Cây quản bút run trong tay Khuê, mũi lông gõ lách tách lên mép nghiên như chim sẻ mổ. Cô đưa cán bút lên răng, cắn đúng vào hàng vết lõm cũ của ông nội, giữ một nhịp thở, rồi thả ra. Cô liếc quanh xem có ai thấy không.

Kho sổ Giám buổi sớm vẫn tối. Kệ gỗ cao tới trần, sổ xếp dày đặc như vảy cá, mùi giấy cũ lẫn mùi long não. Khuê ngồi sau cái bàn thấp, áo the xám tro, hai tay áo buộc dây cho khỏi quệt mực. Cô chép từ giờ Mão. Chồng giấy bên tay trái chưa thấp đi chút nào.

Ông thủ kho lưng còng đặt lên bàn một công văn có dấu son, đặt bằng hai tay, nhẹ như đặt cái trứng.

"Của Thiên Tào chuyển xuống," ông nói. "Phiếu khai hộ mẫu mới."

Khuê nhận, đọc. Cô đọc nhanh vì thói quen, rồi đọc chậm vì cần.

"Thưa ông, mỗi dòng khai phải có ấn của một người có sắc đứng ra chứng?"

"Phải."

"Dòng nào ghi chữ không rõ mà tới kỳ kết sổ cuối năm vẫn chưa có ấn chứng thì xóa?"

"Phải."

"Vậy việc của Giám là..."

"Lập danh sách nhà bị trả phiếu. Phân Học quan về xác nhận." Ông thủ kho gõ ngón tay lên chồng giấy. "Việc của cô là chép lại theo từng trấn. Trấn nào ra trấn nấy. Đừng gộp."

"Con hiểu."

"Cô hiểu thì chép."

Khuê chép. Cô chép tên trấn, tên huyện, tên ấp, rồi dòng khai. Mỗi tờ phiếu từ bếp một nhà gửi lên, có chữ nắn nót của Táo nhà, có dấu chứng của lý trưởng hoặc không có. Cô chép một lúc thì đọc ra dòng đầu tiên mà bàn tay cô dừng lại.

Cô chép tiếp. Dòng sau.

Khuê khựng ở dòng cuối. Cô khẽ đọc ra tiếng, môi chỉ mấp máy.

"Chép," ông thủ kho nói. "Đừng đọc."

"Thưa ông, con chỉ..."

"Chép. Đừng đọc thành tiếng. Đọc thành tiếng nó nghe."

"Cái gì nghe?"

Ông thủ kho không đáp. Ông cầm một tờ phiếu khác lên soi dưới ánh đèn, như xem giấy có mọt không.

Khuê chép thêm ba dòng. Rồi cô đặt bút xuống, hai tay chắp trước mặt bàn.

"Thưa ông, con xin hỏi một câu theo thể thức."

"Hỏi."

"Chữ không rõ trong phiếu khai. Theo thể thức thì đó là lỗi của người khai, hay lỗi của vật bị khai?"

Ông thủ kho đặt tờ phiếu xuống. Ông nhìn cô bằng đôi mắt đục, mí sụp, cái nhìn của người đã đọc mười nghìn tờ giấy và không còn tin chữ nào.

"Thể thức không hỏi lỗi của ai."

"Vậy thể thức hỏi gì?"

"Hỏi có dấu hay không."

"Còn nếu vật ấy không thể có dấu?"

"Thì không có dấu."

"Và nếu người khai biết rõ vật ấy, chỉ không biết gọi tên?"

"Biết rõ mà không gọi được tên là không rõ." Ông thủ kho nói chậm. "Cô học Khoa Bút, cô biết."

"Con biết." Khuê hạ giọng. "Con chỉ chưa biết là nên biết."

"Chép đi."

Cô lấy lại cây bút.

"Thưa ông," cô hỏi tiếp, "nếu lý trưởng đứng ra chứng thì sao? Lý trưởng có sắc làng."

"Sắc làng cũng là sắc."

"Vậy lý trưởng chứng cho con mèo không rõ còn sống?"

"Lý trưởng chứng là có con mèo. Không chứng nó còn sống."

"Khác nhau ở chỗ nào ạ?"

"Khác ở chỗ dấu đóng vào chữ nào." Ông thủ kho hừ một tiếng trong mũi. "Giám sống nhờ mấy chỗ khác nhau nhỏ như vậy."

"Con thấy không cần thiết."

"Không ai hỏi cô."

Bên phải bàn, cái chồng phiếu của Táo mấy nhà quan trễ hạn đã cao thêm một gang từ tuần trước. Cô liếc nó, đếm bằng mắt: ba mươi, bốn mươi, năm mươi tờ chưa ai xét. Cô nhớ lá thư cô gửi cho Kình, dòng nhỏ ở giữa, dòng cô viết như chuyện vặt.

"Thưa ông, mấy nhà quan khai chậm lắm sao ạ?"

"Năm nay bếp quan khai chậm như bếp dân."

"Từ bao giờ?"

"Từ tháng này." Ông thủ kho thở ra một hơi dài, thở ra cả chồng giấy. "Tôi làm ở đây ba mươi sáu năm, chưa thấy bếp quan nào trễ. Quan còn có ngày rằm phải cúng. Táo quan không có cớ."

"Có lẽ ông Táo bận."

"Bận gì." Ông thủ kho gõ chồng giấy một cái. "Cô chép đi."

Khuê chép đến trưa. Mực đông lại ở đầu bút, cô hà hơi, chấm, chép. Tờ phiếu cuối cùng của buổi sáng được ông thủ kho đặt lên bàn chỉ một câu: "Bếp nhà thợ nhuộm, ven sông. Trả về."

Khuê mở tờ phiếu. Chữ khai là chữ nhà thợ nhuộm, nét tròn, dáng ông Táo ngồi viết kỹ. Dòng khai chính cô đọc ngay: một con vật không rõ loài, ở gầm sàn phơi vải. Phía dưới là dấu trả về, màu son tươi.

Bên lề trái có một dòng viết than. Nét xiêu xiêu, nguệch ngoạc, đè lên cạnh giấy, không theo thể thức nào, không có dấu, không có tên, như viết vội bằng que cháy.

Cô nhìn dòng chữ rất lâu.

"Thưa ông," cô nói. "Dòng này nằm ngoài thể thức phiếu."

"Chép vào danh sách."

"Nguyên văn?"

"Nguyên văn."

Khuê chấm bút. Cô chép từng chữ vào danh sách, nét đều hơn cô tưởng, như tay không còn là tay mình. Không xóa được. Nó ở đây trước tôi. Dấu chấm cuối được cô đặt xuống rất nhẹ.

Rồi cô đặt cây bút xuống, thổi cho mực khô, và ngồi nhìn dòng than vẫn nằm nguyên bên lề tờ phiếu cạnh tay.