Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày Gióng bay về trời trên đỉnh núi Vệ Linh. Làng Phù Đổng, cùng những ngôi làng lân cận từng góp lòng tin nuôi lớn nó, đã lập nên một hội làng thường niên để tưởng nhớ, tổ chức vào đầu năm mới, quy tụ người dân từ khắp vùng tới tham dự. Bà Yên, giờ tóc đã điểm bạc nhiều, vẫn được mời làm khách danh dự mỗi năm, dù bà thường chỉ ngồi lặng lẽ ở một góc, quan sát nhiều hơn là tham gia.

Năm nay, hội làng tổ chức lớn hơn mọi năm trước, với đoàn rước kiệu, tiếng trống, tiếng chiêng vang khắp con đường chính dẫn tới ngôi đền nhỏ người dân dựng lên gần nơi từng là nhà bà Yên. Trẻ con chạy nhảy khắp nơi, người lớn bận rộn chuẩn bị lễ vật, không khí náo nhiệt như bất cứ lễ hội nào khác trong vùng.

Ngôi đền nhỏ, được dựng lên chỉ vài năm sau khi mọi chuyện kết thúc, giờ đã được mở rộng thêm một gian thờ mới, với tượng Gióng cưỡi ngựa sắt được tạc lại theo trí nhớ của những người từng chứng kiến, dù không ai dám chắc bức tượng có thực sự giống với hình ảnh thật hay không. Khóm tre đằng ngà trong sân nhà cũ của bà Yên, giờ đã lan rộng thành cả một bụi lớn, cũng được rào lại cẩn thận, trở thành một phần không thể thiếu của khu vực hành lễ mỗi năm.

Bà Yên đứng ở rìa đám đông, nhìn đoàn rước đi qua, lòng dâng lên một cảm giác khó gọi tên, vừa ấm áp vì thấy con trai mình được nhớ tới, vừa có chút gì đó lấn cấn mà bà chưa thể xác định rõ ràng.

Một nhóm thanh niên trẻ, có lẽ chỉ vừa lớn lên sau khi mọi chuyện đã kết thúc từ lâu, đứng gần đó, vừa xem đoàn rước vừa trò chuyện, giọng điệu có phần hờ hững hơn bà mong đợi.

"Năm nào cũng đi rước như vậy, mệt thật," một người trong nhóm nói, giọng không hề có ác ý, chỉ đơn thuần là sự chán nản của một việc lặp lại quá nhiều lần. "Nhưng không đi thì bị các cụ trách."

"Ừ, cứ như một thủ tục bắt buộc vậy," một người khác đáp, gật đầu đồng tình. "Thật ra mình cũng không nhớ rõ câu chuyện gốc là gì nữa, chỉ biết ngày này phải mặc áo mới, đi rước, rồi ăn cỗ thôi."

Bà Yên nghe được trọn vẹn cuộc trò chuyện ấy, đứng chết lặng một lúc, cảm giác như có một nhát dao nhỏ vừa cứa qua lòng mình, không đau đớn dữ dội nhưng đủ để để lại một vết hằn khó phai. Bà không trách những đứa trẻ ấy, chúng đâu có lỗi gì khi sinh ra vào một thời điểm câu chuyện đã trở thành lịch sử xa xôi thay vì ký ức sống động.

Nhưng bà không khỏi tự hỏi, liệu có phải chính những nghi lễ, những tập tục được lặp đi lặp lại năm này qua năm khác, dần dà đã đánh mất đi phần hồn cốt quan trọng nhất của câu chuyện, chỉ còn lại cái vỏ bên ngoài, những động tác quen thuộc không còn mang theo cảm xúc thật sự nào nữa.

Đạo Khang, giờ cũng đã có tuổi hơn nhiều, đứng cạnh bà lúc nào không rõ, có lẽ đã nghe được một phần cuộc trò chuyện của nhóm thanh niên. Anh vẫn giữ liên lạc với bà đều đặn suốt những năm qua, dù không còn thuộc biên chế Nhà Giữ Khí sau khi ông Lang Đình qua đời vì tuổi già vài năm trước, chức vụ được một người kế nhiệm khác đảm nhận. "Bà đừng buồn quá," anh nói khẽ. "Có lẽ đó là điều không tránh khỏi, khi thời gian trôi qua đủ lâu. Ký ức sống, dù mạnh mẽ tới đâu, cũng khó tránh khỏi việc phai nhạt dần qua nhiều thế hệ."

"Tôi biết," bà Yên đáp, giọng trầm xuống. "Nhưng tôi không nghĩ mình đã sẵn sàng chấp nhận điều đó, dù biết rõ nó gần như là một quy luật tự nhiên không ai cưỡng lại được."

Bà nhìn về phía đoàn rước đang tiến gần tới ngôi đền nhỏ, tiếng trống vẫn vang lên đều đặn, náo nhiệt như mọi năm. Nhưng lần đầu tiên trong suốt nhiều năm tham dự, bà tự hỏi liệu có bao nhiêu người trong đám đông kia thực sự hiểu được cái giá đằng sau câu chuyện họ đang tưởng nhớ, hay phần lớn chỉ đơn giản đang thực hiện một nghi thức đã trở thành thói quen, tách rời hoàn toàn khỏi nỗi đau và sự hy sinh thật sự từng xảy ra.