Đèn dầu đặt cạnh mâm gạo, ngọn lửa nghiêng theo hơi thở của người ngồi gần. Mẹ Piên ngồi trên chiếu giữa nhà chị Slương, cây đàn tính ngang đùi, hai dây rung. Piên quỳ bên cạnh, lắc chùm xóc nhạc giữ nhịp.

Kình ngồi sát vai bà, như bà dặn. Mắt nó cay vì khói bếp. Bụng nó còn no bát rượu chị Slương ép uống lúc chiều, thứ rượu men lá nồng mùi lá khô, trôi xuống ấm đến tận đầu ngón chân.

Tiếng xóc nhạc đều như vó ngựa trên đá. Đều đến mức nghe hoài thành không nghe.

Ở góc nhà, Thạc ngồi xếp bằng, ngón cái chạm từng đốt ngón tay, đếm cái gì không ai biết. Thầy Đức ngồi cạnh cửa, sổ mở trên gối, bút kẹp giữa hai ngón, hai mắt nặng dần. Uẩn ngồi sau lưng Thạc, đưa tay áo che miệng ngáp.

Kình dựa vai vào vách. Nó định nhắm mắt một chút cho đỡ cay.

Nó nghe vó ngựa ở phía trước.

Không thấy ngựa. Không thấy người. Chỉ có tiếng vó, đều, gõ trên đá, và đường đi thì có sương. Nó đi theo tiếng vó qua một con suối cạn, qua một sườn núi lởm chởm, rồi tới một con dốc đá, càng lên càng hẹp. Bụi vó ngựa bay trước mặt nó, trắng, rồi tan.

Tiếng vó dừng lại.

Nó dừng lộn xộn, như ngựa bị ghì cương. Kình đứng sát sau cái chỗ tiếng vó dừng, và ở đó có một cái cửa. Hai tảng đá dựng đứng như hai cánh cửa, giữa kẹp một tấm ván mới, mùi gỗ còn ngái nhựa. Trên ván đóng một tờ giấy, dấu son còn tươi, đỏ như máu mới chảy. Bốn cây đinh ghim bốn góc.

Sau tấm ván có người.

Một ông già lưng còng, đứng sát cửa. Áo màu đá rêu. Mặt buồn như người canh cái mình không muốn canh.

"Cậu có giấy không?" ông hỏi.

"Dạ không," Kình nói. "Con đi theo tiếng ngựa thôi."

"Tiếng ngựa của ai?"

"Của dì Lường. Dì hát cho thằng nhỏ nhà Slương bú được."

Ông già nhìn nó. Rồi nhìn tờ giấy trên ván, nhìn lâu hơn.

"Mấy tháng nay," ông nói, "ngựa tới đây, ngựa quay lại."

"Dạ, con thấy. Nó dừng lộn xộn."

"Tôi không cho qua được."

"Ông có giận ai không?"

"Giận gì."

"Ông không giận người đóng giấy hả?"

"Giận thì giấy có bay ra không?" Ông ngó lên khoảng không sau lưng Kình. "Tôi không giận ai. Giấy này người ta đóng lên cửa tôi. Tôi canh, vì không ai bảo tôi thôi canh."

Kình im. Nó nhìn tờ giấy, nhìn bốn cây đinh, nhìn đôi bàn tay khô của ông già đang buông thõng bên hông, không đụng vào ván.

"Ông canh từ hồi nào?"

"Từ hồi tờ giấy này đóng lên."

"Ai đóng vậy ông?"

"Người dưới xuôi. Họ đi nhanh, đóng nhanh. Họ không dừng lại hỏi gì." Ông già ngước nhìn nó. "Cậu ăn chưa?"

Kình ngẩn ra. Rồi nó bật cười, cười thật, cười đến chảy nước mắt. "Con định hỏi ông câu đó."

"Ừ." Mặt ông già không đổi, nhưng râu mép động đậy. "Chưa ai hỏi tôi câu đó từ lâu."

"Vậy hỏi rồi. Ông ăn chưa?"

