Cốm nếp non dính vào chày, Kình nhấc lên thì cả cục xanh kéo theo, dài như sợi kẹo.

Toòng ngồi bên cối gỗ, hai tay thoăn thoắt đảo cốm, miệng cười toe toét. Sáng mùng chín tháng Chín, cả bản dậy từ lúc gà chưa gáy. Mùi nếp rang, mùi lá trám ngâm, mùi khói rơm quện thành một thứ hương chẳng ai gọi tên được mà ai cũng nhận ra là mùa gặt.

"Cao chút, anh nhấc," Toòng nói. "Chày cao, cốm dẹt đều."

"Anh nhấc cao rồi."

"Chưa cao."

"Cao nữa là chày bay."

"Bay thì bắt lại."

Cộc ngồi trên cột sàn, ôm một nắm cốm nóng trong lòng bàn tay, thổi phù phù cho nguội, cái đuôi lông xù vắt ngang đầu gối. "Mày giã như đập đầu giặc."

"Cộc giã thử đi."

"Tao một tay, giã làm sao?"

"Vậy thì im."

"Tao im." Cộc nhét cốm vô miệng, nhai. "Cốm ngon."

"Cộc ăn lén."

"Ăn lén là ăn khỏi bị phạt." Cộc liếm ngón tay. "Mẹ Piên chưa phạt tao ăn cốm."

"Mẹ Piên phạt chuyện khác."

"Chuyện khác đã hết phạt rồi."

Toòng ngừng đảo cốm, ngước lên. "Hai anh nói chuyện với ai?"

"Nói với nhau."

"Anh Cộc ngồi cột. Anh Kình ngồi dưới. Nói chuyện bằng gì?"

"Bằng... bằng mắt," Kình đáp.

"Giỏi."

"Giỏi lắm."

Trong gian giữa, bàn thờ đã dọn. Mâm xôi trám đen, con gà luộc, bát cơm mới úp tròn, nén hương đang cháy lặng lẽ. Kình đứng ngoài cửa sàn, không bước qua ngưỡng. Nó nhớ lời Piên dặn từ đầu mùa: khách không quay lưng vô bàn thờ. Nó bước lùi ra một bước, đứng nghiêng.

Mẹ Piên làm lễ. Bà quỳ trước mâm, hai tay chắp. Giọng bà nhỏ, yếu, không hát, chỉ khấn, từng câu rời rạc như hạt gạo rơi vô ống tre. Piên quỳ sau lưng bà, đầu cúi sát.

Lễ xong, Piên đứng dậy, ra cửa. Khuê chờ ở đó.

"Khẩu mấư," Piên nói.

"Khẩu mấư," Khuê lặp lại, tròn vành rõ chữ, như đọc bảng mỹ tự.

"Đúng rồi. Là cơm mới."

"Chin khẩu mấư?"

"Là ăn cơm mới."

"Muội ghi vô sổ tay." Khuê rút bút. "Khẩu mấư. Chin khẩu mấư."

Kình đứng gần, thò đầu vô. "Chim khẩu mấư. Ăn cơm mới."

"Kình đọc sai dấu," Piên nói.

"Sai đâu?"

"Chin. Không phải chim."

"Chin."

"Chin."

"Chim."

"Chin."

Khuê cúi xuống sổ tay che miệng. Piên mím môi. Kình gãi đầu, thề lần sau không đọc nữa. Không ai tin nó.

Chiều tối, trưởng bản Tẳng mời cả đoàn ăn cơm mới ở sân nhà ông. Mâm trải dài trên chiếu cói, đầy xôi trám đen, thịt gà, canh măng, bát cốm xanh, và những chén rượu men lá rót đầy. Tẳng đứng lên giữa mâm, giơ chén cao.

"Năm nay thác no," ông nói. "Ruộng no."

"Vâng," Thạc nâng chén đáp. "Mười bảy thửa dưới thác. Mười sáu thửa gặt được."

