Uẩn mở nắp hòm ấn son bằng hai tay, nhấc ra từng món như người ta nhấc đồ cúng. Nghiên. Bút. Cuộn sắc quấn dây đỏ. Hắn xếp lên tấm ván kê trên hai hòn đá ở chân đồi sau xóm, chỉnh cho thẳng, rồi lùi lại ngó, rồi chỉnh nữa.

Mấy người già Mường đứng xa chừng mười bước, tay chắp sau lưng, không ai lại gần. Trên lối lên nương, ba tảng đá lăn nằm chắn ngang đường, rêu còn nguyên ở mặt dưới như mới bị lật ngửa.

"Hai mùa nay," một ông già nói với Thạc, tiếng Kinh chậm, từng chữ đặt xuống. "Đá trên đồi tự lăn. Không ai bị đè. Nhưng không ai dám lên nương một mình."

"Lăn lúc nào?"

"Lúc nào cũng được. Hôm trước giữa trưa."

Thạc mở sổ ghi. Ngón cái chạm một đốt. "Hai mùa. Ba chỗ. Không thương tích. Ông cho tôi hỏi, đồi này xóm gọi là gì?"

"Gọi là đồi sau."

"Còn thần trên đồi?"

"Thần đồi sau." Ông già nhún vai. "Nó ở đó trước nhà tôi."

Thạc cười nhẹ, ghi đúng chữ ông già nói. Rồi ông trải cuộn sắc, đọc lớn, giọng đều như đọc thư:

"Thái Ninh năm thứ mười bảy, phụng sắc: phong đồi nương Rộc Chiêng thổ thần, hưởng lễ hằng năm, y phẩm mà thi hành."

Uẩn nhúng ấn vô mực, đóng xuống. Tiếng đóng khô, gọn.

Kình đứng bên cạnh Thạc, tay còn cầm cây bút mài mực. Nó ngó lên đồi. Trên tảng đá đầu dốc, cao hơn đầu người, có một ông già ngồi.

Không ai khác ngó lên đó. Ông già gầy, lưng dính một lớp rêu xanh sậm, hai bàn chân trần thò xuống không chạm đất, ngón chân dài và cong, bám vô đá như rễ cây bám vô vách. Mắt ông sáng, ngó xuống chỗ ván kê, ngó thật chăm, giống người ngó nồi cơm chưa biết có chín chưa.

Thạc không thấy gì. Ông quay sang Kình, hạ giọng:

"Cậu nói chuyện với ngài được không? Tôi đọc rồi mà ngài chưa nhận."

"Dạ. Con thấy ổng."

"Tờ này." Thạc rút từ cuộn ra một tờ sao lục, đóng ấn xong còn ướt mực. "Cậu mang lên giúp tôi."

Kình cầm tờ giấy bằng hai ngón, sợ lem. Nó leo lên dốc. Cộc ngồi trên vai nó, chăm chú ngó con người rêu.

"Ổng ngửi trước khi nhìn," Cộc nói. "Tao đoán ổng sẽ ngửi."

Kình leo lên tảng đá, ngồi cạnh. Ông già nhìn nó, nhìn Cộc, nhìn tờ giấy.

"Thằng nhỏ miệt dưới," ông nói.

"Dạ."

"Nghe nói dưới đó nhiều nước."

"Nhiều. Nước ở dưới con nhiều hơn đất."

"Vậy sao đất còn đủ trồng lúa?"

"Trồng được. Mùa nước nổi thì ngập luôn."

Ông già gật gù như nghe chuyện chợ. Rồi ông chỉ vào tờ giấy.

"Cái này là gì?"

"Sắc, ông. Quan trên cấp. Có tên ông trong đó. Ông được hưởng hương khói."

"Có giấy thì có người cúng đúng ngày không?"

Kình nuốt nước miếng. Nó nhìn xuống chân đồi. Ông Thồng ngồi chồm hổm ở bờ ruộng, bà con xóm đứng xa, trên ván thầy Đức chép sổ.

