"Cậu chèo lệch tay phải. Mũi ghe quay sang trái ba ngón."

Thầy Đức đứng ở mũi ghe, không quay lại. Giọng thầy đều như báo giá gạo. Mồng mười tháng Giêng, ghe ngược sông Cái, hai bờ lau xám chạy dài, không một mái nhà.

Kình đổi tay trên cán, đẩy lại. Mũi ghe vẫn trườn sang trái.

"Con chèo thúng quen, thầy."

"Thúng quay tròn được. Ghe thì không."

Cộc ngồi trên vai trái nó, ngó lên mũi ghe.

"Ông thầy dạy chèo cũng như ghi sổ, nhắc từng ngón."

"Ông thì khỏi dạy. Ông nhẹ."

"Ghi cả cái đói của tui đi."

"Tôi chưa có cột đói."

Kình nén tay phải xuống, đẩy tay trái dài ra. Một mái. Hai mái. Mũi ghe nhích về giữa dòng, rồi nằm yên ở đó, thẳng theo con nước.

"Con chèo thẳng được à nghen, thầy chỉ coi."

Thầy Đức vẫn không quay lại.

"Thẳng rồi đó," Cộc nói. "Mày khoe với ai?"

"Khoe với thầy."

"Ổng đâu có ngó."

"Ổng nghe mái chèo, cha."

Gần trưa, thầy Đức xuống ngồi trên mui, mở sổ bìa chàm, lật tới một trang có kẻ cột. Thầy ghi gì đó, rồi nói, không ngẩng lên.

"Tôi xin mười ngày, tính từ mồng ba. Giám cho năm."

"Năm ngày thì thầy về tới kinh hồi nào?"

"Mồng tám."

"Bữa nay mồng mười rồi, thầy."

"Tôi chờ thêm sáu ngày. Không báo."

"Không báo thì sao thầy?"

"Về tới bến thì trừ. Nửa tháng lương."

"Nửa tháng là bao nhiêu?"

"Lương tôi ba quan. Trừ một quan năm tiền."

"Thầy còn một quan năm tiền."

"Còn một quan năm tiền."

Kình đẩy một mái, rồi một mái nữa.

"Nửa tháng là vì con?"

"Vì tôi tính sai ngày phép. Tính sai thì trừ."

Năm ngoái trên con sông này, thầy cũng trả lời nó kiểu đó, về chuyện đọc to một dòng sổ. Kình không hỏi lại. Mũi ghe lệch đi nửa ngón. Nó nén tay phải, kéo về.

"Hồi trước thầy bị phạt nửa năm lương."

"Nửa năm là phạt. Nửa tháng là trừ."

"Hai cái khác nhau hả thầy?"

"Phạt thì Giám ghi tên. Trừ thì Giám ghi số."

Cộc cười khục khục trên vai, tiếng cười mỏng như giấy cọ vào giấy.

Tối mồng mười, ghe neo dưới một gốc bần nghiêng ra sông. Kình rút mái chèo khỏi cọc. Lòng bàn tay phải nó phồng một chỗ, tròn bằng hạt đậu, ngay dưới chỗ nút chỉ chàm vẫn cấn vào. Chèo thúng cả mùa không phồng chỗ đó.

Thầy Đức múc một gáo nước sông, bốc một nhúm muối trong cái hũ sành ở khoang, thả vào, khuấy bằng ngón tay.

"Ngâm."

"Rát lắm thầy."

"Rát một đêm. Mai cầm cán được."

Kình nhúng bàn tay vào gáo. Nó hít một hơi qua kẽ răng, không rút ra.

Hôm sau cũng vậy. Sáng nó chèo, trưa thầy chống sào cho nó nghỉ tay, chiều nó chèo tiếp. Hai bờ lau thưa dần, có chỗ lộ ra ruộng mạ non, có chỗ một cái miếu nhỏ xây sát mép nước, mái rêu.

