Toòng ngồi sát ngọn đèn dầu nhà trưởng bản, hai khuỷu tay chống xuống sàn, cằm gác lên nắm tay, nhìn thầy Đức ghi sổ. Bút lông di chuyển trên giấy, nét mực đen ướt bóng, và mắt nó đi theo từng nét như mèo theo con bướm.

Nhà trưởng bản tối nay vắng. Thạc đã về buồng trong, Uẩn đi đâu không ai biết. Chỉ còn tiếng củi nổ nhỏ ở bếp phía sau, và mưa phùn gõ lên mái cọ như ai rắc hạt đậu. Mùi khói lẫn mùi thuốc lào từ ống điếu ông Tẳng để quên trên chiếu.

"Thầy ơi."

"Hửm."

"Cái ghe là cái gì?"

Thầy Đức không ngừng bút. "Ghe là cái đi trên nước."

"Em biết nước. Nước là cái suối. Cái suối nhà em có cái nào đi trên nó đâu."

"Suối nhà em nhỏ. Nước lớn thì có."

"Nước lớn lớn cỡ nào?"

Thầy Đức đặt bút xuống. Ông không nói thêm. Ông xé một mẩu giấy riêng, không phải trang sổ tuần vùng, và vẽ lên đó. Một nét cong là thân ghe, nét thẳng là mui lá, hai gạch nhỏ là mái chèo. Nét bút lông vụng, nghiêng, nhưng Kình nhận ra ngay.

"Ghe thầy," Kình nói.

"Ghe tôi."

Toòng cầm mẩu giấy lên, soi dưới đèn, lật mặt trước, lật mặt sau. "Nó có chân không?"

"Không chân."

"Vậy nó đi bằng gì?"

"Bằng cây này." Thầy Đức chỉ nét gạch. "Mái chèo."

"Ghe đi lên núi được không?"

"Không."

"Sao không?"

"Núi không có nước."

"Núi có suối!"

"Suối cạn." Thầy Đức thở ra, kiên nhẫn. "Ghe không đi trên suối cạn."

Kình chen vào, ngồi xổm cạnh nó. "Ghe thầy Đức chèo từ Vàm Tre ra tới Thăng Long đó nghen Toòng. Chèo từ mấy mươi ngày."

"Xạo."

"Thiệt."

"Mấy mươi ngày chèo cái cây này?" Toòng chỉ mẩu giấy.

"Cái cây đó, hai bàn tay thầy."

"Thầy chèo hả?" Toòng quay sang thầy Đức, mắt tròn.

"Bốn người đẩy ghe một lần, tôi chèo mười lần." Thầy Đức lại cầm bút. "Hai bàn tay."

"Thăng Long, ghe nhiều không thầy?"

"Nhiều đến mức tôi không đếm hết."

"Thầy cái gì cũng đếm mà."

"Tôi chỉ đếm cái cần đếm. Ghe ở Thăng Long không cần đếm. Ghe của tôi thì cần."

"Sao cần?"

"Vì nó là của tôi."

Toòng nhíu mày, nghĩ lâu, nghĩ thật lâu, rồi gật đầu như đã hiểu. Nó đưa mẩu giấy lên sát mũi, ngửi.

"Em không tin," Toòng tuyên bố.

"Tao thề," Cộc nói, từ vai Kình giơ bàn tay duy nhất lên trời. "Tao thề trên cái đầu con gà trống nhà em."

"Gà nhà em chưa chết!"

"Vậy tao thề trên cái đầu nó khi nó chết."

Toòng bật cười, ngã ngửa ra sàn. Kình cười theo. Nó chống hai tay ra sau cho thoải mái.

"Tui chèo từ Vàm Tre ra, tui nhắm mắt cũng chèo về tới nhà."

"Kình nhắm mắt chèo được?"

"Được. Đường nhà tui, nhắm mắt vẫn thấy." Kình đưa hai tay ra, giả bộ cầm chèo. "Từ vàm sông lớn vô rạch, qua..."

