Piên vắt cái giẻ ướt, lau lên bầu nậm cây đàn, lau từng vòng từ miệng bầu ra ngoài. Lớp khói đen bong ra thành vệt, để lộ màu vỏ bầu nâu thẫm bên dưới.

Kình ngồi đối diện, hai tay đỡ cái cần đàn dài cho khỏi chạm sàn. Cần trơn, không phím, dài hơn cánh tay nó. Đầu cần có ba cái trục. Hai trục quấn dây căng. Cái thứ ba trống, một đoạn dây đứt cuộn tròn quanh chân trục như con sâu ngủ.

"Cầm thấp xuống," Piên nói.

"Thấp cỡ nào?"

"Cỡ đó. Đừng để dây chạm áo Kình."

Mẹ Piên ngồi dựa cột bên bếp, chăn chàm quấn ngang người, mắt nhìn cây đàn không rời. Bà đợi Piên lau xong vòng cuối mới nói. Câu rất ngắn, tiếng Kinh, nói cho cả Kình nghe.

"Mẹ lên. Một lần. Cho cả vùng."

Piên ngừng tay. Cái giẻ nhỏ một giọt nước xuống chiếu.

Cô nói một tràng tiếng Tày, nhanh, cao. Kình nghe ra chữ "me", nghe ra chữ "fạ" hai lần. Mẹ Piên không đáp. Piên đổi sang tiếng Kinh, như để chắc là có người làm chứng.

"Me ho ra máu. Me không hát nổi giọng cao. Bà Đeo lên không được, me cũng biết mà nè."

"Biết."

"Biết mà me còn đi?"

"Ai?"

Piên há miệng. Cô không nói được tên nào. Bà Đeo vừa lắc đầu đi về. Bà Then nào khác trong thung lũng cũng già hơn bà Đeo.

"Piên," cô nói, rồi ngừng. "Piên đi thay."

"Con chưa có sắc. Con chưa có đàn."

"Thì để năm sau."

"Sương năm nay." Mẹ Piên chỉ ra cửa, chỗ bụi chuối cháy đen. "Thằng Toòng năm nay."

Piên cúi xuống cây đàn, lau tiếp, lau đúng chỗ đã sạch. Kình nhìn hai mẹ con. Nó hiểu chừng một nửa. Nửa kia nằm trong mấy câu tiếng Tày, nó chỉ nghe ra cái giọng, giọng Piên run ở cuối câu.

Mẹ Piên quay sang Kình.

"Con với Piên. Đi kêu bà Đeo. Kêu bà Moóc. Bên kia suối."

"Dạ."

Bà Vi Thị Moóc ở bản bên kia suối, người già nhất thung lũng, Piên nói vậy khi hai đứa xuống thang. Đường sang bản bên trơn sương, đá lát lối mòn phủ một lớp trắng như mỡ đông.

Thầy Đức đi theo. Thầy quấn cái chăn bông kín đầu, chỉ thò mặt với một bàn tay.

"Thầy ở nhà đi thầy," Kình nói. "Con đi rồi con về."

"Người áp tải không rời người bị áp tải quá một tầm nhìn."

"Sương vầy thì tầm nhìn có mười bước."

"Thì tôi đi cách cậu mười bước."

Thầy trượt chân lần thứ nhất ở dốc xuống suối, ngồi phịch xuống đá, chăn bung ra một góc. Lần thứ hai ở bậc đá bên kia, một chân thụt xuống nước. Piên quay lại, không nói gì, nắm cổ tay thầy dắt đi.

"Cảm ơn cô."

"Thầy bước theo chân Piên."

"Chân cô nhỏ quá, tôi bước không vừa."

"Thầy bước nửa chân."

Cộc rúc trong cổ áo Kình, chỉ ló hai cái tai với khúc tay cụt. Nó chửi trời bằng giọng miệt dưới, chửi một tràng không lặp chữ nào.

