Thạc mở ống tre, rút sắc trục ra, trải nó trên hai tay như người ta trải tấm vải mịn. Ông đứng trước khe đá, lưng thẳng, áo quan màu xám tro không một nếp nhăn. Ông đọc to, theo thể thức, giọng đều, mỗi chữ rơi xuống đá như viên sỏi.

"Thái Ninh năm thứ mười bảy, phụng sắc: phong đèo Khau Lồm sơn thần, hưởng lễ hằng năm, y phẩm mà thi hành."

Thư lại bày gà, rượu, gạo lên một tảng đá phẳng cạnh khe. Con gà trống vẫn trói chân, mắt đảo quanh. Piên quỳ xếp lễ, hai tay đặt bát gạo ngay ngắn, tay cô run.

Trên tảng đá lớn nhất bên khe, có người ngồi.

Một ông già gầy, râu như cỏ khô, áo màu đá bạc. Ông ngồi bó gối, cằm tựa lên đầu gối, mắt nhìn tờ sắc đang mở trong tay Thạc. Ông không đưa tay. Ông cũng không đứng dậy.

Thạc đọc lại lần hai. Giọng ông không thay đổi. Rồi lần ba. Gió không động, lá không rơi, ông già trên đá không cựa. Thạc cuộn sắc nửa chừng, quay sang Kình, mắt hiền mà mệt.

"Cậu nói đi," ông nói. "Đó là việc của cậu."

Kình bước tới. Nó ngồi xuống tảng đá cạnh ông già, như ngồi bên gốc mít nghe ông Gò. Đá lạnh xuyên qua quần nó.

"Ông ăn chưa?"

Ông già quay đầu. Ông nhìn nó rất lâu, rồi nhìn con gà trói chân trên tảng đá thấp.

"Chưa ai hỏi tôi câu đó trước khi đưa giấy."

"Con hỏi rồi."

"Ừ." Ông thở ra, nhẹ. "Cậu hỏi rồi."

Ông già nhìn sang vai trái Kình, nơi Cộc đang rúc trong cổ áo, chỉ thò hai tai. Ông gật đầu, chậm, như gật chào một người cùng cảnh ngộ.

"Ông bạn cũng không có giấy."

"Không," Cộc nói, nghe rõ ràng, khàn khàn. "Nhẹ người lắm."

"Nhẹ."

"Nhẹ như cái lông."

Ông già khịt mũi, một tiếng rất nhỏ. Ông ngó xuống con đường dưới chân đèo, nơi sương trắng nuốt dần bậc đá.

"Bà Then Lường đi ngang qua đây mỗi tháng," ông nói. "Ba mươi năm. Tiếng nhạc ngựa của bà tôi nghe từ đầu dốc, nghe tới cuối dốc. Năm ngoái tiếng nhạc thưa. Từ Tết đến giờ thưa hơn." Ông ngừng. "Giờ nó như tiếng ngựa què."

Kình không nói. Sau lưng nó, tiếng gió chưa trở lại, im đến mức nó nghe được hơi thở Piên.

"Ông có giận không?" nó hỏi.

"Giận ai?"

"Giận ai đóng sắc lên các cửa."

"Cửa đó không phải cửa tôi." Ông già nhìn tờ giấy trong tay Thạc. "Tờ này đây là tờ của tôi."

"Năm ngoái đèo lở, ông có đỡ kịp không?"

"Người gùi muối gãy chân, tôi biết." Giọng ông thấp xuống. "Tôi đỡ không kịp. Tôi không có tay."

"Có sắc thì ông có tay không?"

"Họ nói có."

"Ông tin không?"

"Tôi không biết." Ông xoay mặt về phía Kình, mắt đục như nước suối sau mưa. "Cho nên tôi hỏi cậu một câu. Cậu nói thật thì tôi biết."

"Ông hỏi đi."

"Vào sổ rồi," ông già nói, "tôi có còn cho bà Then qua không?"

Kình ngồi im.

Câu hỏi nằm giữa hai người như hòn đá không ai muốn nhặt. Nó nhìn sang trái. Thầy Đức ngồi trên ngựa, chăn quấn tới cằm, hai bàn tay đặt trên đùi. Hai ngón tay trái của thầy nằm im, thẳng, không gõ.

Kình hít một hơi.

"Không," nó nói.

Nó nói to, rõ, đủ để cả khe đá nghe. Chữ ấy dội vào vách, quay lại, vang thêm một lần nữa nhỏ hơn. Phía sau, Thạc ngẩng đầu. Ông không nhìn chỗ ông già ngồi, vì ông không thấy ai ở đó. Ông nhìn mặt Kình.

Ông già nhìn Thạc rồi nhìn Kình. Ông đứng dậy, chậm, như người nâng một gùi nặng. Mắt ông hướng về phía Thạc, và ông nói với khoảng không mà Thạc không nghe được:

"Vậy tôi không vô."

Tờ sắc nằm lại trên tay Thạc. Gió đèo nổi lên, đột ngột, như nước vỡ bờ. Góc giấy lật phập phồng. Lá khô bay vòng quanh chân Thạc. Con ngựa đầu đoàn ngẩng cổ hí, tiếng vang dội vào vách đá.

Kình đứng lên. Nó bước sát vào ông già, sát đến mức nó thấy rõ từng sợi râu khô, thấy rõ cái áo màu đá bạc phếch ở đầu gối. Piên đang quỳ xếp lễ, cách chỉ một sải tay, hai bàn tay còn ở trên bát gạo, các đốt ngón trắng bệch vì ấn vào thành bát. Cô không ngẩng đầu. Nó không giấu Piên. Nó chỉ nói nhỏ.

"Ông không muốn vô thì thôi, con không để ai ép ông."

Ông già đặt bàn tay lên đầu Kình. Bàn tay khô như vỏ cây, nhẹ như chiếc lá, mang mùi rêu và mùi đá ẩm sau mưa. Kình đứng im, cổ nó cứng lại, hai tay buông thõng. Trên vai nó, Cộc cũng không nhúc nhích. Ông giữ bàn tay đó một nhịp. Hai nhịp.

Rồi bàn tay không còn ở đó. Tảng đá trống, chỉ còn gió thổi qua.

Thạc bước tới, cúi nhặt. Tờ sắc nằm trên đá bên chân Kình, góc giấy bám bụi. Ông phủ bụi khỏi giấy bằng đầu ngón tay, cuộn lại đúng nếp, buộc dây. Giọng ông vẫn lịch sự, vẫn đều.

"Xin cậu hiểu cho. Câu cậu vừa nói, tôi phải ghi."

Thư lại mở sổ ngay trên lưng ngựa.

"Học chính," Kình nói. "Ổng không nhận."

"Ai không nhận?"

"Thần đèo."

"Ông ấy nói gì với cậu?"

"Ổng hỏi con một câu."

"Và cậu đáp một chữ."

"Dạ."

"Tôi ghi một chữ." Thạc đeo ống tre vào dây lưng, chậm. Ông không nhìn Kình, ông nhìn tảng đá trống. "Theo quy định, cậu Kình. Tôi ghi điều tôi nghe chắc."

Sau lưng ông, cây bút của thư lại đã chấm mực.