Piên nhóm lửa. Cô đặt củi gốc vào trước, ngọn ra sau, đúng như mẹ dặn từ hồi cô còn đủ cao để với tới khung bếp. Mẹ nằm nghiêng trên chiếu, mắt nhắm, tay đưa ra chỉ chỉ về phía hòn đá xám cạnh bếp.

"Lau," bà nói.

"Piên lau rồi sáng nay."

"Lau."

Piên cầm giẻ lau hòn đá. Mặt đá nguội, nhẵn, ấm lên dưới tay cô trong một nhịp. Cô lau thêm một vòng cho bà yên bụng.

Phía bên kia bếp, Toòng và Cộc đang giành nhau một miếng cơm cháy. Toòng cầm một đầu, Cộc cầm đầu kia bằng bàn tay duy nhất, hai bên kéo, miếng cơm cháy kêu răng rắc.

"Chị Piên!" Toòng la. "Cộc ăn vụng!"

"Tao ăn vụng hồi nào."

"Em thấy! Cộc ăn phần anh Kình!"

"Phần của anh Kình ai biểu để đó."

"Cộc!" Piên quay lại, giẻ trên tay. "Lấy cơm của khách hả?"

"Khách không ăn thì đó là đồ bỏ."

"Khách đi gánh nước chưa về. Chưa ăn không có nghĩa là bỏ."

"Tao chia một nửa cho thằng Toòng. Tính công bằng rồi."

"Em có ăn đâu!"

"Em chưa ăn mà em đòi ăn."

Mẹ nằm đó, vai rung. Bà cười bằng mũi, tiếng ra sau, một hơi ngắn. Rồi bà ho, ngón tay bưng miệng, cái ho nén lại, ngắn, gọn. Piên đứng lên nửa chừng. Bà phẩy tay.

"Cười," bà nói. "Không sao."

"Ho là có sao."

"Cười có sao đâu."

Piên thở ra. Cô quay lại hai tên kia, chỉ cái giẻ vào mặt từng đứa.

"Ai còn giành cơm cháy là ra gầm sàn ngủ với trâu."

"Trâu nhà mày thơm hơn thằng Kình," Cộc nói.

"Cộc!"

"Tao nói thiệt. Thằng Kình mùi mồ hôi với khói. Trâu thì mùi cỏ."

"Em ngủ với trâu!" Toòng giơ tay.

"Không ai ngủ với trâu hết."

Bếp lửa nổ lách tách. Piên cầm giẻ, đứng lên. Cô nhìn mẹ, rồi nhìn hai kẻ giành cơm, rồi nhìn hòn đá cạnh bếp. Chỉ một lát nữa thôi, cô nghĩ, chỉ một lát cho cả nhà này ngồi ăn cơm cháy.

Rồi cô khoác khăn chàm, đi sang nhà trưởng bản.

Thạc đã trải sổ lên sàn, mắt hiền, hai tay chắp. Cái ống tre và cuộn giấy dây đỏ đặt cạnh sổ. Uẩn không có mặt. Chỉ có một cái đèn con ở góc nhà dù ngoài trời đã sáng.

"Mời cô ngồi."

Piên ngồi. Lưng cô thẳng, hai tay đặt lên đùi.

"Tôi nói thẳng," Thạc nói. "Giám có sắc Then hạng thấp. Ghi tên Bế Thị Lường. Đóng dấu Giám."

Piên nhìn cuộn giấy dây đỏ. "Sắc đó dùng làm gì?"

"Có sắc thì qua được mọi cửa đã vào sổ. Đường lên mở lại cho bà."

"Mọi cửa?"

"Cửa nào vào sổ rồi thì đòi giấy. Có giấy thì qua."

"Cửa Một..."

"Cửa Một chưa vào sổ. Nhưng sắc này sẽ được ghi nhận, tôi sẽ báo lên." Ông ngừng. "Tôi nói thẳng với cô rằng tôi không đảm bảo thần đèo nghe."

Piên không nói gì.

