"Trời đất quỷ thần ơi!"

Toòng đứng giữa sân, hai tay chống nạnh, hét thẳng vào mặt con trâu đen nhà Tẳng. Con trâu đứng im trên lối đi, nhai rơm, mắt lim dim.

"Trời đất quỷ thần thiên địa ơi! Đi! Đi coi!"

Con trâu không đi. Nó phì một hơi qua mũi, hơi nước trắng phun lên mặt Toòng.

Kình ngồi trên bậc thang, đang vót lại cái cọc tre kê đàn, ngẩng lên. Cộc trên vai nó dựng tai, mặt đắc ý.

"Nó nói đúng giọng chưa?" Cộc hỏi.

"Đúng. Đúng y giọng mày."

"Tao dạy hai bữa thôi đó."

"Mày dạy nó chửi trâu."

"Tao dạy nó thề. Nó đem ra chửi trâu là nó sáng tạo."

Mẹ Piên từ trong bếp đi ra. Bà cầm đôi đũa cả trong tay, đũa còn dính cơm. Bà đi xuống cầu thang, đi chậm, đi thẳng tới chỗ Toòng.

Toòng quay lại thấy mẹ thì câm.

Mẹ Piên giơ đôi đũa, gõ lên đầu Toòng một cái. Cốc. Không mạnh. Đủ kêu.

Rồi bà quay sang, đi tới chân cầu thang, giơ đôi đũa lên ngang vai trái Kình, gõ xuống một cái. Cốc. Đúng chỗ Cộc ngồi.

Cộc ôm đầu bằng bàn tay duy nhất. "Bả gõ trúng tao thiệt."

"Dì thấy mày từ bữa đầu," Kình nói.

"Thấy là một chuyện. Gõ trúng là chuyện khác."

Kình bật cười. Nó cười to, cười tới cây dao vót rơi xuống bậc thang. Lần đầu từ hôm Khuê lên. Nó cười tới phải ôm bụng, Cộc trên vai nó lắc lư theo.

Mẹ Piên nhìn nó cười. Mặt bà nghiêm, mà mắt bà cười. Bà giơ đôi đũa chỉ vào góc bếp, chỗ cái cối gỗ. Rồi chỉ vào Toòng. Rồi chỉ vào Cộc.

"Dì biểu hai đứa ngồi góc," Kình nói.

"Tao đâu phải con nít," Cộc nói.

Mẹ Piên giơ đôi đũa lên lần nữa.

Cộc nhảy khỏi vai Kình. Nó lủi thủi đi lên thang, theo sau Toòng, vào ngồi góc bếp cạnh cái cối. Hai đứa ngồi sát nhau, một đứa xoa đầu, một đứa ôm đầu.

"Tại anh Cộc dạy," Toòng thì thào.

"Tại mày đem ra chửi trâu."

"Trâu, tiếng Kinh không hiểu."

"Thì mày chửi tiếng Tày."

"Chửi tiếng Tày mẹ hiểu."

"Vậy chửi tiếng gì mà bả không hiểu?"

"Tiếng trâu."

"Mày biết tiếng trâu?"

"Biết. Ọ." Toòng ngừng. "Mà tiếng trâu thì không chửi được."

"Sao không?"

"Trâu không biết chửi. Trâu hiền."

Cộc ngẫm câu đó lâu, như ngẫm một câu trong sách thánh hiền.

Ngoài hiên, thầy Đức với Khuê ngồi tính ngày. Thầy quấn chăn kín đầu, chỉ thò mặt và hai bàn tay. Khuê ngồi thẳng, tráp trên đùi.

"Đoàn rời Thăng Long mùng mười," Khuê nói. "Thuyền sông Cái bốn ngày nếu thuận gió. Năm ngày nếu ngược."

"Mùng mười, mười một, mười hai," thầy Đức đếm trên ngón tay, giọng miệt dưới, như đếm bao lúa. "Tới mười bốn, mười lăm là tới ghềnh."

