Bó lúa đầu tiên treo lên giá gác bếp, đòn tre cong xuống dưới sức nặng của bông chín.

Kình đứng trên ghế đẩu, hai tay nâng bó lúa, buộc chặt vô thanh ngang bằng dây lạt, chỗ khói bếp sẽ hun suốt mùa đông để sấy hạt giống cho vụ sau. Đó là bó lúa của thửa nó cấy hồi tháng Năm, cái thửa hàng xiêu như võng. Bông nào cũng nặng trĩu, hạt chắc, vàng thẫm, thơm mùi nắng.

Đã hơn một tháng kể từ rằm tháng Bảy. Hè trôi qua giữa tiếng ve, tiếng suối, và những buổi chiều mưa dài. Giờ là cuối tháng Tám. Thung lũng vàng từ sườn núi xuống tận chân thác.

"Tay anh cắt như cắt tóc!" Toòng chê, đứng giữa thửa ruộng, lưỡi hái nhỏ trong tay. "Phải nghiêng. Nghiêng. Như vầy."

Kình nhìn Toòng cắt. Cổ tay thằng nhỏ xoay một cái, ngọt sớt, cả bó bông ngã vào lòng tay trái. Kình bắt chước, cắt lệch, đứt nửa chừng, kéo lên một nắm rơm lẫn bùn.

"Anh làm hư rồi."

"Anh đang học."

"Học hoài không được."

"Học chậm thôi."

"Anh học chậm hơn trâu." Toòng đếm trên đầu ngón tay. "Trâu học một ngày. Anh học một tháng."

"Trâu học gì?"

"Đi bờ. Ruộng không rớt."

"Anh có rớt hồi nào đâu."

"Hôm kia anh rớt."

"Hôm kia anh nghỉ."

"Nghỉ trong bùn."

Cộc ngồi trên bờ ruộng, ăn một nắm cốm sống, nhai kêu rau ráu. "Nói trúng."

"Cộc đừng phụ họa."

"Tao nói thiệt." Cộc nuốt. "Hàng cấy mày xiêu, cắt mày cũng xiêu. Có tật thì có tật tới cùng."

"Hàng xiêu mà lúa không xiêu," Kình cãi. Nó giơ bông lúa chắc nịch ra khoe. "Coi nè. Thẳng đứng."

"Lúa đâu có biết ai cấy."

Kình nhìn bông lúa trong tay. Hạt lúa nặng, ấm. Nó không cãi tiếp.

Chiều, Thạc gom sổ, đếm hòm, xếp thành chồng ngay thẳng ở nhà trưởng bản. Ông đứng giữa, gập từng ngón tay đọc số. Tẳng ngồi bên cạnh, thầy Đức đứng cửa, Kình ngồi xổm ngoài hiên nghe lỏm, tay xoắn cọng rơm.

"Tôi xin tuyên bố," Thạc nói, "đoàn kiểm kê sẽ xuống núi sau Tết cơm mới, trước đợt rét đầu mùa. Để kịp nộp sổ kết năm."

"Mấy ngày nữa?" Tẳng hỏi.

"Ngay sau mùng chín tháng Chín."

"Ông Học chính đi rồi, ai coi cái biển?"

"Lính ở lại. Sáu người, giữ biển Cửa Hai." Thạc dừng. "Theo quy định, tùy hành về cùng đoàn."

Thầy Đức không động đậy ở cửa. "Giấy áp tải của tôi có trước," thầy nói.

"Thầy Lâm."

"Hạn định là tôi định."

"Thưa thầy, tôi biết." Thạc nhìn thầy. Ông gập một ngón tay, rồi hai, rồi buông. "Quy định của đoàn và giấy của thầy đụng nhau ở một chỗ."

"Chỗ nào?"

"Người tùy hành. Quy định đoàn nói người tùy hành về cùng đoàn. Giấy thầy nói người áp tải chịu trách nhiệm người bị áp tải."

