Tảng đá cạnh chân thác ướt sũng. Kình ngồi xuống, nước thấm qua đũng quần lạnh buốt. Bụi nước bay ngang, bám đầy tóc nó, đọng thành hạt trên mi.

Thần thác đứng dưới tờ giấy đỏ, cách nó chừng ba bước. Ông không còn gầy như sợi nước hồi tháng Sáu. Bụng ông tròn, má đầy, áo khô dù đứng giữa bụi nước. Ông nhìn Kình từ đầu tới chân.

"Thằng nhỏ ông đèo nói đó."

"Dạ."

"Ông đèo mở cho con rồi hả. Tôi nghe tiếng đá."

"Dạ. Ông mở vì ông muốn."

"Ổng lúc nào cũng nói vậy." Thần thác không cười. "Tôi biết con xuống đây làm gì. Tôi nói trước cho con khỏi mất công."

"Dạ, ông nói."

"Hai năm mất mùa. Ruộng dưới thác chết. Người ta không có gì cúng. Tôi đói, đói tới mức nước tôi mỏng như sợi chỉ, con thấy rồi." Ông chỉ lên tờ giấy. "Tôi nhận cái này. Lễ Giám cho tôi ăn no. Ruộng dưới thác no. Năm nay mười sáu thửa gặt được."

"Dạ. Con thấy."

"Sổ ghi tôi canh cửa. Sổ không ghi tôi được chớp mắt."

Kình không nói đừng. Nó không nói bỏ. Nó ngồi trên tảng đá ướt, hai tay ôm gối, nhìn cái bụng tròn của ông.

"Ông ăn có ngon không?"

Thần thác nhìn nó. Ông há miệng, rồi ngậm lại. Ông nhìn lên tờ giấy, nhìn xuống chân mình đứng trong nước.

"Con hỏi cái gì?"

"Lễ Giám. Ông ăn có ngon không ông?"

"Chưa ai hỏi tôi câu đó."

"Ông đèo cũng nói vậy."

Ông thần im một lúc lâu. Nước thác đổ sau lưng ông ồ ồ không ngớt.

"No," ông nói. "No mà không ngon."

"Sao không ngon?"

"Lễ Giám làm đúng giờ, đúng lễ, đúng con gà con lợn. Người đọc thì đọc giấy. Không ai nói với tôi câu nào ngoài giấy." Ông nhìn ra phía bản, nơi lẽ ra có khói bếp. "Hồi trước bà Then đi qua, bà hát, bà để lại cho tôi một chén rượu men lá. Một chén. Tôi đói, mà tôi nhớ chén đó."

"Dì Lường hả ông?"

"Bà đó. Bà hát đi qua đây ba mươi năm. Mùa này bà không qua được. Giấy chặn."

Kình gật. Nó ngồi im với ông. Ngồi lâu. Lâu tới mức bụi nước trên tóc nó đọng thành giọt, chảy xuống gáy. Lâu tới mức nó tưởng trời phải sáng rồi, mà trời vẫn tối, đường vẫn sáng mờ màu tro.

"Cá dưới thác mùa này béo không ông?"

"Mùa này gầy. Tháng Ba mới béo." Thần thác ngó xuống vũng nước dưới chân. "Con ăn cá suối chưa?"

"Toòng bắt cho con ăn rồi. Xương nhiều."

"Cá suối phải nhiều xương. Không xương thì nó trôi."

"Dưới miệt con có cá linh. Mùa nước nổi nó lên đầy sông, xúc bằng rổ."

"Cá gì mà xúc bằng rổ?"

"Cá nhỏ, ông. Nhỏ bằng ngón tay. Mà đông lắm."

"Nhỏ thì đi một mình cho khỏi ai thấy. Đi đông làm gì."

"Đi đông thì không ai ăn hết."

Thần thác ngẫm câu đó. Ông không tin. Kình không cãi.

Sau lưng nó, tiếng nhạc ngựa tới gần.

Không còn xa nữa. Gần tới mức nó nghe được từng chuông, chuông lớn chuông nhỏ khua lệch nhau. Có tiếng đàn hai dây trong đó. Có tiếng hát.

Thần thác nghe. Ông nhìn qua vai Kình, về phía con đường. Ông đứng thẳng lại, hai tay buông, mặt nghiêm, như người trực thấy có khách tới cổng.

Kình nói. Nói ngắn.

"Ông không phải bỏ giấy. Ông nhìn đi chỗ khác một lần thôi. Một lần."

Thần thác không đáp.

Tiếng nhạc ngựa gần thêm. Thần thác nhìn Kình, nhìn tờ giấy đỏ trên vách, nhìn con đường. Ông im lâu. Lâu như một đêm nữa.

Rồi ông quay mặt vào màn nước.

Ông đứng như vậy. Lưng hướng về Kình, mặt hướng vào thác trắng, hai tay buông. Ông không bỏ đi. Ông không gỡ giấy. Ông chỉ đứng quay mặt.

Đạo binh đi qua sau lưng Kình.

Nó không quay lại nhìn. Nó ngồi yên trên tảng đá, mắt nhìn xuống nước dưới chân. Nó chỉ nghe. Tiếng nhạc ngựa ào qua như gió qua rừng tre. Tiếng đàn hai dây, trầm, chậm. Ba giọng đàn bà. Một giọng trầm, một giọng chậm, kéo dài từng chữ. Và một giọng khàn, hụt hơi, lên rồi đứt, đứt rồi lên. Nó biết giọng đó của ai.

Tiếng nhạc ngựa đi qua, đi tiếp, đi xa dần về phía nguồn.

Thần thác vẫn quay mặt vào màn nước. Kình đứng dậy. Nó không chào ông, sợ ông phải quay lại để đáp. Nó đi theo tiếng đàn.

Con suối ngược lên quá thác, hẹp lại, rồi mở ra. Nguồn Bó Khoăn. Lúc đi bằng chân thật, chỗ này chỉ là một vũng nước trong giữa khe đá, rêu xanh, không biển, không giấy. Giờ vũng nước mở rộng ra thành một mặt nước lớn. Rộng tới mức không thấy bờ bên kia. Mặt nước phẳng, xám bạc, không sóng.

Ở mép nước có một cái bến. Nhiều chiếc thuyền nhỏ đậu sát nhau. Người trên thuyền chèo, ai cũng chèo, dáng mờ như vẽ bằng khói. Tiếng nhạc ngựa xuống thuyền, chiếc này nối chiếc kia, chuông khua lẫn tiếng mái chèo.

Kình đứng trên bến. Nó không bước xuống. Không ai bảo nó đừng xuống, mà nó không xuống. Nó không phải Then. Nó đi tới đây là hết đường của nó.

Thuyền rời bến từng chiếc. Chiếc thứ nhất, chiếc thứ hai. Kình đếm, rồi thôi đếm. Mặt nước xám nhận từng chiếc thuyền vào trong nó, nhỏ dần, mờ dần.

Chiếc cuối cùng rời bến chậm hơn. Trên mạn có một người đàn bà gầy, quàng vải đỏ trên đầu, ôm cây đàn hai dây trên đùi. Kình thấy bàn tay bà gảy. Tiếng đàn vọng lại qua mặt nước, trầm, đều.

Rồi tiếng đàn ngừng giữa chừng.

Bàn tay bà vẫn gảy. Ngón tay vẫn lướt trên dây, lên, xuống, đúng nhịp. Mà không ra tiếng nào.