"Ghềnh mùa khô, phải lên bờ. Đoàn đông, có hòm, có lính. Một ngày rưỡi."

"Kéo hòm qua ghềnh thì hai ngày. Lính dưới xuôi đi núi chậm như rùa."

"Thưa thầy, con không chắc lính đi chậm như rùa."

"Tôi chắc. Tôi thấy rồi."

"Tới xóm Rộc Chiêng thì phải thuê ngựa. Ngựa nhà ông Thồng không đủ cho cả đoàn. Phải đợi ngựa các xóm khác dồn về."

"Đợi hai ngày. Ông Thồng không cho ai đi gấp. Ổng nói ngựa ổng không biết chữ."

Khuê cười, rất nhẹ. Rồi cô tính lại trên giấy, chấm từng mốc.

"Chậm nhất cuối tháng Giêng."

"Ừ. Ba mươi."

"Thưa thầy, rồi thầy làm gì?"

Thầy Đức im một lúc. Thầy nhìn ra thung lũng, chỗ con đường lên đèo.

"Giấy cũ chưa thu hồi thì tôi còn áp tải," thầy nói. "Lệnh bắt là giấy khác. Tôi chưa nhận."

"Khi nhận thì sao ạ?"

"Tôi đợi nhận."

Khuê nhìn thầy. Thầy không nói thêm. Thầy kéo chăn lên tới cằm, mắt nhìn ra cửa.

Chiều, thầy Khiêm khám cổ họng mẹ Piên lần nữa. Thầy cho bà há miệng, nghiêng ra ánh sáng cửa sổ, nhìn lâu. Rồi thầy đưa bà ngậm một viên thuốc ho màu nâu. Bà ngậm, nhăn mặt vì đắng.

Thầy quay sang Kình, đang ngồi gần đó.

"Phổi bà không xấu thêm từ mùa thu," thầy nói. "Lạ."

"Lạ sao thầy?"

"Mùa thu ta nghe phổi bà như cái ống bễ thủng. Giờ vẫn thủng, mà thủng đều, không rách thêm."

"Không rách thêm là tốt hả thầy?"

"Vá thì còn thổi được lửa." Thầy cột lại tay nải thuốc. "Đừng hỏi ta vì sao. Ta không biết."

Mẹ Piên nhả viên thuốc ra lòng bàn tay, nhìn nó, rồi bỏ lại vào miệng.

Bữa tối, cả nhà ngồi một mâm. Kình ngồi một bên, Piên ngồi bên kia. Hai đứa không nhìn nhau, mà mâm nhỏ, đũa hai đứa cứ chạm nhau trên đĩa rau cải luộc. Chạm thì rút. Rút rồi chạm.

Toòng nhìn qua nhìn lại. Nó được tha khỏi góc bếp từ lúc nồi cơm chín.

"Anh Kình, chị Piên, giận nhau hả?"

"Ăn đi," Piên nói.

"Ăn đi," Kình nói.

Hai người nói cùng lúc. Cùng một chữ, cùng một giọng.

Toòng há miệng. Khuê cúi xuống chén cơm, khóe miệng kéo lên, không chịu xuống. Mẹ Piên gõ đũa vào thành bát một tiếng nhỏ. Toòng ăn.

Tối, lửa bếp thấp. Mẹ Piên đi ngang chỗ Kình ngồi, cầm lấy cổ tay nó, kéo nhẹ. Kình đứng dậy theo. Bà dắt nó tới chỗ cây đàn tính tựa vách, cây đàn hai dây.

Bà cầm ngón tay trỏ của nó, đặt lên đầu cần đàn, lên cái trục thứ ba. Trên trục chỉ còn khúc dây đứt cuộn tròn, xỉn màu. Chỗ sợi dây thứ ba từng căng, giờ chỉ còn vết mòn trên gỗ.

Gỗ trục nhẵn, lạnh, có một rãnh nhỏ chỗ dây từng siết vào. Bà giữ ngón tay nó ở đó. Một lúc. Bà không nói gì.

Rồi bà buông.