Mẹ ngồi tựa vách cạnh bếp, chăn mỏng quấn quanh đầu gối. Piên quỳ trước mặt bà, đặt cuộn giấy gói giấy dầu lên chiếu giữa hai người. Cô gỡ giấy dầu. Cô tháo sợi dây đỏ, từng vòng, rồi mở cuộn giấy ra.

Ánh lửa bếp rọi lên mặt giấy. Chữ đen, nét hàng hàng lớp lớp. Ở góc dưới, một dấu son vuông vức, đỏ tươi.

Mẹ cầm tờ giấy lên. Bà không đọc được chữ, cô biết. Bà nhìn cái dấu son rất lâu, lâu như nhìn một con vật lạ đi vào nhà.

"Ai cấp?" bà hỏi.

"Giám."

"Đổi gì?"

"Không đổi gì," Piên nói. "Học chính cho."

Mẹ nhìn tờ giấy một lúc nữa. Ngón tay bà dừng ở một chữ.

"Chữ này."

"Chữ gì?"

"Mẹ hỏi con."

"Piên biết mặt có mấy chữ." Cô cúi nhìn. "Chữ này đọc là mẫu."

"Mẫu là mẹ?"

"Dạ."

"Ờ." Bà không nói thêm. Ngón tay bà vẫn nằm trên chữ ấy, lâu hơn cần thiết.

Rồi bà nhìn tay phải Piên, nắm chặt trên đầu gối, ngón cái giấu trong lòng bàn tay. Bà không hỏi.

Bà gấp tờ giấy lại theo đúng nếp cũ, vuông vắn, bốn lần. Bà đặt nó vào lòng bàn tay con gái, và khép bàn tay Piên lại quanh nó, bằng cả hai tay.

"Mẹ hát cả đời không cần con dấu nào hết," bà nói.

Piên ngồi sững.

Cô đã nghe câu này. Cô nghe nó từ chính cái miệng của cô, chưa tới hai năm trước, ở Giám, hồi năm đầu, khi cô còn tự hào, khi cô nói với Kình rằng mẹ cô không cần ai ban chữ. Hồi đó câu ấy nghe như một lá cờ.

Mẹ chống tay lên vách, đứng dậy, chậm. Piên đưa tay đỡ, bà gạt nhẹ. Bà bước từng bước tới bàn thờ Then đơn sơ ở gian giữa, nơi bát hương cũ đặt cạnh ống tre đựng bọc vải đỏ dài.

Bà đặt bàn tay lên cái bọc vải đỏ. Không mở. Không nói. Bàn tay gầy, đốt to, nằm yên trên lớp vải sờn.

Piên nhớ. Cô nhớ cái hôm mẹ nói về cái bọc vải này, về người đã đóng và người đã cấp, và cô không cần mẹ nhắc lại một chữ.

"Mẹ," cô nói. Cổ cô khô. "Mẹ đi không nổi nữa."

"Đi được."

"Mẹ ho ra máu."

"Ừ."

"Thầy Khiêm nói hát thì máu ra thêm."

"Thầy nói hát thì ra thêm. Thầy không nói chết."

"Mẹ mà ép hát nữa thì mẹ chết."

Bà quay lại. Bà nhìn con gái bằng đôi mắt sáng trong gương mặt gầy.

"Đi được tới đâu," bà nói, "đi tới đó."

Piên mở miệng. Cô không nói được. Họng cô nghẹn, vai cô run lên bần bật, và nước mắt cứ chảy xuống, không thành tiếng, không có hơi, như nước thấm qua đất. Cô quỳ đó, hai bàn tay ôm tờ sắc đã gấp, đầu cúi sát chiếu.

Mẹ không đến bên cô. Bà không vuốt tóc, không ôm. Bà đứng thẳng bên bàn thờ, bàn tay vẫn đặt trên cái bọc vải đỏ.

"Ăn chưa?" bà hỏi.

Piên lắc đầu.

"Ăn đi."

"Piên không đói."

"Ăn đi." Bà ngồi xuống chiếu, nhấc cái nồi cháo cuối cùng khỏi bếp, múc ra bát. "Hỏi sau."

Piên nhận bát cháo. Cô ăn. Cháo nhạt, nguội, nghẹn trong cổ. Cô nuốt từng muỗng, khóc không ra tiếng, nuốt tiếp. Mẹ nhìn cô ăn.

Toòng thò đầu ra từ sau tấm phên, tóc dựng như tổ chim.

"Chị khóc hả?"

"Chị ăn cháo nóng."

"Cháo nguội mà."

"Chị khóc vì cháo nguội."

"Vậy em múc cho chị cháo nóng." Nó chìa bát.

"Không cần."

"Cộc nói người khóc thì phải ăn thêm."

"Cộc nói bậy."

"Cộc nói đúng," giọng khàn khàn từ trên xà. Piên không ngẩng lên. "Người khóc ăn thêm. Người không khóc cũng ăn thêm. Ăn thêm là luật."

Mẹ nhìn con gái, miệng cong lên rất nhẹ. Bà không cười thành tiếng.

Đêm, trăng lên cao. Piên mang tờ sắc đã gấp sang nhà trưởng bản. Cô đi một mình, dọc bờ ruộng, qua hàng rào, bước lên cầu thang. Ngọn đèn dầu còn sáng. Thạc ngồi sau án thư, sổ mở, tay đặt lên trang.

Cô không chào. Cô đặt tờ sắc lên án thư, trước mặt ông.

"Mẹ tôi không nhận."

Thạc nhìn tờ giấy. Ông không đưa tay ra.

"Bà có khỏe không?"

"Bà ngủ."

"Tôi hiểu." Ông ngừng. "Tờ sắc tôi giữ tới cuối tháng. Nếu cô đổi ý."

"Mẹ không đổi."

"Tôi nói về cô."

"Cho tôi rút bản khai."

"Xin cô hiểu cho." Giọng ông không đổi, lịch sự, vẫn đều. "Bản khai đã điểm chỉ thì là của sổ. Không còn là của cô."

"Tôi chưa nhận gì của ông."

"Cô không nhận. Nhưng bản khai thì cô đã nói. Đã điểm chỉ."

"Nếu tôi nói tôi nói sai?"

"Cô nói sai ở chỗ nào?" Thạc nhìn thẳng cô. "Tôi hỏi thật. Cô có nói sai chữ nào không?"

Piên đứng im. Trăng chiếu qua khe cửa, rọi một vệt trắng lên sàn tre. Cô nhớ lại từng chữ cô đã nói. Câu nào cũng đúng.

"Không," cô nói.

"Vậy thì bản khai đúng."

Cô không nói thêm. Cô nhìn tờ sắc nằm trên án thư, cái dấu son vuông vức, cái dây đỏ chưa buộc lại. Cô để nó đó, quay đi, bước ra cửa.

Thạc không gọi theo.

Cô đi xuống cầu thang, qua hàng rào, tới chân cầu thang nhà mình thì dừng. Máng nước gỗ nằm đó, nước ống tre vẫn chảy, róc rách dưới trăng. Cô quỳ xuống, nhúng tay phải vào máng. Nước lạnh cắt vào da.

Cô bốc một nắm tro bếp ở cái chậu bên cạnh, chà lên ngón cái. Chà mạnh. Tro cứa vào da, rát, đỏ. Cô chà cho tới khi ngón tay nóng bừng và chảy nước.

Rồi cô giơ nó lên dưới trăng.

Vết son đã nhạt. Nó vẫn còn.