Ông Tào Lăng Văn Phấy tháo dây buộc cuốn sách giấy dó ố vàng, đặt nó lên chiếu giữa nhà có tang.

Ông già cuối bản mất trong giấc ngủ, tám mươi mốt tuổi. Ông nằm giữa gian, đắp chăn chàm, hai bàn chân thò ra, đèn dầu đặt hai bên. Người ngồi kín chiếu, đàn bà một bên, đàn ông một bên, con nít bị dồn ra cửa. Kình ngồi sát vách, gần cầu thang, Cộc nằm gọn trên vai nó.

"Đừng ngó ông già," Cộc nói nhỏ. "Ngó người sống."

"Sao vậy?"

"Ông đó đi xong rồi. Mấy người này mới còn phải ở lại."

Toòng chui vô ngồi cạnh Kình, kéo tay áo nó, thì thầm bằng tiếng Kinh vụng về.

"Ông già nhất bản. Em nhỏ, ông cho kẹo."

"Kẹo gì?"

"Kẹo mạch nha. Ông nấu một mình. Ai coi, không cho." Toòng sụt sịt. "Giờ ai nấu?"

"Chắc không ai."

"Vậy hết kẹo."

"Anh nấu cho em. Thử."

"Anh nấu cháy."

"Thì ăn kẹo cháy."

"Được." Kình xoa đầu nó. "Bữa nào rảnh."

"Bữa nào là bữa nào?"

"Bữa nào mà em hết khóc."

Toòng quẹt mũi bằng mu tay, không cãi.

Ông Tào đọc từ sách, giọng trầm và đều. Kình không hiểu chữ nào. Nó thấy ông già dùng ngón tay trỏ lần theo từng dòng, mắt gần như nhắm, như người đang đi trong tối mà quen từng bậc.

Uẩn lách vô chiếu, ôm sổ. Thạc sai hắn tới ghi số người mất trong bản cho đủ. Hắn ngồi xổm xuống bên ông Tào, nghiêng cổ nhìn trang sách, nhăn mặt.

"Chữ gì mà như giun bò?"

Ông Tào không ngẩng đầu. "Chữ của tôi."

Chỉ vậy. Giọng không nặng, nhưng Uẩn lùi lại, thụt nửa gối, tay ôm sổ sát ngực. Hắn bò sang chỗ Kình, thì thầm, hơi thở có mùi thuốc lào.

"Cậu đọc được chữ đó không?"

"Không."

"Cậu đọc được chữ của Giám mà không đọc được chữ này."

"Ừ."

"Vậy nó là chữ gì?"

"Chữ của ổng," Kình đáp.

Uẩn nhìn nó như nhìn người vừa nói tiếng lạ. Hắn quay đi, không hỏi nữa.

Mẹ Piên ngồi bên cạnh ông Tào, ôm cây đàn tính hai dây, đầu cần nghiêng về một bên. Piên ngồi sau lưng bà, hai tay cầm cái xóc nhạc. Khi ông Tào đọc xong một đoạn, mẹ Piên bắt đầu hát.

Bà hát phần của mình. Giọng thấp, khàn, không cao. Tiếng xóc nhạc của Piên theo sau đều đều, lách cách như vó ngựa trên đá. Cả nhà im phăng phắc. Kình nghe thấy tiếng đèn dầu xì xì. Nghe tiếng thở của người ngồi cạnh. Không hiểu lời, vậy mà nó thấy hơi thở dịu đi, như nước chảy chậm lại trong lòng suối.

Giữa chừng, bà ngừng.

Không ho. Không run. Bà chỉ ngừng, ngón tay vẫn đặt trên dây đàn, môi hơi hé như định hát tiếp mà không có tiếng ra. Xóc nhạc của Piên chậm một nhịp, rồi dừng.

Bà nghiêng đầu nói một câu tiếng Tày, rất khẽ, với Piên. Piên ngồi cứng như tượng. Cô không dịch.