"Chưa."

"Con cũng chưa. Rượu chị Slương no bụng mà không no ruột."

Ông già khịt mũi, một tiếng rất nhẹ. Ông đưa tay, nắm mép tấm ván, kéo. Ván rít lên một tiếng, rồi hở ra một khe. Chừng một con ngựa chui lọt.

"Đi đi," ông nói. "Đi lẹ."

Tiếng nhạc ngựa ào qua khe, bụi trắng bốc lên dày đặc như một dòng sông chảy ngược. Kình nép sát vào tảng đá bên cạnh. Gió thốc qua mặt nó, gió có mùi sương và mùi lửa bếp.

Nó mở mắt.

Tiếng hát đang lên.

Mẹ Piên ngồi thẳng, miệng mở, giọng bà đi lên từng bậc, cao hơn mọi lần Kình nghe từ hôm tới bản. Bà lên tới chỗ ngày thường vẫn gãy. Giọng bà không gãy. Nó đi qua chỗ đó như ngựa qua một khe đá, rồi mở ra, rộng, trong như nước đầu nguồn.

Piên ngừng tay lắc, chùm xóc nhạc chậm lại một nhịp. Cô quay sang nhìn mẹ, miệng hé ra, môi run. Thằng bé trong địu chị Slương ngủ yên, đầu ngả ra vai mẹ, môi vẫn mút khẽ.

Mẹ Piên hát nốt câu, thả giọng xuống, từ từ. Bà đặt tay lên dây đàn cho nó im.

Không ai nói gì.

Thầy Đức cũng vừa mở mắt. Ông nhìn lên, thấy mọi người đang nhìn mẹ Piên, thấy Kình đang dụi mắt. Ông cúi xuống, cầm bút, ghi một dòng. Kình liếc thấy nét bút đi từ trái sang phải, chậm, đều.

Lễ xong, chị Slương khóc, chị Slương cười, chị Slương nhét vào tay mẹ Piên một gói vải. Mẹ Piên từ chối, rồi nhận.

"Nó bú rồi," Piên thì thào, giọng vỡ ra. "Chị Slương nói nó bú rồi. Mẹ nghe không?"

"Nghe," mẹ Piên nói.

"Mẹ lên được rồi mà nè."

"Hôm nay." Bà vuốt tóc con gái, một cái, nhanh. "Hôm nay thôi."

Thạc đứng dậy, chắp tay với bà thật thấp, quay sang Uẩn, giọng thấp hơn thường.

"Chép: lễ cầu an, nhà Mông Thị Slương, ba khắc."

"Dạ, tôi tưởng lâu hơn."

"Cậu ngủ hai khắc, Uẩn."

"Dạ không ạ."

"Chép ba khắc."

Kình đi tới ngồi cạnh thầy Đức ở bậc cửa. Đêm ngoài sân đen đặc, ngọn đèn lồng treo đầu hiên đong đưa.

"Thầy."

"Cậu."

"Thầy ghi gì vậy thầy?"

Thầy Đức nghiêng cuốn sổ cho nó đọc. Nó đọc được hết. Dòng chữ nằm ngay ngắn giữa trang, không có tên nó.

"Thầy ngủ thiệt hả thầy?"

"Thiệt."

"Thầy ngủ lúc nào?"

"Trước cậu một chút."

"Vậy thầy đâu có thấy con ngủ."

"Tôi không thấy." Thầy Đức nhìn thẳng ra sân. "Tôi ghi cái tôi biết."

"Còn cái thầy không biết?"

"Không ghi."

"Thầy không sợ Thạc đọc sổ rồi hỏi hả?"

"Ông ấy hỏi thì tôi đáp. Tôi ngủ gật. Có ghi." Thầy gấp sổ, vỗ nhẹ lên bìa chàm. "Người áp tải ngủ gật là một việc. Đúng phép ghi việc."

Kình nhìn xuống. Hai bàn tay thầy đặt trên đùi, trên cuốn sổ gấp. Hai ngón tay trái nằm im, không gõ.