Mẹ Piên quỳ bên bếp, cắm một nén hương vào cái ống tre dựng sát hòn đá kê bếp, như bà vẫn làm mỗi đêm rằm. Khói lên thẳng một sợi, chạm gác bếp thì tản ra.

Kình ngồi trên bậc thang trong cửa, gác một chân lên bậc trên, đếm trên đầu ngón tay. Hai mươi hai. Hai mươi ba. Nó gập ngón áp út xuống.

"Giờ này dưới Vàm Tre ông Táo nhà ngoại cưỡi cá đi rồi," nó nói với Cộc.

"Lão đi sớm. Năm nào cũng đi sớm cho kịp xếp hàng." Cộc ngồi trên vai nó, lông xù phồng gấp rưỡi vì rét. "Năm nào lão cũng chen lên đầu."

"Sao mày biết?"

"Lão khoe. Năm nào về cũng khoe."

Kình ngó sang hòn đá cạnh bếp. Đá xám, nhẵn một bên vì bao nhiêu năm tay người lau. Nhúm cơm mới từ hồi tháng Chín không còn, chỉ có nén hương.

"Dì ơi. Đêm nay Táo dưới xuôi lên hết. Táo nhà dì vẫn ngồi nhà, dì nói rồi mà dì."

Mẹ Piên quay lại, nhìn nó như nhìn đứa nhỏ hỏi lại chuyện trời có ở trên đầu không.

"Ngồi. Trông lửa."

"Dạ, con nhớ. Mà đêm nay người ta gọi là đêm đi báo cáo, dì."

Bà không hiểu chữ báo cáo. Bà nhìn Toòng. Toòng đang ngồi bóc vỏ hạt dẻ nướng, ngẩng lên, nói bằng thứ tiếng Kinh cụt ngủn, lơ lớ như mẹ nó.

"Thần đá không đi. Ai đi thì lửa tắt. Lửa tắt thì nhà lạnh. Anh Kình hỏi ngu."

"Toòng."

"Chị Piên nói em vậy đó. Em nhỏ, em cũng hỏi."

Piên ngồi bên kia bếp, đang khâu lại quai gùi, không ngẩng lên. "Piên nói em hỏi ngu. Piên không nói anh Kình."

"Vậy ai báo cáo nhà này hả dì?" Kình hỏi.

Mẹ Piên cười bằng mũi, vai rung trước khi ra tiếng.

"Báo gì. Nhà có ba người với con ma."

Bà gật về phía vai trái Kình. Rồi bà với cái bầu rượu men lá, rót một chút vào cái chén sứt, đặt xuống sàn cạnh chân Kình, đúng chỗ Cộc thò tay xuống được.

"Bả gọi tao là ma," Cộc nói nhỏ.

"Thì mày là ma."

"Tao là ma có học." Cộc nhảy xuống, ôm chén rượu bằng bàn tay duy nhất, hít một hơi. "Mà rượu nhà bả ngon. Thôi kệ, ma thì ma."

Giờ Hợi, thầy Đức tháo cái chăn khỏi đầu, ngồi dậy bên ngọn đèn dầu. Cuốn sổ tuần vùng đặt trên gối. Thầy lấy một nén nhang từ túi vải, châm vào đèn, cắm vào cái lỗ khoét sẵn trên tấm ván. Nén nhang điểm danh. Đêm nào thầy cũng thắp, đúng phép tuần vùng, từ hồi ở trên thuyền tới giờ, thường là lúc cả nhà đã ngủ. Đêm nay thầy thắp sớm.

Nén nhang cháy được một đốt thì lệch. Đầu lửa ăn vào một bên, nghiêng đi như có ai thổi. Rồi tắt ngang thân. Khói đứt.

Cả bếp im.

Thầy Đức nhìn nén nhang. Rồi thầy nhìn Kình.

"Nhang tắt là có vong lạ, hoặc có người gọi chui gần đây. Đúng phép tôi phải ghi."

Kình giơ hai tay lên, hai bàn tay mở ra cho thầy thấy.

"Con ngồi đây nè thầy. Con đếm ngón tay. Con có gọi ai đâu."

