Cái khăn nằm dưới đáy gùi, gấp vuông, dưới hai lớp áo và một gói muối.

Piên lôi nó ra. Khăn bạc màu, mép sờn, cái khăn Giám gọi là khăn chầu. Cô đã giặt nó ở máng nước một đêm hồi chợ phiên tháng Tư. Từ đó cô quàng nó hai lần, một sáng ra nương, một hôm đi gặp người của Giám mà chưa tới cầu thang nhà đã tháo ra, rồi gấp lại, nhét xuống đáy gùi. Cô giũ nó một cái. Nếp gấp còn hằn thành chữ thập.

Bà Moóc ngồi bên bếp nhai xôi, cái đĩa xôi đặt trên đùi. Bà hỏi bằng tiếng Tày, miệng còn đầy.

"Khăn gì?"

"Khăn của Giám."

"Đêm nay quàng khăn của Giám lên trời hả?"

"Khăn này Piên giặt rồi."

Bà Moóc ngừng nhai. Bà nhìn cái khăn, nhìn Piên. Rồi bà cười khặc một tiếng, răng còn thưa, gật đầu, nhai tiếp. Bà không hỏi nữa.

Toòng đỡ sốt từ nửa đêm. Sáng ra nó đòi ngồi dậy, mẹ không cho, nó ngồi dậy nửa người, lưng dựa vào cái gối mây. Cộc ngồi cạnh nó trên chiếu, gần đĩa xôi của bà Moóc.

"Dưới miệt tao có con cá linh lớn bằng bắp tay," Cộc nói.

"Cá linh là cá gì?"

"Cá nhỏ. Mùa nước nổi nó lên đầy sông."

"Cá nhỏ sao lớn bằng bắp tay?"

"Con đó lớn. Một con."

"Anh Cộc nói láo."

"Tao nói láo tao làm con cá trê."

"Cá trê là cá gì?"

"Cá có râu. Xấu lắm. Tao không muốn làm cá trê, nên tao không nói láo."

Toòng nghĩ một lúc. "Em nói láo em làm con cá trê."

"Đúng rồi. Mày nói thử câu nào láo coi."

"Em không thích ăn xôi."

"Vậy mày là cá trê."

Toòng cười khục khục, ho. Cộc thò bàn tay duy nhất lên đĩa xôi trên đùi bà Moóc, véo một nhúm, nhét vào miệng. Bà Moóc không thấy Cộc. Bà chỉ thấy đĩa xôi vơi đi một góc. Bà nhìn đĩa xôi, nhìn quanh chiếu, rồi đập bàn tay xuống chiếu một cái, mạnh, kêu "con chuột" bằng tiếng Tày.

Bàn tay bà trúng ngay chỗ Cộc ngồi. Cộc lăn ra, ngửa bụng, nhúm xôi văng ra khỏi miệng.

Toòng cười tới ho sặc sụa, nước mắt chảy ra. Mẹ cười bằng mũi, vai rung trước. Bà Moóc ngó quanh, không hiểu ai cười cái gì, đập thêm một cái nữa cho chắc. Lần này trúng chiếu không.

"Bả đánh tao," Cộc nằm ngửa nói. "Bả không thấy tao mà bả đánh trúng tao."

"Bà đánh chuột," Piên nói.

"Tao đâu phải chuột."

"Cộc ăn vụng thì Cộc là chuột."

Gần trưa, thầy Đức ngồi xuống cạnh bà Moóc, sổ trên gối, hỏi giờ giấc. Thầy hỏi bằng tiếng Kinh, bà đáp bằng tiếng Tày. Piên ngồi giữa, dịch hai chiều.

"Thầy hỏi bà, đêm nay bắt đầu giờ nào."

"Bà nói lúc lửa cao."

"Lửa cao là giờ nào?"

"Bà nói lúc gà lên chuồng xong."

"Tức là giờ Dậu," thầy Đức nói, ghi. "Còn xong lúc nào?"

Bà Moóc nói một câu dài. Piên dịch: "Bà nói lúc nào xong thì biết. Bà nói thầy ngủ đi, đừng ghi."

