"Tìm cái gì đó không khớp," Bút Son nói, giọng đã trở lại đều đều như cũ. "Cô là người duy nhất ở đây từng đọc câu chuyện này dưới nhiều phiên bản khác nhau. Dùng nó."

"Không khớp với cái gì? Với bản nào?"

"Đó là việc của cô, không phải việc của tôi," ông ta đáp, cầm bút lên trở lại, dấu hiệu cho thấy cuộc gặp sắp kết thúc. "Tôi chỉ giao hồ sơ. Cô mở nó ra."

Tôi định hỏi thêm, nhưng bóng tối đã bắt đầu kéo tôi đi, và lần này tôi không chống lại.

Sáng hôm sau, tôi tỉnh dậy trên chõng tre với một cảm giác khác hẳn hai hôm trước. Không còn hoang mang thuần túy nữa. Có một việc cụ thể cần làm, và tôi, dù muốn hay không, là người duy nhất có thể làm nó.

"Dậy sớm dữ," Cám nói khi thấy tôi đã ngồi dậy từ lúc gà mới gáy lần hai. "Bữa nay siêng vậy?"

"Hôm nay tôi muốn ra đồng sớm," tôi nói, "trước khi nắng lên."

Cám nhìn tôi hơi lạ, nhưng không hỏi thêm, chỉ với lấy cái nón lá treo bên cửa đưa cho tôi.

Ngoài đồng, tôi không chỉ bắt cá như mọi lần. Tôi quan sát. Từng gốc lúa, từng bờ ruộng, từng cách Cám cầm giỏ, cách dì ghẻ đứng nhìn từ xa mỗi khi có dịp. Tôi cố nhớ lại tất cả những gì mình từng đọc về câu chuyện này, xếp chúng cạnh nhau như những mảnh ghép, tìm chỗ nào không vừa khít.

Đó không phải việc dễ. Trong đầu tôi có ít nhất năm sáu phiên bản khác nhau của cùng một câu chuyện, mỗi bản lệch nhau ở dăm chi tiết nhỏ, đôi khi chỉ là thứ tự sự việc, đôi khi là cả một đoạn không hề tồn tại ở bản khác. Đứng giữa cánh đồng thật, việc phân biệt đâu là khác biệt bình thường giữa các dị bản, đâu là thứ thật sự không nên có ở đây, khó hơn tôi tưởng nhiều.

"Sao bữa nay em nhìn tui kỹ vậy?" Cám hỏi, khi bắt gặp tôi nhìn chăm chú vào cái yếm cô ta đang mặc.

Tôi giật mình, nhưng kịp nặn ra một nụ cười. "Cái yếm chị đẹp. Ai may cho vậy?"

"Tự may chứ ai," Cám đáp, có chút tự hào trong giọng. "Sao, có gì lạ à?"

Tôi nhìn kỹ hơn một chút. Có một đường thêu nhỏ ở góc yếm, hình dáng là lạ, không giống hoa văn thường thấy trên áo yếm dân gian mà tôi từng xem qua hình ảnh tư liệu. Nhưng tôi không nói gì, chỉ cất nó vào chỗ ghi nhớ, cùng với chuyện Cám tự nhận là chị, chuyện Cám cười thật chứ không chỉ khịt mũi chế giễu.

"Không có gì," tôi nói, "chỉ là đẹp thôi."

Cám nhún vai, không để tâm thêm, tiếp tục công việc.

Buổi trưa, khi cả hai ngồi nghỉ dưới bóng cây, tôi thử một cách tiếp cận khác.

"Chị Cám này," tôi hỏi, "chị nhớ ngày giỗ cha năm ngoái không? Có gì đặc biệt không?"

Cám nhíu mày, có vẻ ngạc nhiên vì câu hỏi bất chợt. "Sao tự nhiên hỏi vậy? Giỗ thì cũng như mọi năm thôi. Cúng kiếng, mời họ hàng."

"Không có gì lạ à? Không ai vắng mặt bất thường, hay có chuyện gì xảy ra giữa chừng?"

"Có," Cám nói chậm, như đang cố nhớ lại, "năm ngoái có ông chú họ xa tới muộn, cãi nhau với má một trận ra trò. Sao em hỏi kỹ vậy?"

Tôi lắc đầu, cười trừ. "Tò mò thôi. Nghe kể chuyện nhà cửa cũng vui."

Cám nhìn tôi bằng ánh mắt nghi ngờ nhẹ, nhưng không truy vấn thêm, chỉ nằm ngửa ra bãi cỏ, mắt nhắm lại nghỉ trưa.

Tôi ngồi đó, nhìn bầu trời qua kẽ lá, sắp xếp lại những gì vừa thu thập được. Một cuộc cãi vã năm ngoái không có trong bất kỳ dị bản nào tôi từng biết. Một vết thêu lạ trên yếm không thuộc về bất kỳ hoa văn truyền thống nào tôi từng thấy. Một Cám biết cười thật, không chỉ toàn ác ý. Ba chi tiết nhỏ, chẳng cái nào đủ để kết luận điều gì, nhưng gộp lại thành một cảm giác lấn cấn tôi không gọi tên được, kiểu cảm giác khi đọc một bản dịch mà biết chắc có câu nào đó đã bị dịch sai, dù chưa tìm ra chính xác câu nào.

Từng mảnh riêng lẻ, có thể chỉ là chi tiết vô nghĩa, những khác biệt nhỏ mà bất kỳ dị bản dân gian nào cũng có. Nhưng xếp cạnh nhau, chúng bắt đầu gợi lên một hình dạng mà tôi chưa dám gọi tên.

"Này," Cám lên tiếng, mắt vẫn nhắm, "bữa nay em lạ lắm à nghen. Cứ như người khác vậy."

Tôi khựng lại nửa giây. "Lạ sao?"

"Không biết," Cám nói, "chỉ là lạ. Nhưng mà," cô ta mở mắt, nhìn tôi, "cũng không phải lạ theo kiểu xấu."

Tôi mỉm cười, không đáp, quay đầu nhìn lại cánh đồng trải dài trước mặt. Nắng đã lên cao hơn, hắt bóng hai đứa xuống mặt ruộng ngắn dần theo từng phút. Xa xa, dì ghẻ đang đứng ở đầu bờ, tay che trán nhìn về phía chúng tôi, không rõ đang kiểm tra tiến độ hay chỉ đơn giản là quen với việc canh chừng.

Dù chưa biết chính xác mình đang tìm gì, tôi biết mình đã chính thức không còn là người chỉ đứng nhìn câu chuyện này xảy ra nữa.

Tôi đang ở trong nó. Và tôi định tìm ra mọi thứ không khớp, từng mảnh một, cho tới khi ráp đủ thành một bức tranh hoàn chỉnh, dù chưa biết bức tranh đó cuối cùng sẽ cho tôi thấy điều gì.