Mép khoang kêu một tiếng "Đói.", nhỏ, từ chỗ không có ai ngồi.

Thầy Đức không ngẩng khỏi sổ. Thầy chấm bút, ghi ở cột hẹp bên phải trang, chữ nhỏ, đều.

Đêm mười tám tháng Giêng. Ghe neo trong một vụng nước sau doi đất, mái lá kêu lách tách vì sương đọng. Ngọn đèn dầu treo cột mui, bấc vặn thấp. Kình ngủ trong khoang, nằm nghiêng, chăn chiếc quấn tới ngực, mái chèo kê dọc theo lưng.

Cộc ngồi trên mép khoang, cách đầu Kình một gang tay. Đèn cách Cộc ba gang. Ánh vàng đi xuyên qua người Cộc, in xuống ván mạn một vệt nhạt, hình như cái bóng của một cái bóng. Qua lớp lông xù, thầy Đức thấy rõ cái vá thứ ba trên mui, sợi lạt buộc vá, cả nút lạt.

"Ông ghi gì đó?"

"Số lần."

"Số lần cái gì?"

"Ông đói."

"Ông ghi cả cái đó?"

"Tôi ghi giá gạo. Gạo với đói cùng một sổ."

Cộc nghiêng đầu, ngó xuống trang sổ. Cột chữ bên trái là giá: gạo ba tiền một đấu, dầu đèn bốn đồng một chai, muối hai đồng một vốc. Cột bên phải là những vạch ngắn và giờ.

"Lần thứ nhất hồi nào?"

"Sáng. Lúc cậu ấy mở nắm cơm."

"Lần thứ hai?"

"Lúc cậu ấy cắn miếng đầu."

"Ông ghi kỹ dữ."

"Lần thứ ba lúc cậu ấy nuốt."

Cộc khục khục. Tiếng cười mỏng, đứt quãng, như giấy bị gió lật.

"Tui nói đói là để nó ăn. Tui có đói thiệt đâu."

"Tôi ghi lời. Không ghi thiệt hay không."

"Vậy ông ghi luôn là tui nói dóc."

"Không có cột nói dóc."

"Ông mở thêm cột."

"Mở thêm cột thì trang hẹp lại."

"Hẹp thì ông viết chữ nhỏ."

"Chữ tôi nhỏ sẵn rồi."

Thầy Đức lật lại một trang. Hôm mồng chín cột bên phải chỉ có bốn vạch. Mồng mười năm vạch. Hôm nay chín. Thầy không nói ra những số ấy. Thầy đặt ngón cái đè mép trang, để gió sương khỏi lật.

Kình trở mình trong khoang. Tay phải nó đưa lên, nắm lấy cái nút mắt lưới thắt ở cổ tay trái. Nắm trong lúc ngủ, ngón cái đè lên nút, như người ta nắm sợi dây neo khi ghe chòng chành. Ghe không chòng chành.

Thầy nhìn bàn tay ấy một lúc. Rồi thầy ghi thêm, ở cột không có tên.

Thầy không quen khen ai. Thầy cũng không quen nói với ai một người khác gầy đi. Thầy cúi xuống, tìm trong hộc mạn cái hộp thuốc ho bằng gỗ, hộp nhỏ bằng nửa bàn tay, nắp đã sứt một góc. Thầy đẩy nó sang, gần đầu Kình thêm một gang, rồi rút tay về.

"Nó có ho đâu," Cộc nói.

"Đêm nay chưa."

"Ông đẩy cái hộp đó để làm gì?"

"Để sáng nó thấy."

"Thấy rồi sao?"

"Thấy thì uống."

"Tay nó còn phồng không, ông?"

"Xẹp rồi. Còn lớp da non."

"Ông ngó tay nó hồi nào?"

"Lúc nó đưa nắm cơm cho ông."

"Tui đâu có ăn."

"Ông ngậm một hột. Tôi có ghi."

Cộc nhìn cái hộp. Nhìn bàn tay thầy. Không nói thêm câu đùa nào.

Thầy Đức gấp sổ lại một nửa, ngón tay kẹp giữa trang. Thầy hỏi thẳng, cùng giọng thầy dùng để hỏi giá dầu đèn ở bến chợ.

"Ông còn bao lâu?"

Cộc ngóc đầu lên.

"Tới lúc ông ghi hết cuốn sổ đó."

"Còn hai trang."

Cộc im một nhịp. Vệt sáng trên ván mạn đứng yên.

"Vậy ông mua cuốn mới."

"Tôi không ghi câu đó."

"Hay lắm. Câu đó dở."

"Ông sợ?"

"Tui sợ đói."

Thầy Đức không ghi chữ nào. Thầy mở sổ lại, lật tới trang cuối còn trống, kẻ một cột mới bằng mép thước. Thầy ghi một con số, không lời. Rồi một con số nữa.

Thầy không có chữ nào khác để ghi cái nhạt. Thầy viết "nhạt hơn", rồi ngừng, rồi để nguyên.

"Ông đo bằng gang hả?"

"Bằng gang tôi. Gang tôi không đổi."

"Lỡ gang ông đổi thì sao?"

"Thì tôi ghi thêm một dòng cho gang."

"Ông ghi tui hả?"

"Tôi ghi cái vệt."

"Cái vệt là tui."

"Cái vệt là đèn qua ông."

"Ông nói giống ông thầy kia," Cộc nói, rồi im, như vừa nói lỡ.

Thầy Đức biết Cộc nói ông thầy nào, và không hỏi lại.

"Tôi không nói giống ai."

"Ừ. Ông nói giống cái sổ."

"Sổ không nói."

"Sổ của ông có nói. Nói nhỏ."

Gió sương thổi qua vụng. Ngọn đèn nghiêng đi một chút, rồi đứng lại. Vệt sáng dưới người Cộc lệch theo, rồi về chỗ cũ.

Cộc ngồi thấp xuống, gần như nằm bẹp trên mép khoang. Giọng nhỏ, như nói với tấm ván.

"Ông già. Đừng cho thằng nhỏ biết tui nhạt."

"Nó biết."

"Nó biết hồi nào?"

"Hôm mồng mười. Nó nhìn ông lúc chèo. Nó nhìn lâu hơn nhìn mũi ghe."

"Nó có nói gì đâu."

"Nó cũng không nói."

Cộc quay đầu lại, nhìn Kình đang ngủ, bàn tay phải còn nắm nút gai.

"Hai ông cháu nhà này cùng một tật."

Thầy Đức không đáp. Thầy không phải ông của ai. Thầy cũng không sửa câu ấy.

Thầy với lấy cái bút. Mực trên ngòi đã khô. Thầy không chấm lại. Thầy xoay ngược cây bút, cầm phía đầu ngòi tre đã gọt nhọn, cúi người qua chỗ Cộc ngồi, tới cái cọc mạn gỗ ngay dưới vệt sáng. Cọc mạn đen, mòn, có mấy chỗ dây neo cứa thành rãnh.

Đúng chỗ vệt sáng của Cộc rọi lên mặt cọc, thầy khắc một vạch nhỏ. Ngắn, bằng nửa đốt ngón. Mạt gỗ trắng rơi xuống ván, mỏng như vụn trấu.

"Ông khắc gì đó?"

"Vạch thứ nhất."

"Vạch để làm gì?"

Thầy thổi mạt gỗ đi. Thầy nhìn vạch mới, rồi nhìn vệt sáng, rồi nhìn ngọn đèn treo cách đó ba gang.

"Mai đo lại."