Bà Moóc nói câu đó không có chữ ngủ. Bà Đeo ngồi tựa vách, nghe ra, liếc Piên một cái. Rồi bà nháy mắt, quay mặt đi, không nói gì.

Thầy Đức gật đầu, ghi thêm một dòng.

Chiều, Kình ngồi ở hiên gọt cái cọc tre để kê đàn. Cọc ngắn, đầu xẻ hai, cho bầu đàn tựa vào khỏi lăn. Nó gọt bằng con dao quắm mượn nhà Tẳng, phoi tre cong lên từng vòng, rơi xuống sàn.

Piên đứng cạnh, tay nắm vạt khăn chàm. Cô định nói. Cô hít vào. Rồi thôi. Cô nhặt một vòng phoi tre, xoắn quanh ngón tay. Lần thứ hai cô mở miệng thì Kình ngẩng lên, cô nhìn đi chỗ khác. Lần thứ ba cô đứng sát hơn một bước.

"Piên muốn nói gì?" Kình hỏi, không ngừng tay.

Cái kia nằm ngay trên đầu lưỡi cô. Ngón cái, hộp son, giọng Uẩn đọc lại chữ mẫu thân.

"Đêm nay Kình ngủ bên bếp," cô nói. "Đừng ra hiên. Ngoài hiên lạnh."

"Tui ngủ bên bếp."

"Ngủ cho ngon."

"Ngủ như heo. Cộc nói tui ngủ như heo."

"Ngon hơn heo."

Kình cười. Nó đưa cái cọc tre lên ngắm, thổi phoi. "Vầy được chưa Piên?"

"Được."

Cô không nói cái kia.

Chập choạng, thầy Khiêm từ nhà Tẳng sang, tay nải thuốc trên vai. Thầy bắt mạch mẹ một lượt nữa trước đêm, bắt lâu, mắt nhắm. Piên quỳ bên cạnh chờ.

"Sao thầy?"

"Mạch còn." Thầy mở mắt. "Bà hát được nửa đêm. Quá nửa đêm ta không biết."

"Thầy không biết thì ai biết?"

"Bà biết." Thầy nhìn mẹ. Mẹ nhìn lại, cười bằng mũi. "Ta chỉ biết cái phổi. Cái giọng là của bà."

"Thầy ngồi gần mẹ được không?"

"Ta ngồi gần. Ta cầm chén nước ấm. Bà ho thì ta đưa."

"Thầy đừng ngủ."

"Già rồi, ta ngủ ít." Thầy Khiêm đặt tay nải xuống. "Con lo cái tay con. Lắc cả đêm, tay mỏi thì đổi tay. Đừng để nhịp hụt."

"Sao thầy biết phải lắc cả đêm?"

"Ta nghe bà Đeo dặn con từ trưa. Ta già chứ ta chưa điếc."

Tối, lửa bếp được cời lên. Mẹ gọi cô lại gần, giọng khàn tới mức chỉ còn hơi, phải ghé tai mới nghe.

"Con có gì nói mẹ?"

"Không."

Mẹ nhìn cô lâu. Mắt mẹ sáng, sáng hơn mấy ngày nay, như hai hòn than vừa thổi.

"Ừ," mẹ nói. "Mai nói."

Mẹ lấy dải vải đỏ trong cái bọc trên bàn thờ Then, quấn lên đầu, một vòng, hai vòng, giắt mối ở thái dương. Rồi bà cầm chùm xóc nhạc, đưa sang. Piên đưa hai tay đón. Chùm chuông đồng lạnh, nặng hơn cô nhớ.

Cô quàng cái khăn đã giặt lên vai.

Lửa bếp được cời cho cao, cao tới gác. Bà Đeo và bà Moóc ngồi hai bên. Mẹ đặt cây đàn hai dây lên đùi, vặn trục, lên dây. Bà gảy thử một tiếng. Tiếng đàn trầm, rung lâu dưới mái gianh.

Bên kia bếp, Kình đã nằm nghiêng, gối đầu lên cánh tay, mắt nhắm. Cộc ngồi trên hông nó. Thầy Đức ngồi cạnh, cuốn sổ mở trên gối, cây bút chấm mực sẵn.