Bàn tay phải Piên mỏi tới mức không còn biết là mỏi. Cổ tay cứng như khúc gỗ, mấy ngón tay quặp quanh cán xóc nhạc mà cô không thấy chúng đâu nữa.

Cô đổi sang tay trái. Đổi giữa hai nhịp, không để hụt nhịp nào. Chùm chuông đồng chuyển tay kêu một tiếng lệch, rồi đều lại.

Cái khăn đã giặt trên vai cô ướt mồ hôi, dính vào cổ.

Từ chập tối tới giờ, cô chỉ thấy được bề ngoài. Lửa bếp cao, đỏ, liếm lên tới gác. Ba dải vải đỏ quấn trên ba cái đầu. Ba cây đàn. Ba giọng. Bà Đeo hát trầm. Bà Moóc hát chậm.

Mẹ hát với cây đàn hai dây. Chỗ nào cần dây cao, mẹ gảy dây trầm thay vào, gảy mạnh hơn.

Bên kia bếp, Kình nằm nghiêng, mắt nhắm. Môi nó mấp máy như đang nói với ai, nói không ra tiếng. Cộc ngồi trên hông nó, không ngủ, hai cái tai dựng đứng. Thầy Đức ngồi cạnh, bút chấm mực mà không viết chữ nào.

Thầy Khiêm ngồi sát sau lưng mẹ, tay cầm chén nước ấm. Mẹ ho một lần lúc giữa đêm, thầy đưa chén, mẹ nhấp một ngụm, hát tiếp.

"Thầy," Piên nói qua kẽ răng, không ngừng tay. "Mẹ còn hơi không?"

"Còn. Con lắc đi."

"Mạch mẹ sao?"

"Nhanh. Mà đều." Thầy Khiêm không quay lại. "Đều là được."

Bên kia bếp, Cộc nghiêng người về phía cô, nói nhỏ.

"Môi thằng nhỏ mấp máy hoài. Nó nói chuyện với ai đó. Nói lâu lắm."

"Cộc đừng nói. Cộc nói Piên lạc nhịp."

"Tao nói nhỏ."

"Nhỏ cũng lạc."

Cộc ngậm miệng. Nó quay lại, ngồi canh mặt Kình.

Gần canh tư, giọng mẹ cao dần.

Piên biết chỗ đó. Tới chỗ đó giọng phải lên, lên tới chỗ hôm đám ông già cuối bản mẹ phải bỏ ngang. Cô siết cán xóc nhạc. Cô không dám nhìn mẹ.

Mẹ lên được.

Giọng mẹ lên tới chỗ đó, run, mà không gãy. Mẹ hát hết câu cuối, chữ cuối kéo dài như sợi tơ kéo khỏi kén.

Rồi miệng mẹ còn mở. Tay mẹ còn gảy. Ngón tay vẫn lướt trên hai dây, lên, xuống, đúng nhịp.

Mà không có tiếng nào ra.

Bà Moóc ngừng đàn. Bà Đeo ngừng. Hai bà quay sang nhìn mẹ. Trong nhà chỉ còn tiếng xóc nhạc trong tay trái Piên, đều, đều, như vó ngựa trên đường không người.

Piên không ngừng lắc.

Nhịp ngừng thì cái gì đang đi trên đường kia sẽ dừng giữa chừng. Mẹ dạy vậy.

Cô mở miệng. Cô hát tiếp, đúng chỗ mẹ ngừng.

Không phải câu trong sách ông Tào. Cô ghép từ những câu mẹ dạy, ghép ngay lúc đó.

Giọng cô run ở chữ đầu. Tới chữ cuối thì vững.

Bà Đeo nhìn cô. Rồi bà cầm cây đàn lên lại, gảy theo. Bà Moóc gảy theo. Hai giọng già đỡ ở dưới giọng cô. Piên hát lại câu đó lần nữa, rồi lần nữa.

Mẹ ngồi im, tay vẫn đặt trên dây đàn. Mẹ không gảy nữa.

Gần sáng, có tiếng lộp độp trên mái gianh.

Thầy Đức ra cửa trước tiên. Thầy đứng ở khung cửa, chìa một bàn tay ra ngoài trời, giữ một lúc.

"Mưa," thầy nói. Thầy quay vào, nhìn bàn tay mình. "Mà ấm."

Ngoài sân, lớp sương trắng tan thành nước, chảy thành vệt xuống gầm sàn. Piên nghe được mùi đất ướt.