Chiều mười một, thầy hỏi Mũi Vá. Thầy hỏi như hỏi giá một bến lạ.

"Mũi Vá có gì?"

"Có biển. Có thúng. Có chị Mận gói cơm nắm. Có thằng Ghẹ ngồi trong thúng chê con lớn đầu."

"Cá?"

"Mẻ đầu toàn cá nục."

"Muối?"

"Muối Bàu Mặn, bên kia sông. Mặn hơn mắm."

"Thúng trét gì?"

"Dầu rái, thầy. Anh Sỏ nấu trên ba hòn đá, sôi lục bục."

"Gió?"

"Gió bấc từ tháng Mười. Thúng ra không nổi thì cả xóm ngồi vá lưới."

Thầy gật một cái, ghi.

Kình ngừng ở thằng Ghẹ. Thầy Đức cũng không hỏi thêm người nào.

Ngòi bút thầy đi ngang một dòng rất ngắn, rồi dừng. Dừng lâu hơn mọi dòng khác. Kình nghiêng đầu nhìn. Năm ngoái nó đọc trộm qua vai thầy, thầy để yên cho đọc. Lần này thầy xoay cuốn sổ khuất đi, gáy chàm quay về phía nó, trước khi nó kịp thấy chữ nào.

Cộc nhìn cuốn sổ, rồi nhìn xuống mặt sông. Cộc không nói gì.

Hai ngày sau, chiều mười ba, sông vào một khúc có bến chợ nhỏ. Mấy cái thúng gạo chồng trên gánh, một bà bán cau ngồi ngủ gật dưới nón. Thầy buộc dây, không lên bờ. Thầy ngồi trên mui, nói như đọc một tờ kê hàng.

"Vào kinh, ban ngày cậu nằm ghe. Đi ngõ thì đội nón. Đừng gặp ai ở bến Giám."

"Ban đêm con đi được không, thầy?"

"Ban đêm cậu đi đâu?"

"Con có quán chè."

"Quán chè nào?"

"Quán bà Tư Hến, đầu ngõ Giám."

Thầy im một nhịp.

"Thằng cháu bà ấy giữ ghe tôi những bữa tôi đi khuân xa. Cậu gặp nó rồi."

"Nó hỏi con lấy ghe hả."

"Nó kể với tôi. Nó nói cậu giữ mái mà không giữ ghe."

"Mái của thầy thì con giữ hộ."

"Ghe cũng của tôi."

"Ghe lớn, thầy. Con giữ không xuể."

"Quán bà ấy mở từ canh ba. Canh ba lính tuần đi phía cổng chính."

"Vậy con đi canh ba."

"Đi canh ba. Về trước canh năm."

Kình gật. Thầy cởi dây, chống sào. Ghe rời bến chợ khi bà bán cau còn ngủ.

Đêm, ghe neo trong một vụng nước lặng, bờ có mấy bụi lau trắng. Thầy Đức treo ngọn đèn dầu lên cột mui, vặn bấc thấp. Kình ngồi bó gối ở đuôi ghe, mái chèo rút khỏi cọc, gác ngang đùi. Vệt than trên cán đã mờ thêm, còn thấy nếu nghiêng gỗ về phía đèn.

Thầy cúi vào khoang, lục một lúc. Thầy lôi ra một cái nón lá cũ, vành rộng, lá đã ngả màu bùn, quai bằng một dải vải chàm sờn.

Thầy ném sang. Không nói.

Kình chụp lấy. Nó đội thử. Vành nón sụp xuống, che tới cằm, tối hết nửa mặt, chỉ còn thấy hai bàn chân mình và tấm ván ghe dưới đèn.

"Rộng quá," Cộc nói từ trên vai, giọng nghe như vọng từ ngoài nón. "Tao thấy mỗi cái chóp."

"Vậy là vừa, cha."

Nó ngửa mặt lên trong lòng nón. Mùi khói bếp bám trong từng cật nón, cũ, khô, như đã treo trên một cái gác bếp nhiều mùa.