"Trời gì mà lạnh như cái hũ mắm để quên ngoài hiên. Trời đất quỷ thần thiên địa ơi."

"Trời trên này không hiểu tiếng miệt dưới đâu," Kình nói.

"Không hiểu thì tao chửi chậm lại."

Ông Táo gánh hàng lẽo đẽo đi sau cả bọn tới đầu bản. Ông ở dưới gầm nhà trưởng bản với thằng lái buôn, thấy có người đi thì đi theo cho có chuyện. Ông vừa đi vừa nói với Cộc, không nhìn Kình.

"Dưới xuôi bàn nhau là vì cái dòng không rõ. Bàn từ rằm tháng Bảy. Mà có ông nói nhờ nghe chuyện thằng nhỏ cho thần chọn mới dám."

"Ông nào nói?" Cộc hỏi.

"Ông Táo một nhà hàng xén ở trấn. Ổng nhát. Ổng nói nghe chuyện đó ổng mới dám."

"Ổng nhát thì ổng đổ cho người ta."

"Tôi cũng nói vậy. Tôi nói rồi, thằng nhỏ có xui ai đâu." Ông Táo vuốt râu. "Mà lời đồn đâu cần nó xui."

Kình nghe. Nó không quay lại. Nó bước nhanh hơn, nhanh tới mức thầy Đức phía sau gọi với.

Nhà bà Moóc ở cuối bản bên kia, mái gianh thấp tới mức Kình phải cúi đầu mới vào được gầm hiên. Bà ngồi bên bếp, nhai trầu, nghe Piên nói một hồi tiếng Tày. Bà không hỏi lại câu nào. Bà nhổ bã trầu vào tro, nói hai câu ngắn.

"Bà nói sao Piên?" Kình hỏi nhỏ.

"Bà hỏi me còn mấy dây."

"Rồi Piên nói sao?"

"Piên nói hai."

"Bà nói gì nữa?"

"Bà nói hai dây thì đủ đi. Không đủ về."

Bà Moóc nhìn sang Kình một cái, không hỏi nó là ai. Bà với cây gậy, chống đứng dậy.

Về tới nhà thì quá trưa. Piên ở lại bên bản kia giúp bà Moóc sửa soạn. Thầy Đức về gian ngoài thay cái quần ướt. Bên bếp chỉ còn Kình với mẹ Piên, và Toòng ngủ say trong chăn.

Mẹ Piên nhìn nó. Bà nhìn lâu, như người ta nhìn con trâu mới mua coi có khỏe chân không.

"Con đi được," bà nói. "Dì thấy rồi."

"Dạ. Đêm sau cầu an dì nói rồi."

"Ừ. Đêm đó. Ngựa của dì chạy."

Kình ngồi im. Hôm cầu an cho bé nhà Slương, nó ngồi dựa vách, ngủ gật, rồi đi. Dì biết. Piên thì nó nói dối, nói nó ra ngoài đi tiểu.

"Piên biết chưa dì?"

"Chưa."

"Dì không nói với Piên hả dì?"

"Nói làm gì." Bà ho nhẹ. "Đêm ba mươi, con đi trước."

"Dạ."

"Không xin ai bỏ giấy. Hỏi thôi."

"Dạ. Con hỏi thôi."

Bà gật. Bà không nói thêm chữ nào. Kình gật lại.

Chạng vạng hai mươi chín, tiếng nhạc ngựa leng keng qua sân. Bà Moóc tới, ngồi trên lưng một con ngựa thồ nhỏ, người còng như con tôm khô, khăn chàm quấn kín tai. Piên dắt cương đi trước, bà Đeo đi sau, ôm cây đàn của mình.

Đêm đó ba bà Then ngồi quanh bếp nhà Piên. Ba cây đàn tính tựa vách, bầu nậm kề bầu nậm. Hai cây đủ ba dây. Cây của mẹ Piên, vừa lau sạch khói, vẫn hai dây.