"Tôi chưa nói cậu gọi."

"Thầy nhìn con."

"Tôi nhìn cậu vì cậu ngồi trước mặt tôi."

Cộc đặt chén rượu xuống. Lông trên lưng nó dựng lên từng túm. Nó nhảy khỏi bậc thang, men theo vách bếp, đi chậm, đầu nghiêng như con mèo nghe chuột. Nó dừng ở góc tối sau cái gùi củi, cách hòn đá bếp một sải tay.

"Ra đây."

Góc tối không động.

"Tao thấy cái mũ của ông rồi. Ra đây."

Từ sau gùi củi, một ông già nhỏ xíu bò ra, cao chừng bằng cái chén. Râu dính bồ hóng. Cái mũ giấy cánh chuồn lệch hẳn sang một bên, một cánh gãy gập. Kình nhận ra ông. Ông Táo ngồi trong nồi đất của gã lái buôn hồi phiên chợ cơm mới.

"Tôi không lên," ông Táo nói liền, chưa ai hỏi. "Dưới xuôi không ai lên. Tôi trốn cho chắc."

"Ông trốn việc mà trốn vô bếp người ta," Cộc nói.

"Bếp có lửa thì tôi vô."

"Bếp này có chủ rồi."

"Tôi biết! Tôi chào rồi! Tôi đâu có đụng hòn đá!"

"Chào ai? Ông chào hồi nào?"

"Hồi tối. Lúc bà kia cắm nhang. Tôi chào từ xa."

"Từ xa là bao xa?"

"Từ sau gùi củi!"

"Vậy là trốn chớ chào gì."

"Mày là cái thá gì mà hỏi tôi? Mày cũng có phải người nhà này đâu!"

"Tao có chén rượu." Cộc chỉ cái chén. "Ông có gì?"

Ông Táo ngó cái chén, ngó Cộc, râu run run. "Thằng lái buôn ngủ bên nhà trưởng bản, chờ phiên cuối năm. Bếp nhà đó đông người, ồn. Tôi qua đây ngồi một đêm thôi. Một đêm. Sáng mai tôi về nồi."

Mẹ Piên nãy giờ ngồi im, nhìn về góc tối. Bà không hỏi ai. Bà giơ tay chỉ cái chỗ sát cửa bếp, xa hòn đá nhất trong nhà, chỗ người ta để đôi guốc.

"Khách. Ngồi đây."

Ông Táo đứng sững. Rồi ông khom lưng, chỉnh lại cái mũ, lạch bạch đi tới chỗ bà chỉ, ngồi xuống đúng chỗ đó. Hai tay đặt trên gối. Không dám nhích.

Toòng lăn ra sàn cười. Nó cười tới đá chân vào cái rổ hạt dẻ, hạt dẻ lăn khắp sàn.

"Ông già cái nồi! Mẹ bắt ngồi chỗ guốc! Ông già cái nồi!"

Kình chồm tới bịt miệng nó. Toòng cười trong lòng bàn tay Kình, nước miếng ướt cả kẽ ngón. Piên cúi mặt xuống cái quai gùi, vai rung. Mẹ Piên cười bằng mũi, rồi ho, rồi lại cười.

"Thằng nhỏ đó thấy tôi?" ông Táo hỏi, mặt khổ sở.

"Nhà Then," Cộc nói. "Con nít nhà này thấy hết."

"Trời đất. Lên núi mà cũng không yên."

Thầy Đức không cười. Thầy rút một nén nhang khác, châm, cắm vào lỗ cũ. Nén nhang mới cháy thẳng.

Thầy chấm bút. Thầy viết, đọc thành tiếng từng chữ như mọi lần, giọng đều.

"Nhang tắt giờ Hợi. Vong lạ là một ông Táo dưới xuôi không chịu lên trời. Không có người gọi chui."

Thầy thổi trang mực, gấp sổ. Thầy kéo cái chăn bông trùm qua đầu, quấn hai vòng, chỉ chừa ra một khe nhỏ, như cái kén. Trong kén vọng ra một câu.

"Mai lạnh lắm à."