mà con nhớ suốt mấy tháng nay. Dọc đường ghé chợ Cạnh Đền mua ít bánh mứt, mua cây roi đường con hứa với má lần trước, với đôi guốc mới con dành dụm tiền công mua được, gói cẩn thận trong lá chuối, sợ va quẹt trầy.

Bữa con về tới nhà, thấy má với thằng Út đang gói bánh tét ngoài hiên, con mừng quá chạy lại phụ liền. Có cậu Ba con ghé chơi, ngồi nói chuyện với má, con khoanh tay chào, cậu nhìn con một chút, chừng như không nhận ra, rồi má nhắc "thằng Kìm đó, con của chị, lên nhà lớn làm thầy ký đó cậu Ba quên rồi hả", cậu mới à lên một tiếng, cười, xoa đầu con, nói lớn quá cậu không nhận ra. Con cũng nghĩ chắc tại con ốm hơn hồi trước, mặt mày đen sạm, nên cậu không nhận ra liền cũng phải, coi vậy mà cũng có hơi chột dạ, vì cậu Ba là em ruột má, có gặp con hoài từ nhỏ tới lớn, đâu phải người dưng.

Chuyện nữa là, tối giao thừa, má có nhắc lại chuyện hồi nhà mình còn thiếu nợ ông bá hộ Xinh hồi trước, năm con còn nhỏ xíu, thiếu có hai giạ lúa mà trả cực khổ mấy năm mới hết. Con ngồi nghe má kể mà trong đầu trống trơn, không nhớ nổi chuyện đó, dù má kể rành rọt, kể cả chuyện con hồi đó còn ẵm ngửa trên tay ông ngoại lúc người ta tới đòi nợ. Con giả bộ gật gù cho má vui, chớ thiệt tình trong bụng con không lục ra được ký ức nào giống vậy hết, cứ như chuyện của ai khác kể lại cho con nghe, chớ không phải chuyện của chính nhà mình.

Con không dám nói với má chuyện này, sợ má lo. Con tự nhủ chắc tại hồi đó con còn nhỏ quá, nhớ sao nổi, người lớn nhớ chớ con nít thì quên là phải.

Lên lại nhà lớn, con lật cuốn sổ nợ ra coi thử, kiếm chỗ ghi nợ nhà bá hộ Xinh với nhà mình hồi xưa, tính coi thử có đúng như má kể không cho yên tâm. Con lật cả buổi, kiếm hết mấy trang ghi vần chữ "N" đầu họ nhà mình, không thấy đâu hết, y như trang đó chưa từng có ai viết vô, giấy vẫn trắng tinh, không một dòng chữ nào.

Con ngồi thừ ra trước trang giấy trắng đó một lúc lâu, tay mân mê góc trang, cứ đưa lên mũi ngửi thử coi có mùi mực cũ nào còn sót lại không, mà chỉ ngửi thấy mùi giấy mới, chưa ai đụng tới bao giờ. Con nhớ rành rành hồi nhỏ có nghe má nhắc chuyện nợ bá hộ Xinh vài lần, không phải chỉ đêm giao thừa vừa rồi, mà bây giờ ngồi đây, con lục hoài trong đầu cũng không moi ra được một hình ảnh nào rõ ràng, như có ai đó lấy cây viết chì gôm sạch một khoảng trong óc con vậy.

Ông Bảy Tòng hồi này khỏe hơn chút, ngồi dậy được, con có lại hỏi ổng, hỏi vòng vo là có khi nào sổ bị thất lạc trang không ông. Ông nhìn con hồi lâu, ánh mắt là lạ, rồi hỏi lại con một câu, giọng nhỏ xíu: "Con nhớ rõ tên má con không đó?"

Con sững lại một chút, chưa kịp trả lời, thì ông đã quay đi, biểu con lo chép sổ tiếp đi, đừng lo chuyện không đâu.

Má ơi, con viết thơ này ra, đọc lại thấy mình cũng kỳ, chuyện có nhiêu đó mà làm quá lên. Chắc tại con nhớ nhà, nhớ má, nên đầu óc nghĩ ngợi lung tung vậy thôi. Con vẫn khỏe, vẫn ăn no ngủ đủ, má đừng lo cho con.

Con chỉ dặn má một chuyện, nghe hơi kỳ, má đừng cười con: lâu lâu má viết thơ kêu tên con vô trong đó, kêu rõ tên họ con luôn, Nguyễn Văn Kìm, gởi lên cho con đọc, để con đỡ nhớ nhà. Con thích nhìn thấy tên mình má viết, không biết sao nữa, thấy vậy là con yên bụng.

Con của má, Kìm.