Thầy Đức dựng cái mái chèo vào góc nhà, như mọi tối.

Mái chèo dài hơn người, cán gỗ sẫm bóng vì tay cầm, bản chèo mòn một mép. Thầy tháo nó từ chiếc ghe mui lá của thầy, vác theo từ hồi tháng Ba năm ngoái. Chiếc ghe thì gửi lại ở bến sông Cái, dưới xuôi. Thầy nói ghe không có mái chèo thì không ai lấy. Từ đó tối nào nó cũng đứng ở góc này. Toòng đã treo lên đầu cán một xâu ớt khô, đỏ au, lủng lẳng.

Thầy dựng xong, đứng nhìn nó một lúc, rồi quay vào ngồi.

Đuốc trên đèo dừng ở chân đèo. Từ hiên nhìn lên thấy một hàng đốm đỏ nhỏ nằm yên trên sườn núi, không xuống thêm. Tẳng sang báo: lính hạ trại ở chân đèo đêm nay, mai mới vào thung lũng.

Chiều đó mẹ Piên làm thịt con gà mái già. Con gà đẻ đều nhất nhà, Toòng nói vậy. Không ai hỏi vì sao.

Bữa tối, cả nhà ngồi quanh mâm lớn kê sát bếp. Thầy Đức. Thầy Khiêm. Khuê. Piên. Mẹ. Toòng. Kình. Cạnh chỗ Kình, một chén nhỏ đặt riêng ở mép mâm, chén của Cộc, Piên múc đầy nhất.

Chỗ khách sát cửa bếp để trống. Ông Táo cái nồi đã theo gã lái buôn xuống núi từ sau Tết. Trước khi đi ông đứng ở chỗ đó, cúi chào hòn đá bếp từ xa, chào ba lần.

Thầy Đức kể chuyện chèo ghe miệt dưới. Kể chuyện năm nước lớn thầy chèo một mạch từ vàm này qua vàm khác, ngủ gục trên mái chèo, sáng ra thấy ghe mắc trên ngọn cây bần.

"Ghe mắc trên cây hả thầy?" Toòng hỏi, mắt tròn.

"Nước lớn ngập tới ngọn. Nước rút thì ghe nằm trên cây."

"Rồi sao thầy xuống?"

"Tôi ngồi đợi nước lên lại."

"Đợi bao lâu?"

"Một mùa."

Toòng há miệng, quên cả nhai. Thầy Khiêm lắc đầu, gắp miếng gà.

Piên dịch cho mẹ. Cô dịch chậm, chữ nào cũng đúng, tới chữ cây bần thì cô nói một chữ Tày khác, chữ gì đó khiến mẹ trợn mắt nhìn thầy Đức rồi cười bằng mũi, cười tới vai rung, phải đặt đũa xuống.

"Piên dịch gì vậy?" Kình hỏi.

"Piên dịch thầy mắc trên cây đu đủ."

"Sao đu đủ?"

"Trên này không có cây bần. Mẹ không biết cây bần. Đu đủ thì mẹ biết."

"Đu đủ đâu có chịu nổi cái ghe."

"Vậy mới cười."

Thầy Đức nghe, không cãi. "Đu đủ thì đu đủ. Tôi không ghi chuyện đó vô sổ."

Cộc ăn hết chén của mình, liếm chén, ngẩng lên. "Gà mái già nấu măng chua. Ngon. Ngon hơn gà Vàm Tre."

"Cộc nói vậy với ngoại là ngoại đánh," Kình nói.

"Ngoại mày không có ở đây."

Thầy Khiêm đặt đũa xuống, nhìn con gà trên mâm, nhìn mẹ Piên.

"Gà này đẻ mấy lứa rồi bà?"

Mẹ Piên giơ năm ngón tay. Rồi giơ thêm hai.

"Bảy lứa. Bà làm thịt con gà đẻ bảy lứa." Thầy Khiêm gật. "Ngày trước ta cũng có một con gà như vầy. Ta không nỡ làm thịt. Nó chết già."

"Rồi thầy làm sao?" Toòng hỏi.

"Ta chôn nó dưới gốc khế."

"Sao không ăn?"

"Ta già, ta dại." Thầy cầm đũa lên lại. "Bà Lường không dại."

Mẹ Piên cười bằng mũi, gắp thêm cho thầy một miếng.

Sau bữa, mâm dọn đi, mẹ ra ngồi gian ngoài với thầy Khiêm. Thầy Đức ngồi một mình ở hiên. Toòng ngủ.

Ba đứa ngồi bên bếp. Như những tối hồi Khuê mới lên núi, hồi mùa hè. Khuê ôm tráp. Piên ôm đàn ba dây. Kình ngồi giữa, Cộc trên vai.

Không ai nhắc bản khai. Không ai nhắc lệnh.

"Piên," Khuê nói. "Piên hát câu ngoại lần nữa được không?"

Piên nhìn Kình. Kình không nói gì.

Piên gảy ba dây. Rồi cô hát. Bà ngồi bậc cửa nhai trầu, má phồng bên trái, mắt híp nhìn nắng sông.

Kình nghe. Nó ngồi yên, hai tay trên gối. Môi nó không mấp máy theo. Nó nghe tới chữ cuối, nghe tiếng dây thứ ba ngân ở chữ nắng, rồi nghe tiếng dây tắt.

"Chữ cuối là sông," Khuê nói. "Muội nghe huynh hát chữ chiều."

"Tui hát sai hả?"

"Sai một chữ."

"Piên không sửa tui."

"Piên không sửa," Piên nói. "Sông hay chiều cũng ngoại."

Khuê nghĩ một lúc, rồi gật.

"Mai Piên dậy sớm nấu cháo," Piên nói, mắt nhìn đàn.

"Cháo gì Piên?"

"Cháo gà. Còn nửa con."

"Sớm cỡ nào?"

"Gà gáy lần đầu."

"Vậy Khuê dậy giúp Piên," Khuê nói.

"Khuê ngủ đi. Khuê dậy thì Khuê đếm hạt gạo."

Khuê bật cười, cười nhỏ, lấy tay che miệng. Kình nhìn hai đứa. Cộc trên vai nó gục đầu xuống, như ngủ, mà hai tai vẫn dựng.

Kình đứng dậy, ra hiên. Thầy Đức ngồi đó, chăn khoác vai, nhìn lên hàng đuốc trên đèo. Kình ngồi xuống cạnh thầy.

"Mai Học chính Thạc tới," thầy nói. Giọng ôn tồn như mọi bữa. "Giấy bàn giao tôi viết rồi."

"Dạ."

"Đúng phép thì giao lúc giờ Thìn. Có giấy."

"Dạ."

"Cậu ký thì ký. Không ký thì đóng dấu."

"Dạ. Con biết."

Thầy Đức im một lúc. Thầy không nhìn nó. Thầy nhìn hàng đuốc.

"Tôi ngủ sớm," thầy nói.

Thầy đứng dậy, đi vào trong. Kình ngồi lại ở hiên.

Một lúc sau thầy đi ra. Trên vai thầy là cái mái chèo dài, xâu ớt khô còn lủng lẳng ở đầu cán, đung đưa theo bước chân. Thầy không nhìn Kình. Thầy đi xuống bậc thang, từng bậc một. Rồi thầy đi vào bóng tối, đi về phía bến suối đầu bản.

Kình ngồi yên. Hàng đuốc trên đèo vẫn nằm im. Dưới gầm sàn con trâu trở mình, sợi dây buộc cọ vào cột kêu sột soạt.

Lát sau thầy quay về. Thầy đi lên bậc thang, đi qua hiên, đi vào nhà. Hai tay không.