Trịnh Bảo Nam đang ngồi trong văn phòng nhỏ của mình tại một viện nghiên cứu ngoại ô Paris, chấm bài cho một nhóm nghiên cứu sinh, thì điện thoại rung lên một cuộc gọi từ một số máy lạ mang mã vùng Paris, không lưu tên, không phải số quen của bất kỳ đồng nghiệp hay học trò nào.

"Chào anh Nam, tôi gọi từ Đại sứ quán, có một việc khẩn cần trao đổi trực tiếp, không tiện qua điện thoại. Anh có thể tới văn phòng trong hôm nay được không?"

"Việc gì mà khẩn tới mức không nói qua điện thoại được ạ?" Nam hỏi, giọng vẫn giữ phép lịch sự nhưng không giấu được sự ngạc nhiên.

"Tôi chỉ được phép nói anh biết đây là yêu cầu trực tiếp từ trong nước, liên quan tới chuyên môn của anh. Xin lỗi vì không thể nói rõ hơn qua điện thoại."

"Vậy để tôi thu xếp, chắc cuối giờ chiều tôi qua được."

"Không cần thu xếp gì thêm đâu ạ, xe của Đại sứ quán đang đợi sẵn trước cổng viện, tài xế sẽ đưa anh qua ngay khi anh tiện." Người gọi đáp, giọng vẫn giữ nguyên vẻ lịch thiệp nhưng không để lại khoảng trống nào cho việc trì hoãn.

Nam khựng lại vài giây, nhìn qua cửa sổ văn phòng: quả thật có một chiếc xe đen đang đỗ ngay trước cổng viện, đã chờ ở đó từ lúc nào anh không hay.

Ba giờ chiều hôm đó, Nam ngồi trong một căn phòng nhỏ tại Đại sứ quán, đối diện một tùy viên anh chưa từng gặp và một màn hình máy tính xách tay đã được kết nối sẵn.

"Trước khi cho anh xem thứ này, tôi cần anh ký một cam kết bảo mật." Người tùy viên nói, đẩy một tờ giấy qua bàn. "Sau khi xem, nếu anh từ chối tham gia, mọi thông tin phải giữ kín tuyệt đối, không được thảo luận với bất kỳ ai, kể cả đồng nghiệp thân thiết nhất."

Nam ký, phần vì tò mò, phần vì linh cảm đây không phải một yêu cầu tư vấn thông thường. Người tùy viên xoay màn hình lại, hiện lên một tấm ảnh chụp cận cảnh mảnh giấy khắc ký hiệu.

Nam cúi người lại gần màn hình, im lặng gần một phút, ngón tay vô thức gõ nhịp lên mặt bàn — thói quen anh chỉ có khi tập trung cao độ vào một vấn đề giải mã.

"Ảnh này chụp ở đâu?" Anh hỏi, giọng đã đổi khác hoàn toàn so với vài phút trước.

"Tôi không có thẩm quyền nói chi tiết, chỉ biết là trong nước, khu vực miền Trung."

"Hệ ký hiệu này..." Nam ngừng lại, tự sửa lời mình. "Tôi cần nói thẳng, đây không phải một dạng ký hiệu tôi từng thấy ở bất kỳ di chỉ nào tôi từng nghiên cứu, kể cả ở Trung Á hay Nam Mỹ. Cấu trúc vòng tròn đồng tâm kết hợp vạch đếm nhóm năm, đây là logic của một hệ thống ghi chép chu kỳ, không phải chữ viết tường thuật thông thường."

"Ý anh là sao?"

"Ý tôi là bất cứ ai khắc cái này không viết một câu chuyện. Họ đang đếm một thứ gì đó, lặp đi lặp lại qua rất nhiều chu kỳ."

"Có tiền lệ nào giống vậy trong khảo cổ học không?" Người tùy viên hỏi, dù rõ ràng không phải chuyên môn của anh ta, chỉ cố ghi lại đủ để báo cáo.

"Có, nhưng ở quy mô nhỏ hơn nhiều. Xương Ishango tìm thấy ở Congo, khoảng hai mươi nghìn năm tuổi, cũng khắc các nhóm vạch đếm, nhiều nhà khoa học tin đó là một dạng lịch âm sơ khai hoặc công cụ đếm số học đầu tiên của loài người." Nam đáp, giọng đã trở lại phong thái giảng dạy quen thuộc. "Nhưng xương Ishango chỉ là một khúc xương nhỏ cầm vừa tay. Cái này là một hệ thống phức tạp hơn hẳn, nhiều lớp vòng tròn lồng nhau, như thể người khắc đang theo dõi nhiều chu kỳ chồng lên nhau cùng lúc, không phải một chu kỳ đơn lẻ."

