Mùi mực mài lùa tới trước, lạnh, trộn hơi nước, như ai vừa đổ một nghiên mực xuống giếng.

Kình ngửi thấy khi ghe còn cách bến một con nước. Nó chưa thấy hồ. Nó chỉ thấy mái ngói xám của những dãy nhà dài nối nhau, tường gạch cao chạy dọc bờ, và trên tường mấy ngọn cây sấu thò ra. Mùi mực không ra từ những mái đó. Mùi đi vòng qua sau lưng chúng.

"Thầy ngửi thấy không?"

"Mực."

"Mực ở đâu ra nhiều vậy, thầy?"

"Cả Giám mài từ canh năm."

"Mài gì mà tới chiều còn mùi, thầy?"

"Mài tới chiều. Sĩ tử chép không kịp thì mài nữa."

Chiều hai mươi tháng Giêng, ghe mui lá vào bến lính khuân ven kinh. Thầy Đức đứng mũi, chống sào cho mũi ghe quay sát cọc. Kình ghì mái chèo ở đuôi, nén tay phải. Ghe áp vào cọc không một tiếng va.

Trên bờ có một cái chòi lá, trong chòi một thư lại bến ngồi sau cái bàn thấp, sổ mở. Thầy Đức lên bờ trước. Kình kéo nón xuống, vác mái chèo, đứng lại ở mép ván cầu.

"Ghe ông Đức về rồi," thư lại bến nói, không ngẩng lên. "Ông về trễ."

"Trễ mười hai ngày."

"Bến đã ghi trừ."

"Tôi biết."

Thầy cầm lấy cây bút trên bàn, tự ghi vào sổ bến, ngay dòng tên mình. Kình đứng cách ba bước, thấy đầu bút đi năm chữ rồi dừng.

Thư lại bến liếc về phía mép cầu, chỗ cái nón vành rộng.

"Người nhà hả?"

"Anh em họ."

"Bên nào?"

"Bên má."

"Bên má ông ở đâu?"

"Ở xa."

"Ở bao lâu?"

"Tới khi kiếm được việc."

"Việc thì bến này không thiếu."

Thư lại gật, lật trang, gọi tên ghe kế tiếp. Không hỏi thêm.

Thầy Đức quay về mép cầu, đứng sát Kình, nói nhỏ như nói với cái cọc.

"Nằm ghe. Đừng ra khỏi bến trước giờ Tý."

"Con ra chút thôi."

"Chút là bao lâu?"

"Đủ nhìn."

"Nhìn cái gì?"

"Cái mùi đó, thầy. Con muốn coi nó ra từ đâu."

Thầy nhìn nó qua vành nón một lúc.

"Nhìn thì nhìn xa."

Kình gác mái chèo vào khoang.

"Mày đi đâu đó?" Cộc hỏi.

"Đi theo mùi, cha."

"Mùi mực thì có gì ăn."

"Có cái để coi."

"Coi no được hả?"

"Coi cho đỡ đói con mắt."

Nó đi dọc theo chân bức tường gạch sau lưng Giám, nơi một lối đất nhỏ chạy sát chân tường, cỏ may mọc hai bên. Tường cao quá đầu nó một sải tay. Mùi mực đậm dần, lạnh dần. Tới chỗ bức tường bẻ góc thì lối đất hết, chỉ còn một bãi sậy khô chạy xuống nước.

Nó đứng ở mép bờ.

Mặt hồ đen, phẳng, không một gợn, như mặt một cái nghiên vừa lau. Bãi sậy khô ngả màu rơm dọc bờ gần. Xa ra giữa hồ có một gò cây thấp, mấy ngọn cây đứng im.

Kình nhìn gò cây. Nhìn lâu hơn người ta nhìn một gò cây.

