Hai bó củi đè xuống vai Kình, mỗi bó gần bằng người nó.

Piên đi trước, tay không, bước xuống dốc nhẹ như sương trôi. Thỉnh thoảng cô quay đầu lại, chỉ cây gậy tre vào một hòn đá.

"Đặt chân bên trái. Đá đó khô. Bên phải là rêu."

"Biết rồi."

"Biết mà gánh như gánh trứng."

"Củi nặng à nghen."

"Củi nhà Piên nhẹ. Là Kình gánh yếu."

"Gánh yếu hồi nào?"

"Hồi nãy Kình lảo đảo ba lần. Piên đếm."

Cộc ngồi trên bó củi đằng trước, thò đầu ra khỏi cổ áo Kình. "Con nhỏ đếm đúng. Tao cũng đếm. Bốn lần."

"Mày tính lần nào mà bốn?"

"Lần mày nhìn Piên rồi quên nhìn đường."

Kình nhìn trời. Trời trong, nắng chiếu xuống những vạt ruộng bậc thang xanh mướt. Không khí mát như nước giếng.

Xuống tới sân, Piên không còn là Piên ở Giám.

Cô nói to. Nói tiếng Tày, tiếng Kinh, xen lẫn, bật ra như nước chảy. Cô hét thằng Toòng đi đập lá chuối. Cô chỉ tay vô cái nong phơi ngô, bảo nó lật. Cô mặc cả với chị hàng xóm, chị Mông Thị Slương, người địu đứa con nhỏ trước ngực, tay xách rổ.

"Một nắm lá men này đổi hai quả trứng."

"Một quả," chị Slương nói.

"Hai. Lá men nhà Piên phơi gác bếp ba tháng. Lá men nhà chị phơi ngoài sân."

"Gió nắng thì thơm hơn gác bếp."

"Thơm nhưng nhạt!"

"Nhạt mà ít khói!"

"Hai quả!"

"Một quả rưỡi!"

"Rưỡi là sao? Cắt đôi quả trứng hả?"

Chị Slương ôm bụng cười. Đứa nhỏ trước ngực chị giật mình, ho một tiếng khô, rồi ho thêm, ho dài, mặt đỏ gay. Chị Slương vỗ lưng nó. Nó ho tiếp, mệt, đầu gục xuống.

Piên đặt nắm lá men xuống rổ. Cô vươn tay, đỡ đầu đứa nhỏ, áp lòng bàn tay lên ngực nó. Cô không nói. Cô ngân nhẩm trong cổ họng, không lời, một đường giai điệu thấp, đều, quen như hơi thở. Đứa nhỏ ngừng ho. Nó ngước lên, mắt tròn, ngậm lấy ngón tay Piên.

"Dỗ giỏi quá," chị Slương thì thầm.

"Hồi nhỏ me hay hát thế cho em." Piên rút tay ra, vén tóc lên tai. "Hai quả đó. Chị đừng có đổi ý."

"Hai quả. Cô này nói là chị chịu."

"Người kia là bạn cô hả?" Chị Slương hất cằm về phía Kình.

"Bạn."

"Bạn gì mà gánh củi cho cô?"

"Bạn mà nè. Bạn nào chịu gánh củi cho Piên mới là bạn."

"Vậy cô giữ cho chắc." Chị Slương nháy mắt. "Bạn gánh củi giỏi là hiếm."

"Chị nói gì lạ!"

Kình đứng xa, tựa vô cột nhà, giả vờ không nghe. Tai nó nóng. Nó nhìn Piên nhận trứng bỏ vô gùi, và nó thấy cô cười, và cái cười ấy không giống bất cứ nụ cười nào cô từng cười dưới xuôi.

Bên bếp, thầy Đức ngồi quấn chăn, chăm chú ghi sổ. Mái chèo dựng ở góc nhà, đầu cán chạm xà. Ngay đối diện, thằng Toòng quấn cái bao tải lên người, lưng gù, mặt nghiêm, cổ rụt. Nó cầm một cành củi làm bút, cứ nhúng vô tro, vạch vạch lên đùi.