"Mười sáu!" Tẳng reo. "Một thửa chờ sang năm!"

"Một thửa chờ sang năm."

Tẳng rót rượu cho thầy Đức. Thầy giơ tay chắn miệng chén.

"Thưa ông, tôi uống nửa chén."

"Nửa chén thì rượu buồn."

"Rượu buồn thì tôi tỉnh. Đúng phép."

"Phép nào mà bắt tỉnh trong ngày vui?"

"Phép của người ghi sổ." Thầy Đức nâng nửa chén. "Mai tôi còn phải nhớ hôm nay."

Cả mâm vỗ tay. Tiếng tay vang lẫn tiếng cười, tiếng chén chạm. Một người đàn ông trong bản đứng lên hát một câu ngắn, rồi ngồi xuống. Mẹ Piên không có mặt. Chỗ bà ngồi ở đầu mâm bỏ trống, đặt sẵn một chén cơm úp.

"Bà Lường không tới?" Tẳng hỏi Kình, giọng hạ thấp.

"Dạ. Dì mệt."

"Mệt." Ông gật chậm. "Cơm mới mà bà không ăn. Năm nào bà ăn đầu tiên."

"Con để phần dì."

"Cậu để phần?"

"Dạ. Con đem về bằng lá chuối."

"Tốt." Tẳng vỗ vai nó. "Cậu là đứa tử tế."

Khuê ngồi cạnh Kình, tay cầm miếng xôi, nói nhỏ.

"Cuối năm kết sổ. Muội sẽ xem dòng ở Vàm Tre."

"Cái dòng chái sau hả?"

"Dòng không rõ. Dòng Táo nhà bà Tư khai mỗi năm."

Kình nhìn cô. "Xem rồi làm gì?"

"Xem trước." Khuê cắn xôi. "Muội chưa biết làm gì."

"Muội xem thì xem. Đừng làm gì."

"Muội không hứa."

Trên vai Kình, Cộc đang bốc xôi ăn, nghe cả. Nó không ngẩng lên. Một hạt xôi dính trên râu, nó chùi bằng khúc tay cụt.

Uẩn ngồi bên kia mâm đã say, mặt đỏ, khăn len tuột xuống. Hắn cầm chén rượu đứng dậy, chao đảo bước qua mấy người, dừng trước chỗ Piên ngồi.

"Cô con đồng," hắn nói, hơi thở đầy rượu. "Cô Piên."

"Gì."

"Năm sau cô xuống Giám. Học chính có lời khen cô."

Piên ngẩng đầu. Mặt cô trắng đi.

"Lời khen gì?"

"Lời khen." Uẩn cười ngờ nghệch, tay vung. "Lời khen to. Học chính... không nói trước."

"Thư lại Uẩn," Thạc gọi từ đầu mâm, giọng không cao, vừa đủ.

Uẩn khựng. Hắn ngồi phịch xuống, bưng chén uống cạn. Piên đặt chén xuống chiếu, nhẹ tay, rồi đứng lên, quay lưng đi ra.

"Piên," Kình gọi.

Cô không quay lại.

Nó đứng dậy khi Khuê giữ tay áo. "Để muội đi," Khuê nói.

"Không. Để tui."

Khuê nhìn nó, buông tay.

Kình ra khỏi sân. Phía sau nhà trưởng bản, dưới bóng cây trám, có máng nước gỗ. Trăng mồng chín treo trên ngọn trám, ánh bạc đổ trên nước. Piên đứng đó, cúi người, rửa một cái chén sành. Cái chén đã sạch, không dính gì. Cô rửa, rửa mãi, nước chảy tràn qua miệng chén.

Gió đưa tiếng nước chảy về phía nó, đều đều và lạnh, lẫn tiếng sành chạm vào gỗ máng. Kình đứng lại cách đó năm bước. Nó không lại gần. Cũng như đêm hồi tháng Tư, nó đứng dưới gầm sàn, nhìn cô giặt cái khăn bạc màu dưới trăng.