Toòng trong chăn vã mồ hôi, tóc ướt bết trán. Nó trở mình, gọi "me" một tiếng rõ ràng, không mê. Rồi nó ngủ.

Bà Moóc buông đàn, xoa hai cổ tay. Bà nói bằng tiếng Tày, nhìn Piên.

"Ai dạy con câu đó?"

"Không ai dạy."

"Không ai dạy thì của con."

"Câu đó có đúng không bà?"

"Đúng hay sai thì đường nó biết. Quân về rồi." Bà Moóc chỉ lên mái, chỗ mưa gõ. "Con nghe đó."

"Con nghe."

"Mai con đừng hát. Để giọng nghỉ."

"Dạ."

"Mốt hát. Con hát cho mẹ con nghe. Mẹ con giờ chỉ còn nghe."

Bà Đeo kéo dải vải đỏ khỏi đầu, nói bằng tiếng Kinh cho thầy Đức nghe được.

"Con bé này hát chỗ chót. Chỗ khó nhất. Tôi già rồi tôi không dám vô chỗ đó."

"Bà nói cô ấy hát đúng phép?" thầy Đức hỏi.

"Phép gì. Hát kịp là được."

"Kịp là sao bà?"

"Kịp trước khi đường đóng." Bà Đeo nhìn thầy, nhìn cuốn sổ trên gối thầy. "Thầy ghi gì?"

"Tôi chưa ghi."

"Cả đêm thầy cầm bút."

"Cả đêm tôi chưa thấy cái gì ghi được." Thầy Đức nhìn ra cửa. "Giờ thì có. Mưa ấm."

"Thầy ghi mưa thôi hả?"

"Tôi ghi cái tôi thấy."

"Thầy thấy gì nữa?"

"Tôi thấy bà Lường hát xong. Tôi thấy cô Piên hát tiếp."

"Vậy thầy ghi luôn đi."

"Cái đó không phải việc tuần vùng, bà."

Toòng mở mắt, mắt còn đục, nhìn quanh.

"Chị Piên hát hả?"

"Ngủ đi."

"Em nghe chị hát. Em tưởng me."

"Ngủ đi, Toòng."

Nó nhắm mắt lại, miệng còn lẩm bẩm câu gì đó. Rồi im.

Thầy Khiêm đặt chén nước xuống. Thầy cầm cổ tay mẹ, bắt mạch. Thầy bắt lâu. Rồi thầy nghiêng đầu mẹ ra phía lửa, nhìn vào cổ họng. Mẹ để yên.

"Sao thầy?" Piên hỏi. Giọng cô khàn, khàn như giọng mẹ những ngày trước.

Thầy Khiêm lắc đầu. Thầy nói với Piên, nói chậm.

"Phổi còn. Giọng thì ta không có thuốc."

Mẹ mở miệng định nói. Không có tiếng. Mẹ ngậm lại, rồi giơ một ngón tay chỉ vào thầy Khiêm, gật đầu, như cảm ơn.

"Bà muốn gì?" thầy Khiêm hỏi Piên.

Mẹ chỉ ra cửa, chỗ mưa đang rơi. Rồi chỉ vào Toòng.

"Mẹ hỏi trời mưa rồi, thằng Toòng đỡ chưa," Piên nói. "Mẹ hỏi bằng tay. Mẹ hỏi vậy từ hồi Piên nhỏ, lúc Piên ốm."

"Đỡ rồi. Nó ngủ được thì đỡ rồi."

"Thầy," Piên hỏi. "Giọng mẹ về lại được không?"

Thầy Khiêm nhìn cô. Thầy không nói ngày trước. Thầy không nói có lẽ.

"Không, con."

"Một chút cũng không?"

"Ta không nói dối con chuyện thuốc." Thầy cầm chén nước ấm đưa cho mẹ. "Bà còn thở được. Còn ăn được. Còn nghe được con hát."

Mẹ gật. Mẹ không khóc. Piên không khóc. Bà Đeo quay mặt vào vách, vai hơi rung, rồi thôi. Không ai khóc thành tiếng.

Bên kia bếp, Kình vẫn nằm nghiêng, mắt nhắm. Môi nó thôi mấp máy. Cộc cúi xuống nhìn mặt nó, rồi ngồi thẳng lại.

Mẹ quay sang Piên. Bà đưa bàn tay lên, đặt lên cổ con gái, ngay chỗ tiếng vừa ra. Bàn tay gầy, đốt to, ấm. Bà giữ ở đó một lúc lâu.

Rồi bà nhấc cây đàn hai dây khỏi đùi mình, đẩy sang đùi Piên.