Cái nút lá chuối bật khỏi đầu ống tre, nước suối phụt thẳng vô mặt Kình.

Nó đang cúi sát miệng ống coi bên trong có gì. Giờ nó biết. Có nước. Nước lạnh, tanh mùi rêu, chảy theo cổ áo xuống tới rốn.

"Ra rồi!" Toòng nhảy cẫng trên bờ, hai tay còn cầm cái nút lá. "Nước ra rồi, anh Kình!"

"Tui thấy." Kình vuốt mặt. "Tui thấy trước ai hết."

"Mày thấy bằng mũi," Cộc nói trên vai nó, lông ướt dính từng chòm. "Tao nói đứng xa xa, mày không nghe."

Nước chảy ra khỏi ống, rót vô thửa trên cùng, đầy thì tràn qua bờ đất, xuống thửa dưới, rồi thửa dưới nữa. Kình đi theo dòng nước. Thửa nào đầy mới cho thửa kế tiếp uống. Nó đếm theo chân mình, tới thửa thứ bảy thì dừng.

"Sao không dẫn nước thẳng xuống hết một lượt?" nó hỏi.

Toòng nhìn nó như nhìn người hỏi trâu có biết bơi không. "Thẳng hết, thửa trên khô. Phải chờ."

"Ai quyết thửa nào uống trước?"

"Ông nội. Ông nội đặt bờ. Bờ cao thì uống trước."

"Ông nội em đâu rồi?"

"Mừa fạ." Toòng chỉ lên trời, nói như nói chuyện ông đi chợ chưa về. "Nhưng bờ còn."

"Chờ hoài vậy hả?"

"Chờ. Cấy cũng chờ. Lúa cũng chờ." Toòng chỉ ngón tay xuống bùn. "Anh Kình chờ không được, ruộng đừng xuống."

Cả bản xuống ruộng từ sớm. Đàn ông xắn quần tới háng, đàn bà cột khăn chàm ngang trán, trẻ con ôm bó mạ chạy lăng quăng. Sương mỏng còn bám sườn núi như hơi thở của một con vật lớn. Trưởng bản Tẳng đi đầu, vừa đi vừa chỉ, miệng đọc tên từng nhà. Phía sau ông, Học chính Thạc bước từng bước chắc, áo dài vén cao, tay giữ ống tre đựng sổ.

"Hai năm rồi," Tẳng nói bằng tiếng Kinh chậm. Ông chỉ xuống dưới, nơi những thửa ruộng ở chân thác nứt nẻ, lúa lụi trắng như tóc. "Thác ít nước. Ruộng dưới khô."

Thạc gập từng đốt ngón tay. "Mười bảy thửa ở dưới thác. Hai năm mất chín thửa."

"Ông đếm đúng."

"Xin ông cho tôi biết nhà nào mất nhiều nhất. Sổ cần ghi cho đủ."

Tẳng nhìn Thạc rất lâu. Kình đứng gần, thấy ánh mắt của ông già đó. Không phải ánh mắt nhìn kẻ lạ. Giống như nhìn người mang thuốc tới, dù chưa biết thuốc có ngấm không.

Phía sau, thầy Đức xắn ống quần lên gối, lộ hai ống chân trắng bệch. Cuốn sổ tuần vùng kẹp dưới nách. Thầy bước xuống thửa thứ bảy.

"Đúng phép thì người áp tải phải đi theo người bị áp tải," thầy nói.

"Con xuống cấy chớ đâu có trốn," Kình đáp.

"Cấy cũng là đi."

Thầy bước hai bước, bùn hút mất một chiếc dép. Bước thứ ba, chân kia trượt. Thầy Đức ngồi phịch xuống ruộng, bùn bắn lên tới cằm. Tay phải vẫn giơ thẳng lên trời, nắm cuốn sổ, khô nguyên.

Kình chạy tới. "Thầy! Thầy có sao không?"

"Sổ không sao."

