Piên tỉnh giữa đêm vì một tiếng sành chạm sàn.

Một tiếng gọn, vỡ, rồi lăn. Cô mở mắt trong bóng tối, bếp chỉ còn than hồng, và bên vách có tiếng ho. Không phải ho khô mọi đêm. Ho ướt, sâu.

Cô bật dậy. Cái bát nước đặt cạnh chiếu của mẹ đã vỡ, mảnh sành nằm quanh chân cô như răng. Mẹ nhoài nửa người ra khỏi chiếu, một tay chống xuống sàn, tay kia bưng miệng, vai run từng đợt.

"Toòng!" cô quát. "Đèn!"

Toòng đã ngồi dậy từ lúc nào, mắt mở to, tóc dựng. Nó vớ lấy ngọn đèn dầu, mồi vào than, giơ lên. Ánh vàng chao lên vách, rồi rọi xuống bàn tay mẹ.

Lòng bàn tay bà có máu.

Một vệt, hai vệt, đỏ sẫm, loang trên các đường chỉ tay. Mẹ nhìn nó, rồi gập tay lại, lau mạnh vào vạt áo chàm. Vải chàm nuốt màu đỏ, không để lại gì.

"Mẹ chỉ ho thôi," bà nói.

Bà nói bằng tiếng Kinh, rõ từng chữ, như nói cho người ngoài nghe. Như nói cho cái vách nghe.

"Mẹ ho ra máu," Piên nói.

"Ho."

"Có máu."

"Ho có máu." Bà nhắm mắt, ho thêm một tiếng, nén xuống. "Ngủ đi."

"Me," Piên gọi, giọng vỡ. Cô nắm vai mẹ, thấy xương vai bà qua lớp áo, mỏng như cánh cò. "Me!"

"Chỉ ho."

"Toòng, giữ mẹ. Giữ cho mẹ ngồi thẳng. Đừng cho mẹ nằm."

"Chị đi đâu?" Toòng níu vạt áo cô, giọng the thé.

"Gọi thầy Khiêm."

"Mẹ chết hả chị?"

"Mẹ không chết."

"Máu nhiều lắm."

"Không nhiều." Cô gỡ tay nó ra, từng ngón. "Toòng giữ mẹ. Mẹ mà nằm xuống là Piên đánh Toòng."

"Chị đi nhanh."

"Piên đi nhanh."

Cô chạy. Chân trần xuống cầu thang chín bậc, ván lạnh buốt. Cô chạy dọc bờ ruộng, qua máng nước, tay đập vào cửa nhà trưởng bản.

"Thầy Khiêm! Thầy Khiêm!"

Phía sau lưng cô có tiếng chân chạy, nhịp nặng hơn. Một ngọn đèn lắc lư. Kình đuổi kịp, tay giơ cây đèn lồng, thở hồng hộc, áo bông khoác lệch một vai.

"Piên."

"Gọi thầy đi."

"Tui gọi." Nó đập cửa cùng cô. "Thầy! Dì Lường ho ra máu!"

Cánh cửa mở. Thầy Khiêm đứng đó, áo lang y khoác vội, râu bạc rối, tay nải thuốc đã nằm sẵn trên vai. Thầy không hỏi gì. Thầy bước ra.

Trong nhà, mẹ ngồi dựa vách, Toòng quỳ giữ lưng bà. Thầy Khiêm quỳ xuống chiếu, nắm cổ tay bà, ba ngón tay đặt lên mạch. Bàn tay thầy run nhẹ, run mà vẫn giữ đúng chỗ.

Thầy bắt mạch rất lâu. Piên đếm hơi thở mình, hết mười, hết hai mươi. Kình đứng ở cửa, không vào, giơ ngọn đèn lồng lên cho sáng gian nhà.

"Phổi chảy máu," thầy Khiêm nói. Thầy cho bà uống một chén thuốc đã sẵn bột trong tay nải. "Máu thì ta cầm được."

Thầy ngừng. Mẹ nhìn thầy.

"Cái kia ta không có thuốc," thầy nói.

"Biết," mẹ nói.

Piên quay sang thầy. "Cái kia là cái gì, thưa thầy?"

Thầy Khiêm không đáp. Thầy buông cổ tay mẹ, đặt nó xuống chiếu nhẹ như đặt một con chim. Thầy nhìn xuống, tay nải thuốc, vạt áo.