Kình thấy lạnh dọc sống lưng. Cái lạnh y như hôm đứng dưới chân thác, nước phun tạt vô cổ. Nhưng không có thác trong nhà này. Nó không thấy gì, không đi đâu, chỉ ngồi nguyên trên chiếu mà thấy mình như vừa đi ngang qua một chỗ không có tên.

Ông Tào đọc tiếp một mình. Ông đọc lâu hơn thường lệ, giọng vẫn trầm, không hạ xuống. Cuối cùng ông gấp sách, buộc dây.

Ra khỏi nhà tang thì trời đã tối hẳn. Gió từ ruộng thổi lên mang mùi bùn. Mẹ Piên đi sau, Piên đỡ cánh tay mẹ, từng bước chậm. Kình đi bên kia, giữ cây đèn dầu.

"Piên," nó nói.

"Hả."

"Mẹ nói gì vậy?"

Piên bước thêm hai bậc nữa mới đáp. "Mẹ nói hết đường."

"Đường gì?"

Piên không trả lời.

"Đường nào hết?" Kình hỏi lại, nhẹ hơn. "Đường đi tới nhà ông già hả?"

"Không."

"Đường lên đèo?"

"Kình đừng hỏi."

"Tui hỏi vì..."

"Kình đừng hỏi." Piên ngẩng lên, trong ánh đèn mặt cô trắng, môi mím. "Piên không nói được."

"Tui thấy mẹ ngừng."

"Mẹ ngừng thôi."

"Ngừng sao?"

"Mẹ mệt."

"Mẹ không ho. Mẹ chỉ ngừng, tui thấy rõ."

"Kình thấy gì cũng đừng nói."

"Không nói được hay không muốn nói?"

"Không nói được." Cô nuốt nước bọt. "Kình đừng hỏi nữa. Làm ơn."

Kình im. Nó chưa bao giờ nghe Piên nói "làm ơn".

Đến chân cầu thang nhà sàn, Piên đỡ mẹ từng bậc, đủ chín bậc. Mẹ bước chậm, bàn tay gầy bám vào vai con gái. Đến bậc cuối, bà ho.

Một tràng dài. Không dứt. Người bà gập lại, hai vai rung, tiếng ho khô như tiếng củi gãy. Piên vỗ lưng bà, vỗ mãi, bàn tay vỗ nhanh dần như đang đập cửa. Kình bước lên một bậc, rồi dừng. Nó giơ cây đèn lên cho sáng hơn, mà không biết còn có thể làm gì.

Cộc nhảy khỏi vai Kình xuống tay vịn, nhìn mẹ Piên. Nó không nói câu nào. Kình thì thào.

"Cộc."

"Im."

"Tao chưa nói gì."

"Mày định hỏi. Im."

Bà thở dốc, lấy tay áo chàm lau miệng. Bà ngẩng đầu, nhìn thẳng vô Kình, nhìn rất lâu, rồi nói bằng tiếng Kinh, giọng khản.

"Đèn sáng. Cám ơn."

Rồi bà để Piên dìu vô nhà.

Kình đứng một mình dưới chân cầu thang. Ngoài kia tiếng khóc nhà ông già còn vọng lại, lúc có lúc không. Trong bóng tối cạnh máng nước, thầy Khiêm đã đứng đợi từ lúc nào, tay nải thuốc đeo trên vai.

"Con."

"Dạ thầy."

"Con đứng đây từ nãy?"

"Dạ. Dì Lường ho dữ lắm thầy."

"Ta thấy."

"Thuốc thầy cho dì uống chưa?"

"Rồi. Thuốc cho cái ho thì ta cho đủ." Thầy Khiêm không nói thêm về cái còn lại. "Cầm đèn nãy giờ, tay con lạnh ngắt."

"Dạ. Con không thấy lạnh."

"Người lạnh thì tay lạnh, không cần thấy."

"Dạ."

Thầy Khiêm bước lại, đặt bàn tay run lên vai nó.

"Đêm nay ta thức. Con đi ngủ."