Nó dừng.

Nó há miệng. Hai tay còn giữ hình cầm chèo trong không khí. Chữ qua lơ lửng trong họng, không có chữ nào theo sau.

Nó khép miệng, buông hai tay xuống đùi, rồi cười, cười hơi to, như người vừa lỡ lời giữa đám đông.

"Thôi, để bữa khác kể. Dài lắm."

"Kể liền!" Toòng chồm dậy.

"Không kể liền được."

"Kể liền, em muốn nghe!"

"Em muốn nghe thì để anh kể chuyện khác..."

"Nhà anh, trâu có không?"

"Nhà anh không có trâu. Nhà anh có xuồng."

"Xuồng là con gì?"

"Xuồng ăn cỏ," Cộc nói.

"Xuồng đâu có ăn cỏ!" Kình quát.

"Em tin Cộc," Toòng nói. "Cộc nói, em tin hơn."

"Sao tin ổng hơn?"

"Cộc nói, chán chưa có câu nào."

"Qua cây bần nghiêng thì quẹo phải," thầy Đức nói.

Giọng ông đều, nhẹ, không ngẩng đầu khỏi sổ. Bút lông vẫn chạy trên giấy.

"Tới cái miễu mái ngói rêu thì bám bờ trái. Thấy bụi tre có cái chòi vịt thì còn một khúc quẹo nữa là tới cầu ván."

Kình ngồi sững. Toòng nhìn thầy Đức, nhìn Kình, nhìn lại thầy Đức. Ngoài mái, mưa phùn nặng hạt thêm một chút. Cộc trên vai Kình không nhai, không lục lọi, không nhúc nhích.

"Thầy nhớ hay ghê," Kình nói. Giọng nó nhẹ hơn nó định.

"Tôi chèo." Thầy Đức chấm bút. "Người chèo thì nhớ."

"Cây bần nghiêng bên nào?"

"Bên trái."

"Vậy quẹo phải đúng rồi."

"Đúng."

"Cái miễu bên nào?"

"Bên phải. Nên bám bờ trái."

"Chòi vịt..."

"Dưới bụi tre. Chòi nhỏ, mái cọ." Thầy Đức nhìn nó bằng khóe mắt. "Mùa này chắc vịt đang ấp."

Toòng nghe xong, hài lòng. "Ghe đi tới nhà anh Kình được hả?"

"Đi được."

"Vậy em đi. Thử một chuyến."

"Em đi thì phải xin mẹ."

"Em xin!" Toòng phóng ra cửa. Cộc gào theo: "Đừng xin! Mẹ mày nói không!" Tiếng chân nó chạy dọc sàn, rồi xa dần.

Còn lại hai người và một ngọn đèn. Kình ngồi xuống bên mẩu giấy nhỏ Toòng bỏ lại. Nó nhặt nó lên.

"Thầy."

"Cậu."

"Con xin mẩu giấy này."

Thầy Đức không hỏi gì. Ông gật.

Kình lật mặt sau. Nó mượn bút lông, chấm mực, viết nắn nót từng chữ đúng như lời thầy vừa nói. Cây bần nghiêng. Quẹo phải. Miễu ngói rêu. Bờ trái. Chòi vịt. Nét chữ nó đứng đều, không run. Nó đọc lại một lượt, môi mấp máy, từng chữ một, như học thuộc một bài hát lạ mà chưa ai hát cho nghe.

Nó thấy giống đọc đường của nhà người khác.

"Mày ghi làm gì," Cộc hỏi nhỏ. "Mày nhắm mắt chèo về được mà."

"Tao ghi cho chắc."

"Chắc cái gì?"

"Chắc ăn."

Nó gấp mẩu giấy làm tư, mở bọc vải nâu giắt lưng, đặt vào cạnh cái muỗng sứt, rồi buộc lại hai nút chỉ đỏ.