Cha cầm tờ trình, đọc từ đầu tới cuối, rồi lật mặt sau xem có gì không. Mặt sau trắng. Cha lật lại mặt trước, đọc lần thứ hai.

Thư phòng phủ họ Vũ không có tiếng gì ngoài tiếng bấc đèn. Giá sách cao sát trần, gáy sách xếp thẳng như hàng quân, mùi mực cũ và mùi trà nguội thấm vào từng thớ gỗ. Khuê đứng giữa phòng, hai tay chắp trước bụng, lưng thẳng, không ai mời ngồi nên cô không ngồi. Cô đã đứng đúng tư thế này trước mặt cha từ năm lên chín, và chưa lần nào cha bảo cô thả vai xuống.

"Việc gì mà phải viết tờ trình?" cha hỏi, mắt vẫn trên giấy. "Con ở chung nhà với ta."

"Thưa cha, việc này thuộc về Giám, không thuộc về nhà."

"Việc gì?"

"Thưa cha, Học chính có quyền xin hoãn xóa cho một dòng khai không rõ không ạ?"

Cha đặt tờ trình xuống. Mấy ngón tay ông gõ lên mặt bàn, một lần, hai lần, run từ đốt thứ hai ngón trỏ.

"Không," cha nói. "Mẫu phiếu này Tế Tửu xin Thiên Tào ban. Học chính không có quyền với nó."

"Tế Tửu xin?"

"Ta nói rồi."

"Dạ, con nghe."

"Dòng nào mà con hỏi?"

"Con không biết, thưa cha."

Cha nhìn cô. Ông nhìn lâu hơn lần nào ông từng nhìn cô, như đọc một trang chữ mà từng nét đều đúng thể thức, và vì đúng nên đáng ngờ. Khuê giữ mặt thẳng. Ngón tay cô, giấu sau tay áo, siết vào lòng bàn tay.

Cha không hỏi lại. Ông cầm chén trà lên, xoay nó một vòng trên khay, hai vòng, ba vòng. Trong lúc chén xoay, không ai còn thấy tay ông run, chỉ thấy một người đang đợi trà nguội. Khuê nhìn cái chén xoay. Cha vẫn không hỏi.

"Ngồi," cha nói.

Cô ngồi xuống chiếc ghế đối diện. Cha rót trà, đẩy chén sang cho cô. Lần đầu tiên, ông không rót cho mình trước.

"Con nghĩ Tế Tửu là người thế nào?"

Khuê cân nhắc. "Thưa cha, con nghĩ ông là người suy nghĩ rất kỹ, rất ít nói, và không bao giờ làm gì mà ông chưa tính hết hậu quả."

"Con nghĩ ông ghét người thấp kém?"

"Con..." Cô ngừng. "Con từng nghĩ vậy."

"Con nghĩ sai." Cha nhấp một ngụm trà. "Ta kể con nghe một chuyện. Ta chưa kể ai."

Cha đặt chén xuống.

"Ông ấy con nhà gánh nước thuê. Cha mẹ ông gánh nước cho các nhà quan ngoài cửa Đông. Năm ông thi, ông ngồi cách ta ba chiếu trong trường." Cha ngừng, như đếm lại. "Người ngồi cạnh ông là một người bạn Khoa Bút, con một nhà có tiếng. Người đó đổ cả nghiên mực lên quyển của ông ấy."

"Vô ý ạ?"

"Ta không biết. Ta chỉ biết nghiên mực đổ. Quyển bài loang đen từ đầu tới cuối." Cha nhìn lên giá sách, giọng đều như đọc một bản án. "Trường thi chỉ phát một tờ. Ông ấy, Đỗ Bỉnh Trực, đứng dậy, xin giám khảo một tờ giấy mới. Giám khảo nhìn quyển loang mực rất lâu rồi mới cho."

"Người bạn kia nói gì ạ?"

"Người bạn kia ngồi bất động, mắt nhìn đi chỗ khác." Cha mím môi. "Ông ấy cầm tờ giấy mới, ngồi xuống chiếu, chép lại cả quyển của mình, chữ nào cũng không sai, trong nửa canh giờ còn lại."

Khuê giữ chén trà trong hai tay. Cô thấy cái trường thi mà cô chưa bao giờ ngồi, dãy chiếu trải dài, người cúi lưng như hàng lúa, một nghiên mực lật đổ giữa quyển, và ở một chiếu nào đó, một cánh tay gầy cầm bút không dừng. Cô không thấy mặt ai.

"Ta ngồi cách ông ấy ba chiếu," cha nói. "Ta nghe tiếng bút của ông ấy suốt nửa canh giờ đó. Không một lần dừng."

"Ông ấy đỗ."

"Ông ấy đỗ."

"Còn người bạn?"

"Không đỗ." Cha nói rất nhẹ. "Không ai làm gì người đó. Không ai phạt, không ai đuổi. Chỉ là không đỗ."

Khuê đặt chén xuống, cẩn thận để nó không kêu.

"Thưa cha, vì sao cha kể con nghe?"

"Vì con hỏi ta, nhưng con muốn hỏi một điều khác." Cha nhìn cô. "Ông ấy không ghét ai. Ông ấy ghét chỗ không có giấy."

"Chỗ không có giấy?"

"Chỗ mà một người đứng ra, tay không, và không ai biết người đó là gì." Cha gõ ngón tay lên mặt bàn. "Con nghĩ ông ấy sai?"

"Con..." Khuê mở miệng, đóng lại. Cô nói rất chậm. "Thưa cha, con nghĩ cha cũng không biết ông ấy sai hay đúng."

Cha không phủ nhận. Ông nhìn ngọn đèn một lúc.

"Thưa cha, lúc đó cha làm gì ạ?"

"Ta chép bài của ta."

"Cha không ngoái lại?"

"Có. Một lần."

"Cha thấy gì?"

"Thấy lưng ông ấy. Lưng ông ấy thẳng, thẳng như thước." Cha khẽ cười, một nụ cười không có vui. "Từ lúc đó ta biết ông ấy sẽ đứng trên ta. Ta không giận. Ta chỉ không muốn ngồi gần."

"Nhưng cha vẫn làm việc cho ông ấy."

"Làm việc cho Giám. Ông ấy là Tế Tửu của Giám."

Khuê nhìn cha, thấy một điều cô chưa từng thấy: cha lựa chữ chậm hơn mọi khi, như lựa từng viên đá để bước qua suối.

"Ta nghĩ ông ấy chưa bao giờ quên nửa canh giờ đó," cha nói.

Cả hai ngồi im. Ngoài sân có tiếng quét lá, rất xa, rồi tiếng ai đó kéo cái thùng nước lên khỏi giếng, sợi dây gàu kêu kẽo kẹt.

Cha cầm tờ trình lên lần nữa. Từ ngăn bàn, ông lấy ra một con dấu nhỏ, chấm vào hộp son, đặt xuống góc dưới tờ giấy, ấn một cái. Một chấm tròn, bằng hạt đậu, đỏ.

Ông đẩy tờ giấy qua mặt bàn cho cô.

"Học chính đã đọc," cha nói. Giọng ông bình thản như nói chuyện chợ. "Cuối tháng có người đưa thư của Giám lên miền ngược. Con có thư thì đưa sớm."

Khuê nhận tờ giấy bằng hai tay. Chấm son còn ướt, ánh lên dưới đèn.