Gò không thấp. Từ đảo đất giữa hồ, một tòa kho mọc lên. Tầng này chồng lên tầng kia, mái ngói đen phủ rêu, mỗi tầng hẹp hơn tầng dưới một chút. Vách gỗ sạm như gỗ thuyền đã ngâm nước nhiều năm. Từ mép mái mỗi tầng, những sợi dây buộc sổ rủ xuống, dài, chùng, đung đưa như dây leo. Càng lên cao mái càng chìm vào một đám sương xám đứng yên, rồi mất hẳn. Không thấy chóp.

Dọc các tầng có những ô cửa sổ gỗ vuông, rải rác, cách xa nhau. Vài ô có đèn dầu. Đèn vàng, nhỏ, ô nào cũng chỉ một ngọn.

Không cột son. Không mái cong. Một cái kho rất lớn, rất cũ, cũ hơn mọi mái nhà nó từng thấy.

Tiếng chân sau lưng nó. Thầy Đức đứng ở góc tường, cách mười bước, không tiến lại gần hơn.

"Thầy theo con hả thầy?"

"Tôi đi lấy nước."

"Thầy không cầm thùng."

"Hồ ấy là nguồn nước mài mực của cả Giám."

"Hồi năm đầu con bị dặn khu đó cấm."

"Cậu bị dặn mọi thứ."

"Con có nhìn thôi."

"Tôi đâu cấm cậu nhìn."

"Thầy thấy gì ngoài hồ không, thầy?"

"Tôi thấy nước."

"Nước sâu không thầy?"

"Chưa ai đo."

"Lội ra đo được không?"

"Lội ra thì ướt."

"Ướt thì con phơi."

"Phơi xong thì Giám hỏi cậu lội ra làm gì."

Thầy nói vậy rồi đứng yên ở góc tường, hai tay giữ sổ trước bụng.

Cộc trên vai trái Kình ngóc dậy. Cộc nhìn ra giữa hồ, nhìn lên theo những tầng mái, ngửa cổ tới chỗ sương.

"Cái kho gì mà cao dữ vậy mậy?"

"Kho."

"Kho của ai?"

"Tui đâu biết."

"Kho gì mà treo dây như giàn mướp."

"Dây buộc sổ, cha. Ở Giám sổ nào cũng buộc dây."

"Sổ gì mà nhiều dữ."

"Con đâu biết."

Cộc im. Im lâu. Bàn tay lành của Cộc nắm lấy cổ áo Kình, nắm chặt hơn mọi khi, Kình thấy cổ áo kéo lệch về một bên.

Kình nhìn xuống chân tòa kho. Ô cửa thấp nhất nằm sát mép nước, thấp hơn hết những ô khác. Nó nheo mắt. Mặt hồ chạm vào bậu cửa, và dưới bậu, dưới mặt nước đen, có một đốm đèn.

Một đốm vàng, nhỏ như hạt gạo. Nằm dưới mặt nước. Không lay, không chao theo con nước. Nó đứng im ở đó, như ngọn đèn ai thắp dưới đáy giếng.

"Thầy."

"Gì."

"Đèn dưới nước cháy được không, thầy?"

"Không."

"Vậy chắc con nhìn lộn."

Thầy Đức không trả lời. Thầy mở sổ, rồi gấp lại, không ghi.

Gió đổi chiều. Mấy ngọn sậy khô cọ vào nhau. Trên tòa kho, thêm một ô cửa lên đèn.

Kình móc trong bọc vải nâu ra cái bánh đa bà bán bánh ở chợ cho hôm rằm. Bánh đã dai, lớp mè đen rụng bớt. Nó cầm bánh mà không cắn, mắt vẫn nhìn đốm đèn.

Cộc cũng nhìn đốm đèn. Cộc không nhìn tòa kho nữa, chỉ nhìn xuống chỗ dưới mặt nước.

"Đèn đó tao thấy rồi. Ăn đi nhóc."

Kình bẻ đôi cái bánh đa. Tiếng bánh gãy giòn, khô. Nó đưa lên vai một nửa.

Cộc không cầm. Cộc để nửa bánh nằm trên tay Kình, mắt vẫn nhìn xuống nước. Kình giữ tay ở đó, ngang vai, không rút về.