"Có," nó nói. "Sổ ghi ngày. Tới ngày người ta phải cúng. Nếu quên thì sổ báo."

"Báo ai?"

"Báo quan."

"Còn ông?"

"Ông được cúng. Mà ông cũng phải giữ lối. Không lăn đá nữa."

Ông già im. Ông nhón tờ sắc bằng hai đầu ngón, đưa lên mũi, ngửi chỗ dấu son, ngửi lâu. Rồi ông gấp nó làm tư, cẩn thận, nhét vô ngực áo rêu, vỗ vỗ, như con nít giấu kẹo.

"Vậy thôi," ông nói. "Khỏi lăn đá cho người ta nhớ."

Ông ngó xuống xóm một lần nữa, ngó cái xóm mười chín nóc nhà mái cỏ. Kình tưởng ông còn muốn nói gì. Nhưng ông chỉ khẽ gật đầu với nó, rồi cúi xuống, chẳng thấy nữa, chỉ còn đá và rêu.

Cộc thở ra. "Ngửi xong gật đầu. Dễ hơn ông Gò."

"Mày đừng nhắc ông Gò."

"Tao khen mà."

Kình trượt xuống dốc. Dưới chân đồi, Thạc đã cuộn sắc lại, hỏi nó bằng mắt.

"Ổng nhận rồi, thưa ông."

"Nhận thế nào?"

"Ổng ngửi dấu son. Rồi gấp lại bỏ vô áo."

"Ngửi." Thạc mở sổ, nhúng bút. "Tôi ghi là nhận. Còn chữ ngửi thì tôi ghi chú bên cạnh." Ông khựng lại, đổi ý. "Tôi ghi riêng một dòng."

Đúng lúc đó ông già mặc áo dài xanh đen đi ngang lối mòn chân đồi, mũ nhọn, túi vải căng phồng đeo vai. Ông định leo lên nhà đám.

"Thưa ông." Thạc chắp tay, bước lên chặn lối, lễ phép. "Tôi là Học chính Lưu Đình Thạc, đoàn Kiểm Kê. Xin ông cho phép ghi danh vào cột người hành lễ trong xóm. Ông thờ thần nào, đoàn cấp sắc luôn thể."

Ông già dừng. Ông nhìn Thạc một lúc, mắt hiền, không ngạc nhiên.

"Mo không có thần để đăng," ông nói. "Mo có đường để đưa."

Thạc mở sổ, ghi đúng câu đó. Ngòi bút chạy một đường, rồi ông ngẩng lên: "Xin ông cho tôi hỏi tên."

"Đằm."

"Ông Đằm. Chữ gì?"

"Chữ gì cũng được."

Uẩn đứng sau lưng, bụm miệng phì cười. Thạc quay lại nhìn một cái. Chỉ một cái, không nói. Uẩn im, mặt đỏ, cúi xuống chùi cái nghiên.

Ông Mo liếc lên vai Kình, đúng một lần, ngắn như người ta liếc xem trời có mưa. Rồi ông bước đi. Thạc đứng nhìn theo, ghi tiếp một dòng, hơi lâu hơn dòng trước.

Chiều, Kình xách ấm nước đi lên lối nương một mình. Cộc theo sau, leo lên vai Kình rồi tuột xuống rồi leo lại, không chịu ngồi yên.

Ba chỗ đá chặn đã sạch. Đá được xếp gọn hai bên lối thành bờ, tảng nào tảng nấy nằm ngay ngắn, mặt có rêu quay vô trong. Dưới chân bờ đá còn dấu rêu rách, như vừa có ai kéo lê.

Đầu dốc, trên tảng đá cao, không còn ai ngồi. Chỉ còn một nhành cây tươi gác ngang, lá còn xanh, vết bẻ còn trắng nhựa. Như cây chổi ai vừa quét xong để đó.

Kình đứng nhìn rất lâu.