Toòng chạy về, hai tay ôm một con cá suối còn quẫy, la từ chân cầu thang vọng lên tận sàn.

"Cá về rồi! Dưới thác cá về rồi!"

Con cá to cỡ bàn tay, vảy bạc lấm bùn, đuôi quất vô bụng nó bôm bốp. Toòng không buông. Nó đứng thở dốc, mặt đỏ, mắt sáng như hai hạt than.

"Cá nào?" Kình thò đầu ra khỏi cửa sàn.

"Cá suối! Hai năm không có! Giờ có!"

"Ở đâu?"

"Thửa thứ mười! Nước đầy, cá lên theo!"

"Em bắt để nướng hả?"

"Không. Mẹ nói, thả." Toòng ôm con cá chặt hơn, chưa chịu thả. "Cá về nhà, ở nhà."

"Vậy em chạy về đây làm chi?"

"Cho anh coi."

Mười ngày sau lễ, các thửa dưới thác đã có nước. Tẳng đứng chờ trên bờ ruộng, áo chàm mặc chỉnh tề như sắp đi hội. Ông mời Thạc xuống coi. Thạc đi, Kình đi theo, vì thầy Đức bảo "người bị áp tải đi theo người tùy hành đi theo Học chính", và nó chưa thấy câu đó có nghĩa gì.

Những thửa ruộng bậc thang phía dưới thác nằm trải xuống sườn núi, nước lấp loáng, mạ non xanh rờn. Tiếng ếch nhái vang khắp thung. Có thửa mới cấy xong, lội chân cỏ còn nằm dưới bùn.

"Ông Học chính làm được," Tẳng nói, hai tay chắp ngực. "Nước về."

Thạc đếm bằng đốt ngón tay. "Chín thửa khô. Nay tám thửa có nước." Ông ngưng, ngó thửa cuối còn nứt. "Thửa thứ chín chưa."

"Chưa. Chờ mưa thêm."

"Chờ nước tự đổ xuống." Thạc gật. "Tôi ghi sổ là tám."

Tẳng cười, rồi lui ra xa, để Học chính một mình với cái bờ ruộng. Kình đứng cách ông ba bước.

"Cậu thấy rồi," Thạc nói, không quay lại. "Không khoe đâu. Tôi nói cho cậu nghe thôi."

"Dạ."

"Thần đói thật. Sổ cho ăn thật."

"Dạ. Con thấy."

"Cậu thấy thần, tôi thấy ruộng." Ông đưa tay chỉ xuống nước. "Hai nửa của cùng một việc."

"Ông không thấy thần mà ông tin."

"Tôi tin ruộng. Ruộng có nước hay không, tôi nhìn được." Thạc xoay lại, nhìn Kình với đôi mắt rất yên. "Cậu không giận tôi?"

"Con giận."

"Vì chuyện gì?"

"Con không biết. Chắc vì ông đúng."

"Đúng một nửa thôi."

"Nửa còn lại là gì?"

Thạc im một lúc lâu. Ông gập một đốt ngón tay, rồi thôi, buông thõng. "Tôi chưa đếm xong," ông nói.

"Ông có giận con chuyện trên đèo không?"

"Giận là cảm giác. Sổ tôi ghi điều làm, không ghi cảm giác." Thạc khẽ cười. "Cậu làm đúng điều cậu nghĩ. Tôi làm đúng điều tôi nghĩ. Hai điều ấy đụng nhau, không phải lỗi của ai."

"Ông nói giống người dưới miệt con."

"Miệt nào?"

"Miệt người ta thua nhau mà vẫn ngồi chung mâm."

"Tôi chưa thua." Thạc quay đi, bước lên bờ. "Cậu cũng chưa."

Chiều, Kình lên thác một mình, Cộc trên vai. Dòng nước dày, trắng xóa, đổ ào ào xuống lòng đá đã lấp rêu. Tấm biển đỏ sáng bên gốc cây, mới hơn cả chữ trên đó. Thần thác ngồi cạnh mỏm đá, quay mặt ra thung lũng.

Ông béo ra. Không béo như người béo, nhưng bụng đã đầy, áo đã khô, tóc râu mượt hẳn. Ông liếc Kình, gật.

"Cậu lại đó."

"Dạ."

"Giờ có lễ đều." Ông vỗ nhẹ lên bụng. "Có tên trên giấy. Có biển."

"Dạ, con thấy."

"Cậu thấy sao?"

"Ông ăn được."

"Ăn được." Thần thác lặp lại như nếm chữ. "Ăn được là tốt. Cậu đừng nghĩ khác."

"Con không nghĩ khác." Kình ngồi xuống mỏm đá thấp. "Con muốn hỏi một việc."

"Hỏi."

"Bữa đó bà Then hát tới đây, ông có nghe không?"

Ông già im. Dòng nước đổ ầm ầm giữa hai người. Lâu lâu ông gãi râu, ngón tay gầy kẹp vào lọn bạc.

"Nghe."

"Ông có muốn cho bà qua không?"

Thần thác nhìn tấm biển, nhìn sợi dây thừng buộc, nhìn mấy cây đinh còn sáng. "Muốn hay không," ông nói, "tôi phải hỏi giấy."

Kình định cãi. Nó mở miệng, rồi nhìn cái bụng tròn, nhìn đôi mắt thật thà, nhìn cái ông già mới mười ngày trước còn ngồi hóp bụng nhìn con lợn không chớp. Nó không giận được ông.

"Dạ," nó nói. "Con hiểu."

"Cậu hiểu thì tốt. Tôi không muốn cậu ghét."

"Con không ghét ông."

"Ừ." Ông ngó nước. "Giữ vậy."

Đi xuống dốc, Cộc nhảy qua nhảy lại giữa hai bả vai, lông bị gió thổi xù. Kình bước chậm, mắt nhìn đường.

"Ông Tế Tửu nói đúng phân nửa," nó nói.

"Phân nửa là đúng hay sai?"

"Phân nửa là phân nửa."

Cộc im một lúc, rồi cười khùng khục. "Mày nói giống thầy Đức rồi đó."

"Cộc chê hả?"

"Tao khen. Mà khen kiểu già, khen không vui."

Dưới chân dốc có người đứng chờ. Không phải lính. Một người đưa thư của Giám, áo nâu, nón sụp, đeo túi vải ngang vai, mồ hôi chảy thành vệt trên mặt bụi. Hắn dò từng người, tới Kình thì dừng.

"Sĩ tử Kình?"

"Dạ."

"Có thư gửi cậu, từ Thăng Long."

"Ai gửi vậy?"

"Tôi chỉ đưa. Người viết không dặn tôi nói tên." Hắn lau mặt. "Cậu có thư trả không?"

"Dạ... để con nghĩ."

"Tôi nghỉ ở nhà trưởng bản tới sáng."

Hắn trao một phong bì giấy dó, nét chữ trên mặt ngay ngắn, từng nét thẳng như thước, riêng nét cuối run nhẹ, như tay người viết vừa nhấc bút khỏi giấy. Kình nhận lấy. Nó bóc ra đọc ngay bên bờ suối.

Chỉ một câu.

Kình gấp tờ giấy làm tư, nhét vô bọc vải nâu giắt lưng, cạnh cái muỗng sứt. Nó đứng đó, tay còn đặt trên chỗ nút chỉ đỏ, tới khi Cộc kéo nhẹ tóc nó.

"Đi," Cộc nói. "Thư chạy đâu mà đứng canh."