"Chu kỳ gì, theo anh đoán?"

"Tôi có ba giả thuyết, nhưng chưa giả thuyết nào đủ bằng chứng để tin chắc." Nam giơ ba ngón tay. "Một, chu kỳ thiên văn, kiểu theo dõi trăng hoặc một chu kỳ sao nào đó qua rất nhiều năm. Hai, chu kỳ một hiện tượng tự nhiên lặp lại, như lũ lụt hay động đất theo mùa. Ba, đơn giản là đếm số thế hệ hoặc số người, giống cách vài bộ tộc cổ ghi lại phả hệ. Tôi cần thấy hiện trường thật mới dám nghiêng về hướng nào."

Người tùy viên gật đầu, có vẻ đã được dặn trước phải ghi lại chính xác phản ứng của Nam để báo cáo về nước.

"Vậy anh có nhận lời tham gia không? Tôi cần nói rõ: yêu cầu là có mặt tại Việt Nam trong vòng bốn mươi tám giờ tới, di chuyển bằng chuyên cơ của Bộ Ngoại giao, và tham gia trực tiếp một đoàn thám hiểm thực địa, không phải chỉ phân tích từ xa."

"Tôi cần thời gian suy nghĩ không?" Nam hỏi, dù chính anh cũng ngạc nhiên khi nghe mình hỏi câu đó, vì trong đầu câu trả lời đã gần như định hình sẵn.

"Anh có, nhưng phía chúng tôi cần câu trả lời trong vòng vài giờ tới, vì lịch trình chuyên cơ đã cố định."

Nam nhìn lại tấm ảnh trên màn hình lần nữa. Mười lăm năm làm nghiên cứu ở nước ngoài, anh đã giải mã ba di chỉ được coi là quan trọng bậc nhất trong lĩnh vực của mình, nhưng chưa từng một lần nào cảm thấy máu mình chảy nhanh như lúc này — không hẳn vì bản thân ký hiệu, mà vì lần đầu tiên sau rất nhiều năm, cơ hội lớn nhất đời anh lại tới từ chính đất nước anh luôn cảm thấy mình chưa từng thực sự thuộc về, dù đã rời đi từ năm hai mươi hai tuổi.

"Tôi nhận lời." Anh nói, không cần thêm giây phút cân nhắc nào nữa. "Nhưng tôi cần xin nghỉ phép khẩn ở viện, và cần một bộ đồ nghề phân tích thực địa, tôi không có sẵn ở đây."

"Phía chúng tôi sẽ chuẩn bị đầy đủ khi anh tới, anh chỉ cần mang giấy tờ tùy thân."

"Kính hiển vi cầm tay và giấy đo pH nữa, nếu được. Tôi muốn kiểm tra sơ bộ độ ăn mòn bề mặt ngay khi có mẫu thật, trước khi gửi đi phân tích chuyên sâu." Nam nói thêm, thói quen nghề nghiệp đã lấn át cả sự choáng váng.

"Tôi sẽ ghi chú lại, chuyển yêu cầu ngay trong chiều nay."

Nam đứng dậy, bắt tay người tùy viên, cảm giác cả cơ thể vẫn còn run nhẹ vì một quyết định vừa đưa ra chỉ trong chưa đầy một giờ đồng hồ — bỏ lại toàn bộ lịch giảng dạy học kỳ, một dự án nghiên cứu đang viết dở, và một cuộc sống ổn định anh đã xây dựng suốt mười lăm năm, chỉ vì một tấm ảnh chụp vội một mảnh giấy khắc đầy ký hiệu mà chính anh cũng chưa hiểu hết ý nghĩa.

Ra tới hành lang, anh rút điện thoại gọi cho mẹ ở Cần Thơ, định báo tin sẽ về nước gấp, rồi lại cất máy đi — chưa biết phải giải thích thế nào cho một chuyến về nước không có ngày quay lại rõ ràng, và không được phép nói lý do thật.

1. Xương Ishango là hiện vật khảo cổ có thật, phát hiện năm 1960 tại khu vực nay thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo, niên đại ước tính khoảng hai mươi nghìn năm. Các vạch khắc theo nhóm trên xương được nhiều nhà nghiên cứu diễn giải là một hình thức đếm số hoặc lịch âm sơ khai, nhưng đây vẫn là một giả thuyết diễn giải, chưa có sự đồng thuận tuyệt đối trong giới khảo cổ về ý nghĩa chính xác của các vạch khắc này.