"Đổi lại, tôi cần ba điều," Thạc nói, ngón cái chạm từng đốt. "Một, bà Then vào sổ, tên và nghề. Hai, mỗi lễ, bà báo lễ trước, hát có phép. Ba..." Ông dừng, nhìn thẳng cô. "Ba, cô khai làm chứng những điều mắt thấy tai nghe về người tùy hành Kình. Trong lễ và ở đèo."

Piên ngồi thẳng. Cô chỉ nghe tiếng bếp lửa sau vách và tiếng cái đèn con lách tách.

"Khai rồi Kình sao?"

"Tôi ghi cho đủ. Sổ đủ thì người trên xét đúng." Giọng Thạc đều như đọc luật. "Theo quy định, cô chỉ khai điều thấy. Không ai bắt cô bịa."

"Ông không nói khai để làm gì."

"Tôi không nói, vì tôi chưa biết người trên dùng thế nào." Ông ngập ngừng một nhịp. "Xin cô hiểu cho. Tôi không hứa điều tôi không làm được."

"Sắc này qua được cửa bên kia núi không?"

"Qua được."

"Chắc không?"

"Cửa bên kia núi đều đã vào sổ. Cửa đã vào sổ thì phải nhận giấy có dấu Giám."

"Còn thuốc thang thì sao?" Piên hỏi. "Thầy Khiêm nói máu cầm được, nhưng thuốc đắt."

"Có sắc thì bà Then được tính là người hành nghề có phép. Thuốc ở kho Giám cấp cho người hành nghề có phép, tính hai tiền một thang thay vì bốn."

"Ông mua chuộc Piên hả?"

"Tôi không mua chuộc. Tôi liệt kê." Thạc đặt hai bàn tay phẳng lên sổ. "Cô hỏi gì, tôi nói hết. Cái gì có lợi tôi nói. Cái gì có hại, tôi cũng nói."

"Cái gì có hại?"

"Mẹ cô vào sổ thì không thể hát ngoài sổ. Hát ngoài sổ là gọi chui."

Piên nhìn ông. Cô mím môi, môi khô.

"Tôi không hứa điều tôi không làm được," Thạc nhắc lại. "Tôi hứa điều này. Sắc là sắc thật. Dấu là dấu thật. Cửa nào đã vào sổ thì phải cho qua."

Piên cúi nhìn đôi bàn tay mình trên đùi. Mười đầu ngón tay đen vì tro bếp, móng cắt cụt. Cô nhớ cái chén thuốc thầy Khiêm bắt mẹ uống, nhớ bàn tay mẹ đầy máu.

"Piên cần nghĩ."

"Tất nhiên." Thạc gật. "Tôi cho cô tới phiên chợ Nà Slấy tới. Sổ phải gửi."

"Piên hỏi mẹ được không?"

"Được. Cô hỏi mẹ cô. Tôi không cấm." Ông ngập ngừng. "Nhưng tôi khuyên cô nghĩ về điều bà Then đã nói với thầy Khiêm đêm qua."

"Ông nghe được?"

"Thầy Khiêm nói lại tôi. Một chữ." Thạc cúi xuống sổ. "Cửa."

Piên đứng dậy, chắp tay chào, bước xuống cầu thang. Ra tới sân, cô mới thấy mình thở rất sâu, như người vừa ngoi lên khỏi nước.

Về nhà, mẹ đã ngủ. Toòng và Cộc ngồi hai đầu bếp, quay lưng nhau, không ai nói chuyện, chắc là đang giận. Piên đi ngang qua họ, đứng lại trước bức vách.

Cây đàn tính treo đó. Bầu nậm lủng lẳng, cần dài, hai dây căng thẳng, bóng. Cái trục dây thứ ba chỉ còn khúc dây đứt cuộn tròn ở đầu cần.

Cô nhón chân với tay. Ngón tay cô chạm cái trục, hơi mỏng, hơi lỏng. Cô vặn nó một vòng. Nó kêu một tiếng khô, rít, như cành cây gãy.

Cô buông tay.