"Nó nhại ông," Cộc thì thầm vô tai Kình. "Nhại y như thật. Thằng nhỏ nhại giỏi hơn mày hát."

"Tao hát đâu tệ vậy."

"Mày hát như gà bị đạp."

Kình nhịn cười tới đau bụng, ôm bụng ngồi xuống cạnh bếp. Thầy Đức ngẩng đầu lên.

"Cậu bị gì?"

"Dạ, bị đau bụng."

"Đau chỗ nào?"

"Chỗ... mắc cười."

"Cậu đi tìm thầy Khiêm."

Toòng đối diện thầy Đức cũng ngẩng lên nhìn Kình. Thằng nhỏ giữ mặt nghiêm đúng một nhịp. Rồi nó phì, sặc, ho sặc sụa. Thầy Đức quay lại nhìn nó.

"Cháu quấn bao tải làm gì?"

"Cháu lạnh, thầy!"

"Bao tải không ấm."

"Dạ, ấm hơn chăn nhà cháu."

"Chăn nhà cháu bị sao?"

Toòng im.

Chiều, Kình xếp củi. Nó đưa ngọn vô trước. Piên chộp bó củi khỏi tay nó.

"Sai!"

"Sao sai?"

"Củi vô bếp thì gốc vô trước, ngọn ra sau. Đưa ngọn vô trước là con gái trong nhà sinh ngược."

"Sinh ngược là sao?"

"Sinh ngược là... sinh ngược." Cô nói xong thì khựng lại, rồi cười, không biết mình đang đùa hay đang thật. "Piên không biết. Me nói vậy."

"Me nói mà Piên tin?"

"Không tin. Nhưng làm đúng cho chắc."

Kình xếp lại. Gốc vô trước. Bó củi gọn, dựng vách bếp, vững hơn lần đầu. Piên đứng nhìn, gật.

"Nhà này không có đàn ông hả Piên?" Nó hỏi, không nghĩ. Hỏi xong mới thấy lỡ miệng.

Piên không giận. Cô chùi tay vô vạt áo.

"Có. Po đi gùi muối thuê, gặp lũ suối. Lúc đó Piên chín tuổi."

"Xin lỗi... tui xin lỗi Piên."

"Xin lỗi chi? Kình đâu có làm suối lên." Cô quay đi, ném thêm một khúc củi vô bếp. "Xếp cho khéo. Củi sai là lửa dỗi."

"Lửa dỗi hả?"

"Dỗi. Lửa dỗi là không cháy."

"Vậy hồi nãy lửa dỗi Kình hả? Củi gì nhả khói muốn chết."

"Lửa dỗi Kình từ ngày Kình tới." Cô nháy mắt. "Lửa biết chọn người."

"Chọn hay ghét?"

"Chọn để ghét."

Kình tìm Cộc để chọc. Cộc ngồi trên chiếu trên, chỗ bà Then mời bữa mới tới, khúc tay cụt đặt trên đầu gối.

"Chiếu trên êm hả Cộc? Ngồi hoài không chán?"

"Chán gì mà chán."

"Hồi trước mày ngồi vai tao ngồi hoài. Giờ ngồi chiếu trên, sang quá chừng."

"Mười mấy năm nay," Cộc nói, không nhìn Kình, "không ai mời tao ngồi đâu hết."

Kình ngưng. Nó định chọc thêm, nhưng miệng không mở ra nổi. Nó ngồi xuống bên cạnh, không nói.

Đêm, nó thức dậy đi tiểu. Trời tối đen, lửa bếp chỉ còn than đỏ. Ngoài hiên, gió luồn qua kẽ vách nghe như người thở.

Cộc ngồi trên chiếu trên, một mình, đúng chỗ bà Then mời. Chén rượu trước mặt nó, tối qua cạn, giờ đầy lại tới mép. Không ai bên cạnh. Không ai còn thức.