Từng bắp ngô giống từ gác bếp xuống nằm đầy nong, vàng sậm, hạt nào hạt nấy cứng như răng. Piên ngồi ngoài sàn, hai chân thả xuống hiên, tay vặn từng bắp, hạt rụng lốp bốp vô nong tre. Ở phía đối diện, thằng Toòng ngồi bó gối, mắt nhìn trời, tay lén lút nhón hạt bỏ vô miệng.

"Toòng."

"Dạ?"

"Hạt đó để gieo."

"Em đâu có ăn."

"Miệng em nhai."

"Em nhai không khí."

"Không khí không kêu rốp rốp."

Toòng nuốt, mặt vô tội. Trong cửa, mẹ ngồi vá áo, kim đi lên đi xuống không ngừng, mắt không rời đường chỉ.

Có tiếng gậy gõ đất ngoài sân. Một bà cụ lưng còng, khăn chàm bạc phếch, chống cây gậy tre bước từng bước tới chân thang. Piên nhận ra ngay, dù hơn năm chưa gặp, dù bà còn già hơn hồi cô đi. Bà Vi Thị Moóc. Già nhất thung lũng. Bà đã già từ hồi Piên còn bé.

"Bà Moóc! Bà Moóc có kẹo không?" Toòng nhảy lên, xòe tay.

"Có." Bà rút trong túi áo một cục kẹo mạch nha dính lá chuối, bỏ vô lòng bàn tay nó. "Ăn đi. Răng bà không còn."

"Cảm ơn bà!"

"Đừng ăn hạt giống của chị mày."

"Em đâu có ăn!"

Hai người đàn bà già nói chuyện với nhau bằng tiếng Tày. Piên ngồi im, tách ngô, tai vểnh. Giọng mẹ khàn, giọng bà Moóc rè, hai thứ giọng chen nhau như hai sợi dây thừng cũ.

Bà Moóc kể chuyện hát. Hai năm nay, bà hát chưa tới giữa đường là phải quay đầu. Hát lên một khúc, cổ họng đã nghẹn, đành xuống. Bà nói bà tưởng mình già. Mẹ nói không phải. Bà Moóc cười hề hề, chỉ vô cái miệng móm: "Già thì răng rụng, chớ hơi đâu có rụng."

Mẹ cười. Hai bà cười với nhau như hai đứa con nít cười chuyện lớn, cười tới rơi nước mắt. Bà Moóc chống gậy, đứng dậy, vỗ vai mẹ một cái rồi lê từng bước ra khỏi sân.

Toòng thì thầm: "Hai bà cười chuyện gì vậy chị?"

"Chuyện rụng răng."

"Chuyện rụng răng mắc cười hả?"

"Ừ, hồi tuổi hai bà."

Piên đặt bắp ngô xuống. Cô đứng dậy, bước vô nhà, ngồi xuống chiếu đối diện mẹ.

"Me."

"Hử."

"Chuyện cửa."

Kim của mẹ dừng. Bà không ngẩng lên.

"Piên nghe trong Giám," Piên nói, chậm. Cô chọn từng chữ trong tiếng Tày, như chọn từng hạt gạo ra khỏi cát. "Người ta nói Then không có sắc. Thần nào vào sổ rồi thì không cho Then đi qua nữa. Vậy me không qua được. Bà Moóc cũng vậy."

Mẹ không cãi. Bà đặt kim xuống, gập tấm áo lại làm tư, đặt lên đầu gối. Bà đứng dậy, bước tới ống tre treo cạnh chỗ cây đàn. Ống tre dài bằng cẳng chân, bịt nắp bằng một mẩu gỗ. Bà rút từ đó ra một bọc vải đỏ.

Piên nín thở.

Mẹ ngồi xuống lại, bọc vải đỏ đặt trên đùi. Bà mở một góc. Chỉ một góc. Lộ ra một cái ấn gỗ nhỏ, vuông, có núm tròn ở trên, màu sậm đen vì tay người cầm đã lâu, mòn nhẵn ở những chỗ ngón cái và ngón trỏ đặt xuống. Piên không nhìn thấy mặt dưới. Bà cũng không mở ra cho cô thấy.

"Mẹ cũng có sắc," mẹ nói. "Thầy trên trời cấp."

Piên nuốt nước miếng. Cô chưa từng thấy cái này. Lớn lên trong nhà này, cô chưa từng thấy.

"Vậy thần cửa không nhận sắc của me nữa hả?"

"Thần cửa nhận." Mẹ lấy ngón tay đè nhẹ lên góc vải. "Mà thần cửa có sắc mới. Sắc mới bảo không nhận."

"Sổ?"

"Giấy." Mẹ gật. "Giấy Giám."

"Ai cấp sắc cho me?"

"Bà thầy cấp. Ông Tào bên Nà Slấy đóng." Mẹ nhìn xuống bọc vải. "Hồi con chưa đẻ."

Piên ngồi lặng. Cô nhớ cái mùi giấy son ở Giám, mùi mực, mùi gỗ lim. Cô nhớ người ta bảo cô: Khoa Đồng không có sắc, Then không có sắc, kẻ hầu đồng chỉ có cái miệng. Cô nhớ cô đã tin, hoặc đã cố tin, vì tin dễ hơn cãi.

"Me không nói với Piên sớm hơn."

"Không hỏi."

"Piên không biết để hỏi."

"Giờ biết."

"Dạ."

"Sắc đó me mang đi qua cửa được không?"

"Ấn không đi." Mẹ lắc đầu. "Ấn ở nhà. Người đi."

"Vậy người đi, cửa hỏi sắc, me lấy gì đưa?"

"Hát."

"Hát thôi hả?"

"Hát thôi." Mẹ nhìn con. "Từ trước tới giờ vẫn vậy."

"Vậy me hát không qua được là vì sắc mới đè lên?"

Mẹ im. Bà nhìn đôi bàn tay mình, mười ngón gầy, đốt to.

"Mẹ không biết hết," bà nói. "Hỏi sau."

Một bàn tay nhỏ xíu thò vô từ cửa, Toòng chui lên, ngó cái bọc vải trên đùi mẹ. Mắt nó sáng lên.

"Me cho em coi cái ấn!"

"Không."

"Em chỉ coi thôi!"

"Không."

"Em nhìn một cái thôi, em hứa không sờ!"

Mẹ rút cây kim từ cuộn chỉ, gõ cán kim lên đầu Toòng. Nhẹ, nhưng đủ để thằng nhỏ ôm đầu kêu oái, lùi ra cửa, nhăn nhó.

"Đồ trẻ con," Piên nói.

"Chị cũng muốn coi mà."

"Chị lớn rồi. Chị biết nhịn."

"Nhịn mà chị nhìn muốn rớt con mắt."

Mẹ cười mũi. Bà gấp góc vải lại, che kín, buộc dây. Bà đứng lên, đặt bọc vải vô ống tre, đậy nắp gỗ. Rồi bà đứng đó, lưng quay về phía Piên, tay còn đặt trên nắp ống tre.

"Con đừng nói với cái ông có sổ."

Piên gật. Mẹ không quay lại để nhìn cô gật, nhưng bà biết.

Piên ra hiên. Cô nhặt bắp ngô tiếp theo, vặn một vòng. Hạt rụng vô nong, lốp bốp. Cô rải đều từng hạt trên mặt nong, hạt nào cách hạt nào một đốt tay, như đang xếp một bài thơ không lời.