Giờ Thìn mùng một tháng Hai. Khuê ngồi ở góc hiên nhà Piên, tráp giấy trên đùi, hai tay đặt lên nắp.

Dưới sân, Học chính Lưu Đình Thạc đi tới chân cầu thang. Ba người lính theo sau, giáo dựng. Trịnh Khắc Uẩn đi cuối, khăn len quấn cổ hai vòng, ống tráp đeo chéo. Thạc dừng ở chân thang, chùi giày lên tảng đá cạnh máng nước, rồi lên.

Khuê không đứng dậy.

Trong gian ngoài, thầy Đức ngồi xếp bằng giữa sàn. Trước mặt thầy là tấm ván kê, trên tấm ván là cuốn sổ tuần vùng bìa chàm, mở sẵn. Nghiên mực đã mài. Bút gác trên nghiên. Bên cạnh là tờ giấy bàn giao viết sẵn từ mấy hôm trước, chỗ ký tên người được giao còn trống.

Thầy Đức không quấn chăn. Áo dài chàm bạc thếch, tóc búi gọn. Thầy ngồi thẳng như ngồi ở đuôi ghe.

Thạc vào, chắp tay chào. Thầy Đức chắp tay đáp.

"Giờ Thìn," Thạc nói. "Theo quy định, tôi nhận người."

Thầy Đức cầm bút lên. Thầy chấm mực. Thầy cúi xuống trang sổ, viết. Viết chậm, nét đều. Rồi thầy đọc thành tiếng, từng chữ, như mọi lần thầy đọc dòng sổ cho người bị áp tải nghe trên ghe.

"Người bị áp tải đi khỏi lúc tôi ngủ."

Thầy gác bút lên nghiên.

Bàn tay trái thầy đặt trên đùi. Như mọi lần. Khuê nhìn bàn tay đó.

Hai ngón tay nhấc lên. Gõ xuống. Một cái. Hai cái.

Thầy Đức cúi nhìn bàn tay mình. Nhìn như nhìn một vật lạ ai vừa đặt lên đùi thầy.

Khuê biết cái tật đó. Ở Vàm Tre, trên ghe, Kình đã chỉ cho cô. Mỗi lần có ai nói một câu không thật trước mặt thầy Đức, hai ngón tay trái thầy gõ. Kình bảo từ hôm Thạc hỏi bà Then, chúng chưa gõ lần nào.

Thạc không nhìn bàn tay thầy. Thạc nhìn trang sổ. Ông cúi xuống đọc lại dòng chữ, đọc bằng mắt, môi không mấp máy. Ông đọc lâu.

Ông im lâu.

"Thầy ngủ lúc nào?" Thạc hỏi.

"Chưa tới giờ Tuất."

"Thức lúc nào?"

"Giờ Mão."

"Trong khoảng đó thầy không biết gì?"

"Tôi ngủ thì tôi không biết."

"Theo quy định, người áp tải phải canh người bị áp tải."

"Đúng phép." Thầy Đức gật. "Tôi ghi tôi ngủ."

Thạc nhìn thầy. Ngón cái ông đặt lên đốt ngón trỏ, không chạy tiếp.

"Tôi thu sổ tuần vùng của thầy để đối chiếu," ông nói. "Việc xử là việc của Giám. Xin thầy hiểu cho."

Thầy Đức gấp sổ lại. Thầy thổi nhẹ lên trang mực trước khi gấp hẳn, như mọi lần. Rồi thầy cầm cuốn sổ bằng hai tay, đưa ra.

"Đúng phép."

Thạc nhận bằng hai tay.

Ông quay sang Uẩn. "Cậu dẫn lính lên đèo. Lối chính và lối mé tây. Lên tới đỉnh, xem dấu chân, rồi về."

"Thưa Học chính, mé đông thì sao ạ?"

"Mé đông không có lối."

"Dạ." Uẩn kéo khăn lên, đi ra, giày vải lộp cộp trên sàn.

Thạc nhìn vào gian trong, chỗ thầy Khiêm ngồi dựa vách.

"Thầy Đường. Xin thầy sang nhà trưởng bản. Tôi có mấy việc cần hỏi."

Thầy Khiêm chống gậy đứng dậy. Chậm. Đầu gối thầy kêu một tiếng. Thầy không nói gì. Thầy đi theo người lính còn lại, đi qua mặt thầy Đức. Hai ông già không nhìn nhau.

Khuê đứng dậy. Cô đi tới trước Thạc, cúi đầu.

"Thưa Học chính, con xin theo đoàn về Thăng Long."

Thạc nhìn cô. "Cô Vũ không ở lại?"

"Thưa, con là thư lại kho sổ. Kết sổ cuối năm chưa xong. Việc của con ở kho."

"Học chính Vũ biết cô xin?"

"Thưa, cha con ký tờ cho con lên. Con về thì không cần ai ký."

Mặt Thạc dịu xuống, như người vừa trút được một gánh. "Theo quy định, đoàn có thư lại thì sổ về đủ. Cô về cùng thì tốt."

"Dạ."

Ra hiên, Piên đứng đó. Cô nghe hết. Dải vải đỏ trên đầu, cái ấn gỗ ở thắt lưng.

"Khuê về hả?"

"Muội về."

"Sao về?"

Khuê nhìn ra thung lũng. Phía đèo, Uẩn và mấy người lính đang leo dốc, nhỏ như mấy con kiến.

"Muội về để còn có người trong kho sổ."

Piên nhìn cô. Một lúc. Rồi Piên gật.

"Khuê ở đó thì có người đọc."

"Có người đọc. Có người chép."

"Có người sửa không?"

"Chưa." Khuê ngừng. "Muội ghi trước. Chừng nào sửa thì sửa."

"Khuê nói vậy hồi lẩu then."

"Muội nói lại cho Piên nhớ."

Hai đứa đứng đó. Không ai ôm ai. Piên đưa tay lên đầu, tháo một sợi chỉ đỏ ở mép dải vải then, rút ra, dài chừng một gang. Cô cầm cổ tay trái Khuê, quấn sợi chỉ quanh hai vòng, thắt một nút.

Khuê để yên. Cô nhìn sợi chỉ đỏ trên cổ tay áo the xám.

"Đừng tháo," Piên nói.

"Muội không tháo."

Trước khi xuống thang, Khuê dừng lại trước thầy Đức. Thầy vẫn ngồi giữa sàn, trước tấm ván trống, nghiên mực còn ướt.

"Thưa thầy, con về Thăng Long."

"Ừ."

"Thầy có dặn gì con không ạ?"

Thầy Đức nhìn tấm ván, chỗ cuốn sổ vừa nằm. "Cô về kho thì ghi cho đúng."

"Dạ. Con ghi đúng."

"Chỗ nào không biết thì ghi không biết."

"Dạ."

Gần trưa, đoàn ngựa thồ rời bản. Uẩn và lính đã về từ đỉnh đèo, tay không, Uẩn ho không dứt. Thạc đi bộ dắt ngựa như lúc tới. Thầy Khiêm ở lại nhà Tẳng với một người lính canh.

Khuê ngồi trên lưng con ngựa thồ đầu đoàn, tráp buộc trước yên. Tới khúc quẹo đầu tiên của đường lên đèo, cô quay lại.

Một lần.

Piên đứng ở đầu cầu thang nhà sàn, ôm cây đàn ba dây. Mẹ Piên đứng cạnh, khăn chàm quấn đầu, một tay đặt lên vai con gái. Dưới sân, thầy Đức đứng một mình, hai tay buông thõng. Không có sổ.