TITLE: Lan Tìm Đến

Người đầu tiên kể cho Lan nghe về những bức tranh là cô đồng nghiệp tên Hương, ngồi bàn cạnh trong văn phòng, hay mang cà phê pha sẵn trong bình giữ nhiệt và thỉnh thoảng chia sẻ những mảnh thông tin nhỏ về thế giới bên ngoài màn hình máy tính.

"Có mấy bức tranh kỳ lạ ở mấy quán quanh khu Tây Thị," Hương nói vào một buổi chiều thứ Sáu, tay gõ bàn phím nhưng mắt không nhìn màn hình, cái tư thế của người đang nói điều không liên quan gì đến công việc. "Người ta bảo nhìn vào khó chịu lắm. Mà lại không bỏ đi được."

Lan không hỏi thêm lúc đó. Cô đang để ý đến báo cáo quý cần nộp trước sáu giờ.

Nhưng từ "khó chịu" bám lại. Không phải vì nó lạ — Lan thường xuyên cảm thấy khó chịu theo những cách không giải thích được. Khi ngồi chờ xe buýt và bầu trời buổi tối ngả sang màu tím sẫm trước khi tối hẳn, có cái gì đó trong cô muốn nhìn lên và tìm kiếm thứ gì không ở đó. Khi đọc sách đến đoạn nhân vật "ngước nhìn ánh trăng," cô không hình dung được hình ảnh đó trông như thế nào nhưng cô cảm thấy mình đang bỏ lỡ điều gì quan trọng trong câu chuyện.

Cuối tuần, Lan đi tìm.

Cô không mất nhiều thời gian — hỏi một người bán bánh mì góc đường khu Tây Thị, được chỉ ngay đến tiệm sách trên đường Cẩm Hồng. Cô bước vào tiệm sách với cái cảm giác nhẹ nhõm của người đã tự cho phép mình làm điều không có trong kế hoạch.

Bức tranh treo giữa hai kệ sách, đúng như người bán bánh mì mô tả: vật thể tròn trên nền trời đêm sâu thẫm, màu bạc ấm, bề mặt không đồng đều và thực hơn là đẹp. Không lớn — khoảng bằng một tờ giấy A3, khung đơn giản màu đen.

Lan đứng trước bức tranh.

Chủ tiệm liếc qua từ quầy thu ngân, thấy khách đứng im, tưởng cô đang đọc tựa sách trên kệ gần đó nên không để ý thêm. Một khách hàng khác đi qua phía sau Lan, lướt mắt vào bức tranh, tiếp tục đi.

Lan không tiếp tục đi.

Cô không phân tích tại sao cô không đi. Cô chỉ đứng đó, tay cầm cái túi xách nhỏ buông lỏng bên hông, mắt không rời bức tranh. Có điều gì đó trong bức tranh này — không phải trong kỹ thuật, không phải trong màu sắc theo nghĩa kỹ thuật. Là điều gì đó mà bức tranh đang nói mà cô không có ngôn ngữ để nghe đúng cách.

Bầu trời đêm trong bức tranh có chiều sâu. Đó là điều Lan nhận ra đầu tiên. Không phải phẳng như bầu trời đêm bên ngoài cửa sổ mà cô biết — đêm thường là màn đen hay màn tím một chiều, không mời gọi ánh mắt đi sâu hơn. Cái đêm trong bức tranh này có lớp. Như nhìn vào nước hơn là nhìn vào tường.

Và vật thể tròn ở giữa — Lan nhìn vào nó và cảm thấy thứ gì không đặt tên được. Không hẳn là đẹp. Không hẳn là gợi cảm giác nhất định nào. Chỉ là một sự nhận ra mơ hồ, như khi bạn gặp lại ai mà bạn biết mình đã gặp trước đây nhưng không nhớ khi nào hay ở đâu.

Cô đứng một lúc rất lâu trước khi nhận ra mình đã đứng lâu.

Chủ tiệm nhìn qua lần hai, lần này để ý hơn. "Chị tìm sách thể loại gì không?"

Lan chớp mắt. "À, không, tôi chỉ nhìn bức tranh." Nghe kỳ lạ khi nói ra nhưng đó là sự thật.

"Của cô Khánh vẽ đó. Hay ghé xưởng của cổ, treo nhiều lắm." Chủ tiệm cho địa chỉ tự nhiên như cho địa chỉ tiệm ăn, không tò mò thêm.

Lan ghi vào điện thoại.

Cô không mua sách hôm đó. Ra khỏi tiệm, đứng trên vỉa hè nhìn lên bầu trời — bầu trời buổi chiều, vẫn còn sáng, không có gì bất thường. Rồi cô hình dung bầu trời đêm trong bức tranh và cảm thấy sự tương phản giữa hai thứ đó sắc nét hơn cô muốn.

Thứ Tư tuần sau, Lan đến xưởng của Khánh.

Cô leo cầu thang gỗ cọt kẹt lên tầng ba, gõ cửa. Người ra mở là phụ nữ trạc hai mươi sáu tuổi, tóc buộc cao, áo vẽ có vết sơn ở khuỷu tay, nhìn Lan với ánh mắt không ngạc nhiên nhưng hơi thận trọng.

"Tôi nghe người ta kể về tranh của chị," Lan nói. "Có thể vào xem không?"

Khánh mở cửa rộng hơn, bước sang một bên.

Xưởng lớn hơn Lan hình dung, và tranh nhiều hơn cô nghĩ. Bức nào cũng có cùng chủ đề — vật thể tròn đó, từ những góc độ khác nhau, trong những bầu trời đêm khác nhau. Có bức chỉ thấy một phần của nó. Có bức vẽ cả quang cảnh dưới đất nhận ánh sáng từ nó — đường phố, mái nhà, mặt người ngước lên. Có bức rất nhỏ và có bức chiếm gần hết tường.

Lan đứng giữa phòng và quay chậm, nhìn quanh.

Khánh không nói gì. Cô rút về góc xưởng, ngồi xuống chiếc ghế thấp cạnh giá vẽ, và quan sát người đến thăm.

Lan đứng rất lâu trước một bức tranh cụ thể — bức vẽ góc phố đêm, mái nhà tối và ánh bạc từ vật thể tròn đổ xuống tạo thành bóng dài trên mặt đường. Bức này Khánh vẽ ba tuần trước, sau giấc mơ đặc biệt rõ ràng. Cô không treo nó ở đâu, chỉ để trong xưởng vì không biết người lạ có phản ứng gì.

Người phụ nữ tên Lan đứng trước bức đó và không nói gì, không mua, không chỉ trỏ. Chỉ nhìn. Vai cô hơi thư giãn hơn khi đứng trước bức tranh này so với những bức khác — Khánh nhận ra chi tiết nhỏ đó.

Cuối cùng Lan quay lại. "Cái thứ này," cô nói, và chỉ vào vật thể tròn trong bức tranh. "Chị gọi nó là gì?"

"Trăng."

Lan nhắc lại từ đó nhỏ tiếng, như thử xem từ đó có vừa miệng không. "Trăng." Rồi cô nhìn ra cửa sổ xưởng — bầu trời chiều tà, không có gì. "Chưa bao giờ thấy thứ này ngoài đời thật."

"Tôi cũng vậy," Khánh nói. "Chỉ thấy trong mơ."

Lan nhìn lại cô, và trong ánh mắt đó có điều gì khiến Khánh nghĩ rằng người phụ nữ này đang đứng ở bờ của điều gì sắp thay đổi, tuy chính cô ta chưa biết điều đó.