Ông lão quỳ xuống giữa hai cái rễ, vạch lớp lá mục ra bằng hai bàn tay. Dưới lá là đất đen, dưới đất đen là một phiến đá xám, nhẵn như mặt cối, mà năm năm nằm ngủ trên đó Thạch Sanh chưa từng biết.

"Cháu nhấc lên được không?"

Nó bám tay vào mép đá, ghì người. Phiến đá không nhúc nhích. Nó thử lần nữa, gân cổ nổi lên, mặt đỏ. Đá vẫn nằm im.

"Không được ạ."

"Thế thì đúng." Ông lão đứng dậy, phủi đất trên đầu gối. "Nó không mở từ trên. Ai nhấc được từ trên thì cái cửa này đã không còn là cửa."

"Thế làm sao xuống ạ?"

"Không xuống. Ngồi."

Ông chỉ vào khe hở giữa mép phiến đá và chân rễ, một khe hẹp bằng ngón tay. Thạch Sanh cúi sát. Hơi lạnh phả lên mặt nó, ẩm, mang mùi đá ướt và mùi gì đó cũ hơn, giống mùi nước đọng trong vò bỏ quên.

"Đây là chỗ nó thở," ông lão nói. "Đây cũng là chỗ nó gọi."

"Nó là cái gì ạ?"

"Cháu hỏi đúng. Nhưng ta không trả lời câu ấy đêm nay." Ông lão ngồi xuống bên kia khe, xếp bằng, hai bàn tay đặt lên đầu gối. "Đêm nay cháu ngồi đây, từ lúc tối hẳn tới lúc gà gáy. Nghe gì cũng được. Thấy gì cũng được. Chỉ một điều: không thưa."

"Nếu cháu thưa thì sao ạ?"

"Thì sáng mai cháu vẫn là thằng bé đốn củi, ta đi đường ta, và cháu không bao giờ gặp lại ta nữa."

"Thế thôi ạ?"

"Thế thôi là nhiều đấy."

Trời tối hẳn. Mưa đã ngừng, chỉ còn nước nhỏ giọt từ tán lá xuống, rơi trên rễ thành những tiếng tách nhỏ đều như ai gõ móng tay. Thạch Sanh ngồi xếp bằng như ông lão, lưng thẳng, hai tay để trên gối. Lưỡi búa của cha đặt ngang đùi. Ông lão không cấm nó mang búa.

Thoạt đầu chỉ có tiếng thở. Ra, rồi vào. Lạnh, rồi lạnh hơn.

Rồi có tiếng cha.

"Sanh. Con lớn thế rồi à."

Giọng trầm, khàn vì khói, đúng giọng cha lúc ngồi mài búa bên bếp. Nó mới ba tuổi khi cha ngã ở vách đá, nhưng giọng ấy nó nhớ, nhớ hơn cả mặt.

"Con vác búa của cha đấy à. Nặng không con? Đưa cha cầm cho."

Thạch Sanh siết cán búa. Nó nhìn sang ông lão. Ông lão nhắm mắt, như người ngủ.

"Sanh, cha ở dưới này lạnh lắm. Cha ngã xuống, không ai tìm. Con xuống đây đưa cha về đi."

Nó cắn môi. Mẹ đã đi tìm. Cả xóm đã đi tìm. Người ta khiêng cha về bằng cái cáng tre, nó còn nhớ cái cáng ấy để dưới gốc đa, nước mưa đọng trên tấm lá chuối phủ ngực cha. Cha nằm ở chân gò. Cha không nằm ở dưới này.

Tiếng cha im. Một lúc lâu chỉ có tiếng nước tách tách trên rễ.

Rồi tiếng mẹ.

"Sanh ơi, con ăn chưa?"

Lần này khó hơn. Nó thấy cổ họng mình thắt lại như nuốt phải hột thị. Giọng mẹ không gọi nó xuống. Giọng mẹ chỉ hỏi nó ăn chưa, như mọi buổi tối, như mỗi lần nó gánh củi về muộn.

"Con ăn rồi thì thôi. Con đừng thưa mẹ cũng được. Mẹ biết con ăn rồi."

Nó ngậm chặt miệng. Nước mắt chảy xuống mép, mặn. Nó không lau.