"Cậu ấy là người bị áp tải của tôi."

"Cậu ấy là người tùy hành của tôi."

"Cậu ấy là cả hai."

"Ừ. Cả hai." Thạc im một nhịp. Ông không cãi. Ông cũng không nhượng. "Thầy ghi vào sổ thầy. Tôi ghi vào sổ tôi."

"Đúng phép."

"Đúng phép."

Hai người nhìn nhau, mỗi người cầm cuốn sổ của mình, như hai cây bút gác hai bên cùng một tờ giấy chưa ai đặt xuống.

Thầy Khiêm từ buồng bên bước ra, tay cầm tách thuốc nguội. Thầy chống tay vô khung cửa, thở một hơi chậm.

"Ta ở lại," thầy nói.

Thạc quay sang. "Thưa thầy?"

"Lính ở lại thì phải có y quan. Sáu người, một mùa rét." Thầy nhấp một ngụm thuốc, nhăn mặt. "Ta coi cho họ."

"Dạ. Thầy thấy sao thuận thì làm."

"Ta thấy thuận."

Khuê đứng cạnh Thạc từ nãy, ôm cái tráp giấy trước ngực, nhìn xuống nền nhà. Giờ cô ngẩng lên. "Con xuống theo đoàn, thưa Học chính. Con mang sổ."

"Ừ. Cô mang."

Kình ngoài hiên nghe tới đó, bàn tay xoắn cọng rơm đứt đôi. Nó ném hai nửa xuống sân. Thầy Đức bước ra hiên, ngồi xuống bậc cạnh nó, sổ trên đầu gối.

"Thầy, con ở lại thiệt hả?"

"Giấy tôi có trước."

"Ông Thạc chịu hả thầy?"

"Ông ghi sổ ông. Tôi ghi sổ tôi." Thầy Đức mở sổ. "Hai quyển sổ không đánh nhau được. Chỉ nằm cạnh nhau."

"Nằm cạnh nhau mà khác nhau."

"Khác thì để Giám xét." Thầy chấm bút. "Còn bây giờ cậu ở lại. Chừng nào tôi còn ở."

"Thầy ở bao lâu?"

"Hạn định là tôi định."

"Thầy nói câu đó hoài."

"Câu đó đúng hoài."

Khuê bước ra, đứng cạnh thang, tráp giấy vẫn ôm trước ngực. "Huynh."

"Tui nghe hết rồi."

"Muội sẽ viết thư. Đúng thể thức."

"Tui trả thư. Không đúng thể thức."

"Cũng được." Khuê gật, rất nghiêm. "Muội sẽ đọc, rồi sửa trong đầu."

"Sửa gì?"

"Sửa cho đúng thể thức."

"Vậy sao gọi là đọc?"

"Gọi là đọc có sửa."

Chiều tối, lính khiêng đồ ra. Họ bê từng thùng sổ buộc dây, chất trên ngựa đậu ngoài sân nhà trưởng bản, thở hồng hộc dưới ánh nắng cuối ngày vàng như mật, bụi rơm bay lờ lờ. Hòm cuối cùng đi sau cùng, hòm gỗ khóa đồng, bốn người lính khiêng, đòn tre cong xuống, đặt lên lưng con ngựa đầu tiên. Thạc đi theo, đứng cạnh, gật với tên đội trưởng.

Kình ngồi trên bậc thang, nhìn đám người di chuyển. Phía bên kia sân, Piên đang phơi lúa trên tấm chiếu tre, cầm cái cào gỗ trở từng lớp bông vàng. Cô cào đi, cào lại. Cùng một chỗ. Lần thứ nhất, lần thứ hai, lần thứ ba.

Một con ngựa hí lên, giật dây cương. Kình quay đi xem lính cột lại dây buộc hòm, siết từng vòng, chắc tay. Khi nó quay lại, Piên vẫn cào đúng chỗ cũ, lúa ở đó đã khô từ lâu.