Củi ướt thì không ai đổi. Năm Thạch Sanh mười hai tuổi, mưa dầm từ đầu tháng Sáu tới giữa tháng Bảy không dứt ngày nào, và ba phiên chợ Dốc Đá liền nó gánh củi đi rồi gánh củi về.

"Củi mày ướt sũng thế này, tao mua về nhóm bếp thì khói chết cả nhà," ông hàng cá khô nói ở phiên thứ ba, không buồn nhìn. "Đợi nắng đi rồi hãy gánh ra."

"Nắng thì bao giờ hả ông?"

"Hỏi trời ấy. Mày là con trời cơ mà."

Mấy người ngồi quanh cười ồ. Thạch Sanh không cười theo, cũng không giận. Nó đã nghe câu ấy nhiều tới mức nghe như nghe tiếng mưa. Nó quẩy gánh lên vai, đi ngược con dốc đá về gò, hai bó củi nặng thêm vì nước, đòn gánh tre lún vào vai đến tận xương.

Trong ống tre đựng gạo còn đúng một nắm. Nó đong vào niêu, đổ nước, nhóm bếp bằng mấy cành củi nó phơi trên gác lều từ tháng trước. Lửa liu riu. Cơm sôi lâu. Nó ngồi xổm canh bếp, nhìn hơi nước đọng trên vành niêu chỗ miệng mẻ, và nghĩ đến chuyện ngày mai sẽ ăn gì.

Ông lão đứng dưới gốc đa từ lúc nào nó không thấy.

Mưa xối từ tán lá xuống thành những sợi dài như rễ phụ, và ông đứng lẫn giữa những sợi ấy, gầy, cao, chân không, áo nâu bạc phếch như vỏ cây. Râu ông dài quá ngực, xám, lẫn mấy sợi rễ đa con mảnh như tơ. Ông không che đầu. Nước chảy trên mặt ông mà ông không chớp mắt.

"Ông ơi, vào đây trú đã," Thạch Sanh gọi.

Ông lão bước vào, cúi đầu dưới mái lá cọ. Ông ngồi xuống cạnh bếp, chìa hai bàn tay ra hơ. Bàn tay ông nhăn và nâu, móng dài, khớp to như đốt tre.

"Cháu nấu gì đấy?"

"Cơm ạ."

"Thơm."

"Gạo cũ thôi ông. Gạo mua từ phiên trước nữa."

"Gạo cũ cũng thơm, nếu người ta đói." Ông nhìn vào niêu. "Cháu có một niêu."

"Vâng."

"Ta cũng đói."

Thạch Sanh nhìn cái niêu. Một nắm gạo nấu ra thì được chừng hai bát lưng. Ngày mai chợ không có phiên. Mưa chưa có vẻ gì sắp tạnh. Nó nghe thấy giọng mẹ trong đầu, rõ như đêm nọ: ai đói thì nấu, không cần biết là ai.

Nó lấy cái mo cau sạch, xới ra một nửa, đặt trước mặt ông lão, rắc thêm một nhúm muối từ ống tre.

"Ông ăn đi."

"Cháu xới cho ta nửa. Còn nửa kia?"

"Còn nửa kia của cháu."

"Sao không xới hết cho ta? Ta già, ta đói hơn."

Thạch Sanh nghĩ một lúc. "Cháu cũng đói. Mẹ cháu bảo đừng nói dối."

Ông lão cười. Tiếng cười của ông khô, nhẹ, giống tiếng lá đa khô cọ vào nhau. Ông nhón một miếng cơm bằng ba ngón tay, bỏ vào miệng, nhai rất lâu, rồi đẩy cái mo cau trở lại phía nó.

"Ta ăn một miếng thôi. Còn đấy, cháu ăn đi."

"Ông bảo ông đói."

"Ta đói một miếng. Mỗi năm ta chỉ đói một miếng."

Thạch Sanh ăn. Nó cúi đầu ăn rất chậm, nhai hết miếng này mới gắp miếng khác, như cha dạy. Ông lão ngồi nhìn mưa. Khi nó ăn xong phần mình, nó cầm cái mo cau của ông lên, định ăn nốt, thì thấy phần cơm trên mo vẫn đầy như lúc xới. Nó nhìn ông lão. Ông lão vẫn nhìn mưa.