"Con giận mẹ à? Mẹ bỏ con lại một mình. Con có giận mẹ không?"

Thạch Sanh cầm cán búa lên, đưa vào miệng, cắn. Gỗ cán búa đắng chát vì mồ hôi tay cha và tay nó ngấm vào từ bao nhiêu năm. Răng nó lún vào gỗ. Nó cắn cho tới khi ê cả hàm.

Mẹ im.

Gần nửa đêm có một giọng nó không biết. Giọng đàn ông, nhỏ nhẹ, êm như người bán hàng mời khách.

"Cháu đói không? Ta có gạo. Nhiều gạo. Cả kho. Cháu thưa một tiếng thôi, ta cho cháu một cái niêu nấu bao nhiêu cũng không cạn. Cháu sẽ không bao giờ phải gánh củi ướt về nữa."

Thạch Sanh vẫn cắn cán búa. Giọng ấy nghe dễ hơn giọng mẹ nhiều. Nó không thương giọng ấy.

"Hay cháu muốn cha mẹ cháu sống lại? Ta làm được. Chỉ một tiếng 'vâng'."

"Cháu chỉ cần nói 'có ai đấy'. Không cần 'vâng'. Chỉ cần hỏi."

"Ông già bên cạnh cháu lừa cháu đấy. Ông ta ngồi đó vì ông ta sợ ta. Cháu không sợ. Cháu là con trời cơ mà."

Câu ấy thì Thạch Sanh nghe ở chợ nhiều rồi. Nghe ở chợ thì nó không thấy gì. Nghe từ dưới đá vọng lên, nó thấy buồn cười, và nó suýt bật cười thành tiếng. Nó cắn cán búa chặt hơn để nén cái cười ấy lại.

Rồi không còn giọng nào nữa. Chỉ có hơi thở, ra, vào, mỗi lúc một chậm, như một người đã chán và quay đi.

Gà nhà bà Mùi gáy lần đầu ở chân gò. Ông lão mở mắt.

"Bỏ cái búa ra được rồi."

Thạch Sanh nhả cán búa. Trên gỗ hằn hai hàng dấu răng, có chỗ rớm máu từ lợi nó. Hàm nó cứng đờ, mở miệng không nổi, phải xoa mãi mới nói được.

"Cháu không thưa."

"Ta biết. Ta ngồi đây."

"Ông có nghe thấy không?"

"Ta nghe nó gọi ta lâu hơn cháu nhiều." Ông lão nhìn hai hàng dấu răng trên cán búa. "Câu nào khó nhất?"

"Câu mẹ hỏi cháu có giận không."

"Vì sao khó?"

"Vì cháu giận thật." Nó nói xong thì giật mình, vì chưa bao giờ nói câu ấy ra. "Cháu giận mẹ bỏ cháu. Giận cha ngã. Giận cả ông hàng cá khô hôm qua. Cháu tưởng cháu không giận ai."

Ông lão gật đầu. "Câu nào dễ nhất?"

"Câu của người cho gạo."

"Vì sao dễ?"

"Vì người ấy muốn cháu cái gì đó. Mẹ cháu thì không muốn gì."

Ông lão đứng dậy. Ánh sáng xám đầu ngày lọt qua những rễ phụ buông như rèm, rọi lên vai ông, và Thạch Sanh thấy trên vai áo nâu của ông có mấy cái lá đa non vừa nhú, xanh mởn, như mọc từ vải ra.

"Từ mai, học," ông nói.

"Học gì ạ?"

"Học đánh. Học bắn. Học nhìn. Học nín thở dưới nước. Học nghe đá." Ông lão cúi xuống, đặt bàn tay lên đỉnh đầu nó. Bàn tay ông lạnh và nặng như một cành cây ướt. "Và học cái việc cháu vừa làm đêm nay. Cái ấy khó nhất. Bảy năm chưa chắc đã đủ."

"Cháu gọi ông là gì ạ?"

"Người ta gọi cây này là cây gì?"

"Cây đa ạ."

"Thế thì gọi ta là ông Đa." Ông lão nhìn xuống phiến đá xám, nơi hơi thở lạnh lại bắt đầu đi ra rất khẽ. "Còn cái ở dưới kia, cháu chưa cần biết tên. Chỉ cần biết nó còn ở đó, và nó còn gọi."