Gà gáy lần đầu thì chị Slương đã đứng dưới chân cầu thang. Tay chị xách một con gà mái trói chân, lưng địu thằng bé tám tháng, mặt nó đỏ au, khóc khàn tới mức chỉ còn thở ra tiếng.

Kình đang ngồi xổm ở đầu hiên đánh răng bằng cọng lá. Nó thấy mẹ Piên bước ra, áo chàm cài lệch một khuy, tóc chưa búi. Chị Slương cúi đầu, nói một tràng tiếng Tày, nhanh, giọng run.

Piên đứng cạnh Kình, chống cằm lên lan can, dịch nhỏ cho nó nghe.

"Thằng bé ba đêm không bú. Giật mình. Khóc mà không ra tiếng. Chị Slương hỏi mẹ có đi cầu an cho nó được không."

"Giật mình sao giật mình?"

"Không biết. Hôm trước chị ấy mang nó qua cầu ván, nó đang ngủ, gió thổi một cái." Piên mím môi. "Mẹ nghe rồi."

Mẹ Piên hỏi đúng một chữ bằng tiếng Kinh.

"Mấy đêm?"

Chị Slương giơ ba ngón tay. Mẹ Piên gật. Bà nói một câu ngắn, chị Slương nghe xong khuỵu xuống nửa chừng, chắp hai tay, trán chạm vào lưng con gà.

Piên đứng thẳng khỏi lan can. Cô nắm khuỷu tay mẹ, kéo vô trong cửa. Kình thấy hai cái bóng cắt ngược nắng ở khung cửa, một cao một thấp. Cô nói gắt bằng tiếng Tày, rồi cô quay mặt ra, nói bằng tiếng Kinh, to vừa đủ cho Kình nghe.

"Mẹ lên không nổi mà."

"Lên được tới đâu," mẹ Piên nói. "Tới đó."

Cô không cãi nữa. Cô đứng đó một lúc, tay vẫn nắm tay mẹ, rồi buông ra như buông cái gì nóng.

Kình đánh răng xong, ra máng nước ở chân thang rửa mặt. Lúc nó ngẩng lên, trước mặt đã có một người áo lụa lam nhạt, khăn len quấn cổ hai vòng.

"Cậu Kình," Uẩn nói, ngó lên cầu thang. "Học chính nghe tin có lễ. Học chính sai tôi hỏi, đoàn có thể dự, để ghi số lễ lậu trong bản."

"Hỏi tui làm gì. Tui đâu phải chủ nhà."

"Cô kia là người dẫn đường."

Piên đã tới chắn ngang cầu thang. Cô đứng ở bậc thứ bảy, hai tay buông, mặt không có biểu hiện gì. Kình biết dáng đó. Hồi ở Giám, mỗi lần học sinh Khoa Bút kêu cô là con đồng, cô cũng đứng như vậy.

"Không," Piên nói.

"Tôi chưa hỏi mà."

"Không."

"Cô Piên, theo quy định..."

"Quy định ở dưới sân."

Mẹ Piên bước ra, đứng sau lưng con gái. Bà ngó Uẩn từ đầu tới chân, chậm, không giận cũng không vui. Bà nói bằng tiếng Kinh lơ lớ.

"Ngồi. Đừng nói."

Uẩn chớp mắt. "Dạ?"

"Ngồi. Đừng nói. Cho."

"Mẹ," Piên khẽ nói.

"Cho." Bà quay vô trong.

Uẩn đứng thẳng lên, chỉnh khăn len. Hắn lầm bầm khi quay đi, nói vào cái khăn len: "Đồng bóng mà cũng đặt luật."

Dưới sân, Thạc đứng đó từ lúc nào, tay chắp sau lưng, ống tre đựng sổ đeo ở đai. Ông không nhìn Uẩn. Ông nhìn bậc thang.

"Uẩn."

"Dạ, thưa Học chính."

"Xin lỗi."

Uẩn nhìn quanh. Piên đã bỏ đi vô nhà, mẹ Piên cũng vào, chị Slương đang xoa lưng thằng bé dưới góc nhà. Không còn ai. Hắn cúi người về phía cái cầu thang, nói rất nhanh: "Xin lỗi." Rồi hắn quay đi.