"Con hỏi thầy."

"Tôi nói rồi." Thầy Đức nhìn cuốn sổ trên đầu mình, rồi nhìn xuống nước bùn quanh bụng. "Sổ không sao."

"Té là té, thầy kêu ngồi làm chi," Cộc nói. "Nó bị ruộng ăn rồi mà."

"Tôi ngồi."

"Ngồi hồi nào?"

"Từ lúc tôi quyết định ngồi."

Kình cười tới khuỵu gối. Nó nắm cổ tay thầy kéo, mà bùn trơn quá, kéo không nổi. Toòng chạy xuống giúp, rồi hai đứa nhỏ cùng ngã luôn. Thầy Đức vẫn giơ cuốn sổ, ngồi giữa hai đứa như một ông tượng giơ tay lên trời.

Trên bờ, mẹ Piên đứng dựa cây cột bẻ cành, một tay che miệng. Vai bà rung trước khi tiếng ra. Bà cười bằng mũi, nhẹ như hơi thở, rồi nói một câu tiếng Tày, giọng đều.

Piên đứng cạnh mẹ, tay bó mạ. Cô cũng cười, nhưng kìm lại. "Mẹ nói..." Cô ngưng, thử nghĩ cách nói cho lịch sự. "Mẹ nói thầy giữ sổ giỏi hơn giữ mình."

Thầy Đức quay lại, nhìn mẹ Piên một chặp. Bùn chảy xuống từ tóc thầy.

"Bà nói đúng," thầy nói.

Mẹ Piên hỏi một chữ, bằng tiếng Kinh. "Đau?"

"Dạ không. Chỉ lạnh."

"Nước suối." Bà gật. "Lạnh thì tốt. Lúa thích."

"Lúa thích còn tôi thì không thích."

Mẹ Piên lại cười bằng mũi. Lần này Thạc cũng quay lại. Ông thấy thầy Đức ngồi trong ruộng, bùn tới ngực, tay giơ sổ như cầm cờ. Ông nhìn một lúc, không đếm. Ông chỉ nói với Tẳng bằng giọng rất nhỏ.

"Theo quy định, người áp tải phải giữ sổ khô. Thầy Lâm giữ đúng."

Tẳng cười ngoác miệng. Một người đàn bà trong ruộng ném bó mạ về phía thầy Đức, trúng đầu. Rồi cả bản cười. Tiếng cười rền xuống ruộng như tiếng nước đổ.

Kình ngồi bệt trong bùn bên cạnh thầy, lau mặt. Tay nó dính bùn, mặt nó dính bùn, miệng nó cũng dính bùn. Cộc trên vai nó bấu chặt, cái khúc tay cụt chống lên má Kình.

"Ráng nhịn cười," Cộc nói. "Nhịn không được thì cười nhỏ thôi. Chỗ này nghiêm lắm."

"Chỗ nào nghiêm?"

"Cái đầu ông thầy mày."

Chiều, người ta chia nhau cấy xong sáu thửa. Kình cấy được nửa thửa thứ bảy, hàng xiêu như cái võng, bị Toòng nhổ lên cấy lại.

Tối, thầy Đức hong cái quần ướt bên bếp nhà trưởng bản, ngồi trần chân trong tấm chăn chàm mượn. Kình ngồi bên kia bếp, thấy thầy mở sổ trên đầu gối, chấm bút. Ngòi bút chạy một dòng.

Thầy nhìn dòng chữ một lúc, rồi thổi cho mực khô.

"Thầy," Kình nói.

"Gì."

"Thầy ghi té."

"Té thì ghi té."

"Hồi trưa thầy nói ngồi."

"Hồi trưa là cái miệng tôi nói." Thầy Đức khép cuốn sổ lại, đặt lên đùi, hai ngón tay trái nằm yên. "Sổ ghi việc. Ngồi hay té, ruộng đâu có cần biết. Sổ thì cần."