Một tuần sau ngày Gióng cất tiếng nói đầu tiên, Đinh Toàn quay lại làng Phù Đổng, lần này không đi cùng đoàn rao tin đông đúc như trước, chỉ có một người lính đi theo, mang theo một phong thư đóng dấu triều đình.

"Trên đã nghe chuyện này," ông nói với bà Yên, giọng nghiêm túc hơn hẳn lần gặp trước. "Có người tin, có người không tin, nhưng nhà vua đã ra lệnh cho ta theo dõi sát tình hình, chưa vội kết luận gì."

Bà Yên mời ông vào nhà, chỉ tay ra sân nơi Gióng đang đứng, giờ đã cao gần bằng một thiếu niên mười lăm mười sáu tuổi, dù mới cách đây một tuần còn là một đứa trẻ ba tuổi không biết đi.

Đinh Toàn đứng lặng nhìn Gióng một lúc lâu, không giấu được sự kinh ngạc dù đã chuẩn bị tinh thần từ trước.

"Cháu lớn nhanh vậy sao," ông nói, giọng vừa dò xét vừa có phần lo lắng. "Ta cần hỏi thật, cháu lớn lên bằng cách nào?"

Gióng nhìn ông, rồi nhìn mẹ, như đang cân nhắc nên trả lời tới đâu. "Con không biết giải thích rõ ràng. Con chỉ biết, con cần được ăn, được người ta tin, và con sẽ lớn lên."

Đinh Toàn cau mày, ghi lại điều đó vào một cuốn sổ nhỏ mang theo, không nói thêm gì, nhưng ánh mắt ông thoáng qua một nét gì đó giống như sự thận trọng của người vừa nghe được điều gì đó lớn hơn khả năng hiểu của mình.

"Làng Phù Đổng đã cố gắng hết sức rồi," ông nói với bà Yên, khi hai người ngồi lại nói chuyện riêng ngoài hiên. "Nhưng chị cũng thấy đó, làng ta không phải làng giàu có. Nếu cháu còn cần lớn thêm nữa, chỉ dựa vào một làng thôi, e là không đủ."

Bà Yên im lặng, lòng đã lờ mờ nghĩ tới điều này từ vài ngày trước, chỉ chưa dám thừa nhận nó thành lời.

"Ta không thể chính thức đứng ra kêu gọi các làng khác giúp đỡ," Đinh Toàn nói tiếp, giọng có phần áy náy. "Trên chưa cho phép ta làm vậy khi chưa có kết luận rõ ràng. Nhưng nếu chị tự mình đi, ta sẽ viết cho chị một tờ giấy xác nhận, để người ta biết đây không phải chuyện chị tự bịa ra."

Tối hôm đó, sau khi Đinh Toàn rời đi, bà Yên ngồi lại một mình bên ánh đèn dầu, nhìn tờ giấy ông để lại, lòng nặng trĩu trước một quyết định bà biết mình không còn cách nào tránh khỏi.

"Mẹ định làm gì vậy?" Gióng hỏi, ngồi xuống cạnh mẹ, giờ đã cao hơn bà một cái đầu dù chỉ mới một tuần trước còn phải để mẹ bế.

"Mẹ nghĩ," bà nói chậm rãi, từng chữ như phải cố gắng lắm mới nói ra được, "mẹ sẽ phải đi tới những làng khác, xin họ giúp đỡ con, giống như làng mình đã làm."

"Mẹ sợ à?"

Bà Yên nhìn con, không giấu được sự thật trong ánh mắt mình. "Mẹ sợ. Mẹ sợ không ai tin, sợ bị đuổi đi, sợ nhục nhã. Nhưng mẹ sợ nhất là nếu mẹ không đi, con sẽ không đủ lớn khi cần."

Gióng không nói gì, chỉ nắm lấy tay mẹ, bàn tay giờ đã lớn hơn hẳn bàn tay của một đứa trẻ ba tuổi, nhưng cái siết tay ấy vẫn mang đúng sự dịu dàng của một đứa con dành cho mẹ mình.

"Con sẽ đợi mẹ về," nó nói, giọng chắc chắn hơn bất cứ lúc nào. "Dù mẹ đi bao xa, con cũng sẽ đợi."

Bà Yên ôm chặt lấy con, để những giọt nước mắt cuối cùng bà còn giữ được cho riêng mình rơi xuống trong bóng tối, trước khi bước vào một hành trình mà bà biết, sẽ còn dài hơn rất nhiều so với những gì bà từng tưởng tượng khi còn là một góa phụ lặng lẽ nuôi con trong căn nhà tranh nhỏ ở rìa làng Phù Đổng.

Sáng hôm sau, bà dậy sớm hơn mọi ngày, chuẩn bị một ít đồ dùng cần thiết cho chuyến đi: một tấm áo choàng dày, một ít lương khô, tờ giấy xác nhận Đinh Toàn để lại, gấp cẩn thận cất trong túi áo.

Ông Bân, trưởng làng, tới tiễn bà từ sớm, mang theo thêm một ít tiền lẻ dành dụm được. "Chị cứ đi yên tâm," ông nói. "Làng ta sẽ trông chừng thằng bé giúp chị, nó giờ đã lớn, tự lo được phần nào, nhưng vẫn cần người để mắt tới."

"Cháu cảm ơn bác," bà Yên nói, cúi đầu, lòng dâng lên một niềm biết ơn khó diễn tả trước sự tử tế bất ngờ của người làng, những người chỉ mới vài tuần trước còn nhìn hai mẹ con bà bằng ánh mắt dè dặt.

Gióng đứng ở cổng nhà tiễn mẹ, dáng vóc giờ đã cao lớn hẳn, nhưng khi cúi xuống ôm tạm biệt mẹ, động tác ấy vẫn vụng về, ngập ngừng như một đứa trẻ chưa quen với việc phải xa người thân duy nhất của mình.

"Mẹ nhớ giữ sức khỏe," nó nói, giọng khàn đi vì xúc động.

Bà Yên gật đầu, không dám nhìn con thêm nữa, sợ nếu nhìn lâu sẽ không đủ can đảm bước chân ra khỏi cổng làng. Bà quay người, bước đi về phía con đường đất dẫn ra khỏi làng Phù Đổng, hướng về những ngôi làng xa lạ phía trước, nơi bà không biết sẽ gặp phải điều gì, chỉ biết mình không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bước tiếp.