Kình nhìn theo cái lưng gầy cao đó. Nó nhớ cái đèn còn sáng ở nhà trưởng bản đêm hôm nọ.

Piên bước xuống, đứng cạnh nó ở máng nước. Cô vốc nước vỗ lên mặt, tay còn run.

"Sao Piên chặn ổng dữ vậy?"

"Ổng đi ghi sổ. Ghi mẹ Piên hát gì, mấy câu, mấy dây."

"Ổng ghi cũng đâu làm sao."

"Ổng ghi rồi người trên đọc." Piên lau mặt bằng tay áo. "Mẹ lên giọng không nổi. Ổng ghi hai dây, ổng ghi mẹ hụt hơi. Ổng đâu có ghi vì sao."

"Vậy sao dì cho ổng dự?"

"Mẹ nói cho thì cho." Cô nhìn lên cửa nhà. "Mẹ không sợ ai ghi."

"Piên sợ."

"Piên sợ." Cô thở ra. "Kình ngồi gần mẹ nghe. Nếu mẹ hụt, Kình ho lên."

"Tui ho làm chi?"

"Cho Uẩn nghe tiếng ho khác. Cho Uẩn khỏi nghe tiếng mẹ."

Kình gật. Nó không biết ho giả có giỏi không, nhưng nó biết nói vậy với Piên thì phải gật.

"Cậu theo tôi đi đâu cũng được," giọng thầy Đức vang sau lưng nó. "Tôi theo cậu."

Thầy ngồi trên bậc đá dưới sân, chăn bông quấn tới cằm, sổ kẹp nách.

"Thầy theo con làm chi, thầy? Con có đi đâu đâu."

"Giấy chưa thu hồi. Cậu còn là người tùy hành."

"Con đi lấy nước."

"Vậy tôi đi lấy nước."

Kình cười. Nó xách hai ống nước tre dựng cạnh máng, móc vô hai đầu cây đòn gánh nhỏ. Chị Slương ở gầm nhà bên không có ai gánh giùm, thằng bé khóc ba đêm thì cả nhà không còn sức múc nước. Nó ra suối, múc đầy hai ống, gánh về. Nước tràn mép ống chảy xuống cổ áo. Thầy Đức đi sau, ôm sổ, không đỡ.

Chị Slương thấy nó đổ nước vào chum bên hiên thì sững. Chị cúi đầu sát đất, nói một câu hai chữ.

"Pjom bái."

Kình biết chữ đó. Piên dạy. Nó cúi đầu đáp lại, và không biết nói gì, nên nó nói thứ nó vẫn nói ở nhà.

"Dạ không có chi."

Giọng miền Tây của nó kéo dài chữ "chi", nghe như người ta mời nhau vào nhà. Chị Slương bật cười, bụm miệng lại, đứa nhỏ trong địu giật mình thò đầu ra, ngó Kình bằng đôi mắt đỏ hoe. Nó không khóc.

"Nó nhìn Kình kìa," Piên nói. Cô đã đứng ở bậc thang cuối từ lúc nào, tay khoanh trước ngực. "Ba ngày nay nó không nhìn ai."

"Tui coi mặt tui nghiêm trọng lắm sao?"

"Mặt Kình buồn cười."

"Ơn trời."

Chạng vạng, mẹ Piên chống tay lên vai Piên bước xuống thang. Bà không đeo đàn, Kình ôm đàn đi sau. Họ đi men bờ ruộng sang nhà chị Slương. Thầy Đức, Thạc, Uẩn đi cách một quãng. Không ai nói.

Tới cái máng nước ven đường, mẹ Piên dừng lại. Bà đặt bàn tay lên mép máng gỗ, người cúi xuống. Bà ho. Ho một tràng dài, khô, mỗi tiếng rút từ đáy ngực lên, tay áo chàm bưng miệng. Piên đứng sát bên, bàn tay lơ lửng, không dám chạm.

Kình ôm cây đàn trước ngực, đứng im.

Mẹ Piên ho xong. Bà đứng thẳng lên, không nhìn ai, nhìn về phía nhà chị Slương có ngọn đèn mới thắp. Bà nói với Kình mà không quay lại.

"Ngồi gần dì. Mệt thì ngủ. Không sao."