"Thầy," Piên nói. "Cái kia là cái gì?"

"Cửa," mẹ nói.

Bà nói rất ngắn, bằng tiếng Kinh, mắt nhìn thẳng ngọn đèn. Piên mở miệng, rồi ngậm lại. Cô quay sang cửa. Kình đứng đó, không nói, đèn giữ yên trên tay. Nó nhìn cô. Rồi nó nhìn xuống, thật nhanh, nhìn tay mình.

"Thưa thầy," Piên hỏi, giọng nhỏ lại. "Máu này... có nhiều không?"

"Không nhiều." Thầy nhìn xuống chén thuốc. "Nhưng không ít."

"Mẹ có hát được không?"

"Hát thì máu ra thêm."

"Mẹ không hát được nữa?"

"Ta không nói không hát được." Thầy ngẩng lên, mắt già mệt. "Ta nói hát thì máu ra thêm."

Mẹ ngồi im, mắt nhắm. Bà không phản đối, cũng không đồng ý.

Thầy Khiêm kê thuốc. Thầy dặn Toòng đun nước, dặn Piên nấu cháo loãng, dặn mẹ không nói, không hát. Bà nhắm mắt.

"Con nghe không, Piên?" mẹ hỏi.

"Dạ... Piên nghe."

"Ăn đi. Ngủ đi."

"Mẹ đang ốm mà nè."

"Ờ." Bà mở một mắt. "Ốm mà nói được."

"Piên," Kình nói khẽ từ cửa. "Piên ngủ chút đi. Tui trông."

"Piên không ngủ được."

"Vậy tui trông chung."

"Kình đứng đó đi. Kình giữ đèn giỏi."

"Tui giữ cái khác cũng giỏi."

"Giữ đèn là đủ." Cô nhìn nó, ánh mắt mệt mà không gắt. "Đừng vào. Mẹ không thích ai thấy mẹ như vầy."

"Tui biết."

Nó không vào.

Gần sáng, bà ngủ. Hơi thở đã đều, trán không còn mồ hôi. Thầy Khiêm ngồi dựa vách, đầu cúi xuống ngực, ngủ ngồi. Kình ngồi bậc cửa, đèn tắt trên đầu gối, mắt nhắm. Toòng cuộn tròn như con mèo bên chân mẹ.

Piên cầm giẻ, quỳ xuống lau sàn. Mảnh sành đã quét gọn, nước bát vỡ đã khô. Cô lau từng nan tre tới chỗ chiếu mẹ nằm thì dừng.

Có một giọt đỏ nằm trên khe giát sàn. Rồi giọt khác. Chúng chảy chậm qua khe nứt giữa hai thanh tre, dính, rồi rơi.

Cô nhìn theo. Giọt máu rơi xuống gầm sàn, nơi con trâu nằm.

Piên đặt giẻ xuống. Cô xuống cầu thang, khom người chui vào gầm. Con trâu nhai lại, mắt nâu nhìn cô. Trên đất, ngay dưới khe sàn, có mấy chấm đỏ sẫm.

Cô bốc tro từ hố bếp, hai tay đầy, rải lên. Cô phủ thật dày, cho tới khi mặt đất ở chỗ đó chỉ còn một màu xám phẳng.

Trời hửng xám. Cô trèo lên đầu cầu thang. Dưới chân thang, cạnh máng nước, có người đứng đó từ lúc nào. Thạc, áo quan màu xám tro, tay cầm một gói thuốc bọc giấy dầu. Ông không lên nhà. Ông đứng ở bậc dưới cùng, đúng chỗ khách phải rửa tay.

"Tôi nghe tin," ông nói. Giọng ông thấp. "Thuốc cầm máu, tôi mua bằng công tác phí. Không phải quà."

"Nghe ở đâu?"

"Uẩn dậy sớm. Cậu ấy thấy cô chạy."

"Piên không cần thuốc của ông."

"Thầy Khiêm cần." Thạc đặt gói thuốc lên bậc thang thấp nhất, rút tay lại. "Tôi để đây. Tôi không lên. Nhà có người ốm, khách không lên khi chủ chưa mời."

Piên đứng im, nhìn gói giấy dầu bóng dưới sương.

"Cô rảnh thì qua chỗ tôi," Thạc nói. "Có việc của mẹ cô."