Chắc tại lúc nãy nó xới nhiều tay, nó nghĩ. Nó ăn nốt. Bụng ấm lên lần đầu sau ba ngày.

"Ông ở đâu tới ạ?"

"Ở gần đây."

"Gần đây là ở đâu? Cháu đi củi khắp gò mà chưa gặp ông."

"Cháu đi củi trên mặt đất. Ta ở chỗ khác."

"Chỗ nào ạ?"

Ông lão quay sang nhìn nó. Mắt ông màu nâu đục, như nước suối sau mưa, không thấy đáy. "Cháu hỏi ta là ai. Cháu đã ăn cơm với ta rồi đấy, nên ta trả lời một câu. Ta ở đây lâu hơn cháu. Lâu hơn cha cháu. Lâu hơn cái lều này."

"Thế ông có biết cha cháu không?"

"Biết. Ông ấy dựng lều không đóng cọc vào rễ."

Thạch Sanh đặt cái mo cau xuống. Chuyện ấy cả xóm đều biết, nhưng không ai kể nó bằng giọng ấy, cái giọng như người ta nhắc lại một lời đã hứa.

"Mẹ cháu cũng dặn thế."

"Ta biết. Mẹ cháu còn dặn cháu một câu về cái búa."

"Không chặt cây sống."

"Và một câu về cái niêu."

"Ai đói thì nấu." Nó nhìn ông lão trân trân. "Sao ông biết? Hôm ấy chỉ có bà Mùi ở cửa."

Ông lão không đáp. Ông đưa tay vuốt chòm râu, mấy sợi rễ con trong râu ông rung lên như có gió, dù dưới mái lá không có gió.

"Cháu có hay ngủ ngoài gốc không?"

"Có ạ. Từ hồi mẹ mất. Trong lều nóng."

"Ngủ ngoài gốc có nghe thấy gì không?"

Thạch Sanh im. Cơm trong bụng nó bỗng nặng. Năm năm nay nó không kể với ai, kể cả bà Mùi, vì nó biết bà Mùi sẽ bắt nó về nhà bà ngủ, và vì nó sợ nếu kể ra thì cái điều ấy thành thật.

"Có ạ," nó nói. Mẹ bảo đừng nói dối.

"Nghe gì?"

"Nghe thở. Dưới rễ."

"Còn gì nữa?"

"Còn nghe gọi."

"Gọi ai?"

"Gọi cháu. Bằng giọng mẹ cháu. Có khi bằng giọng cha. Có hôm bằng giọng một người cháu không biết, xin cơm."

"Cháu có thưa không?"

"Không ạ."

"Năm năm, một lần cũng không?"

"Có một lần suýt." Nó xòe bàn tay phải ra. Ở giữa lòng bàn tay có một vết sẹo trắng mảnh, chỗ vỏ rễ đa cứa vào đêm thứ ba sau khi mẹ mất. "Cháu bấu vào rễ. Đau thì cháu nhớ ra."

Ông lão nhìn vết sẹo ấy rất lâu. Ngoài kia mưa thưa dần, tiếng nước rơi trên tán lá đã nghe được từng giọt.

"Cháu biết vì sao cháu không được thưa không?"

"Không ạ. Cháu chỉ biết mẹ cháu nằm ở chân gò."

Ông lão gật đầu, chậm, như một cành cây gật trong gió nhẹ. Rồi ông đứng dậy, bước ra khỏi mái lá, đi tới chỗ hai cái rễ đa lớn ôm lấy nhau thành cái hốc mà nó vẫn nằm. Ông chỉ xuống.

"Cháu nghe nó gọi bao năm rồi?"

"Năm năm ạ."

"Năm năm mà chưa lần nào cháu xuống xem cái gì gọi cháu." Ông lão nhìn nó, và lần đầu tiên nó thấy ông chớp mắt. "Đêm nay, cháu có muốn xem không?"