Hai ngày sau khi rời làng của bà Tứ, hai mẹ con gặp một đoàn người đông đảo trên đường, mang theo bọc quần áo, nồi niêu, có người bế con nhỏ, có người dìu người già, tất cả đều mang một vẻ hoảng loạn chưa kịp lắng xuống.

"Chuyện gì xảy ra vậy?" bà Yên hỏi một người đàn ông trong đoàn, dáng vẻ kiệt sức, tay vẫn còn ôm chặt một đứa bé đang ngủ.

"Làng chúng tôi ở gần biên giới bị quân Ân đánh," người đàn ông đáp, giọng run rẩy. "Không giống mọi lần trước, lần này họ đánh nhanh quá, tàn khốc quá, đốt sạch cả kho thóc, không cho ai kịp trở tay."

Bà Yên cảm thấy một luồng lạnh chạy dọc sống lưng. Bà đã nghe kể về giặc Ân từ lâu, nhưng những gì người đàn ông vừa kể mang một sắc thái khác hẳn, dữ dội hơn hẳn những đợt quấy nhiễu biên giới thông thường mà các làng khác từng nhắc tới.

"Có ai chỉ huy đợt đánh này không?" bà hỏi tiếp, dù chính bà cũng không rõ vì sao mình lại muốn biết.

"Nghe nói một viên tướng mới, tên gì tôi không rõ," người đàn ông đáp, "nhưng cách đánh của ông ta khác hẳn, không giống những tướng Ân trước đây. Trước kia họ còn để dân chạy thoát, lần này thì không."

Người đàn ông kể thêm, giọng vẫn còn run, rằng chính ông chứng kiến một toán lính Ân, khi đã tràn vào tới sân nhà ông, có một người lính trẻ lưỡng lự không nỡ ra tay với đứa con nhỏ đang khóc trong nhà, bị một người lính khác quát lớn thúc giục. Ngay cả giữa cảnh tàn khốc ấy, không phải mọi người lính đều giống nhau, một chi tiết khiến bà Yên không khỏi suy nghĩ thêm về việc cái ác lần này có lẽ không nằm ở tất cả những người đang cầm giáo mác, mà ở một điều gì đó đang thúc đẩy phía sau.

Gióng đứng lặng nghe toàn bộ câu chuyện, nắm chặt tay áo mẹ, ánh mắt nó đanh lại một cách bà Yên chưa từng thấy trước đây.

"Mẹ, mình phải nhanh hơn," nó nói, giọng cương quyết. "Nếu giặc đã đánh tàn khốc tới mức này, con không có nhiều thời gian như con nghĩ."

Bà Yên nhìn con, lòng vừa lo lắng vừa tự hào, nhận ra đứa con trai bà từng nghĩ vẫn còn ngây thơ đang dần hiểu ra mức độ nghiêm trọng của trách nhiệm nó mang, không phải qua lời giải thích của bà, mà qua chính những gì nó vừa tận mắt chứng kiến.

Đoàn người chạy loạn dừng lại nghỉ chân ở một bãi đất trống ven đường, và khi tin tức về Gióng, về khả năng lớn nhanh nhờ lòng tin của dân làng, lan tới tai họ, phản ứng khác hẳn những nơi hai mẹ con từng gặp trước đây. Không ai nghi ngờ, không ai coi là điềm gở. Những người vừa mất nhà cửa, mất người thân, chỉ nhìn Gióng với ánh mắt của kẻ sắp chết đuối nhìn thấy một khúc gỗ trôi qua.

Một bà lão trong đoàn, dù bản thân chẳng còn gì ngoài bộ quần áo đang mặc, vẫn cố lục tìm trong bọc đồ ít ỏi của mình, lấy ra một nắm gạo nhỏ còn sót lại, đưa cho Gióng không chút do dự.

"Tôi không còn gì nhiều," bà nói, giọng nghẹn ngào, "nhưng nếu phần này giúp cháu lớn nhanh hơn một chút, đủ để chặn được cái ác đang tràn tới, vậy là đủ với tôi rồi."

Gióng nhận lấy, cúi đầu cảm ơn, ăn ngay tại chỗ, và trong ánh mắt của cả đoàn người chạy loạn, sự thay đổi dù nhỏ trên cơ thể nó vẫn đủ để thắp lên một tia hy vọng hiếm hoi giữa những gì họ vừa trải qua.

Nhiều người khác trong đoàn, thấy vậy, cũng lần lượt góp thêm những gì ít ỏi họ còn giữ được, một nắm đậu, vài củ khoai lang chưa kịp nấu, có người chỉ góp được một câu chúc lành vì chẳng còn gì trong tay. Bà Yên đứng nhìn cảnh tượng ấy, lòng nghẹn lại trước một nghịch lý đau lòng: chính những người mất mát nhiều nhất lại là những người sẵn lòng cho nhiều nhất, không cần đắn đo như những nơi no đủ hơn từng gặp trên đường.

Trước khi chia tay đoàn người, bà Yên hỏi thăm hướng đi tiếp theo của họ, biết rằng con đường phía trước của hai mẹ con và con đường lánh nạn của đoàn người này rồi sẽ tách rời nhau ở một ngã ba không xa phía trước.

"Chúng tôi định về phía nam, nơi nghe nói bình yên hơn," người đàn ông đáp. "Còn hai mẹ con định đi đâu?"

"Chúng tôi đi ngược lại," bà Yên nói, giọng nhẹ nhàng nhưng chắc chắn, "về phía nơi giặc đang tràn tới, tìm thêm người tin tưởng con trai tôi trước khi quá muộn."

Người đàn ông nhìn hai mẹ con một lúc lâu, ánh mắt vừa kinh ngạc vừa cảm kích trước quyết định ấy, rồi cúi đầu chào tạm biệt, mang theo lời chúc may mắn chân thành nhất ông có thể dành cho hai người đang đi ngược chiều với tất cả những ai đang chạy trốn.